Lecziun 46

46.1. Furmaziun dals furmaverbs da la 2. persuna (मध्यमः) Perfekt (लिट्)

46.1.1. Desinenzas

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
Desinenzas dal perfectum	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
	-tha	-a

Notai che la desinenza -- ma betg uschè la furma! -- dal 2.pl.P correspunda a quella dal 1. e 3.sg.P.

Avant -tha, la mai part dals radis -ṛ n'han nagina vocala da cunvegna -i-. Per quai da radis è avant -tha il -i- facultativ.

46.1.2. Midada da la finischa -dhve

Die Endung -dhve muss im Perfekt durch -ḍhve ersetzt werden, wenn ein wurzelhaftes -u ni -ṛ unmittelbar vorangeht. Diese Ersetzung kann wahlweise nach dem Bindevokal -i- erfolgen, wenn diesem ein Halbvokal ni h unmittelbar vorangeht.

46.1.3. Perfekt Tip I: nagina la declinaziun dal stem

Verben, die diesem Typ folgen:

• Konsonant-Langvokal-Konsonant
• Konsonant-Vokal-Konsonant-Konsonant
• a-Konsonant(-Konsonant)
• ā-Konsonant

1.sg.P = 3.sg.P = 2.pl.P

बन्ध् 9P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बबन्धिथ बबन्द्ध	बबन्ध

⟪जीव्⟫ 1P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
जिजीविथ	जिजीव	जिजीविषे	जिजीविध्वे जिजीविढ्वे

⟪अस्⟫ 2P, 4P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
आसिथ	आस	आसिषे	आसिध्वे

46.1.4. Perfekt Typ II: starker Stamm Hochstufe, schwacher Stamm Tiefstufe

Verben, die diesem Typ folgen:

• (Konsonant-)i/u/ṛ/ḷ-Konsonant

भिद् 7U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बिभेदिथ	बिभिद	बिभिदिषे	बिभिदिध्वे

मुह् 4P facultiv ⟨अनिट्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
मुमोहिथ मुमोढ मुमोग्ध	मुमुह

46.1.5. Perfekt Typ III: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe

46.1.5.1. Tip IIIa dal perfet: radza forta cun vusch stenta/lungida, radza debila cun vusch bassa

Verben, die diesem Typ folgen:

• (Konsonant-)(Konsonant-)i/ī/u/ū
• (Konsonant-)-ṛ

इ 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
इयेथ इययिथ iy-e + i-tha	ईय i + iy-a

नी 2U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
निनयिथ निनेथ	निन्य ninī + a	निन्यिषे	निन्यिध्वे निन्यिढ्वे

⟪स्तु⟫ 2U (⟪अनिट्⟫)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
तुष्टोथ	तिष्टुव	तुष्टुषे	तुष्टुढ्वे

कृ 8U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चकर्थ	चक्र	चकृषे	चकृढ्वे

46.1.5.2. Perfekt Tip IIIb: Stamm fort, nivellev autgìr / nivellev allungà, Stamm debel nivellev autgìr

Verben, die diesem Typ folgen:

• (Konsonant-)(Konsonant-)-ṝ
• Konsonant-Konsonant-ṛ

पॄ 3P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
पपरिथ	पपर = 1.sg.P

संस्कृ 8U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
सञ्चस्करिथ	सञ्चस्कर	सञ्चस्करिषे	सञ्चस्करिध्वे सञ्चसक्रिढ्वे

46.1.6. Perfekt Typ IV: Radisn auf -ā / -ai

• Debol radis:
  • avant consonant: nivel fonc – i
  • avant vocal: nivel fonc – ø

दा 3U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
ददाथ ददिथ da-di-tha oder::brda-d-i-tha	दद	ददिषे	ददिध्वे

⟪गै⟫ 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगाथ जगिथ	जग

46.1.7. Perfekt Typ V: Konsonant-a-Konsonant

46.1.7.1. Perfekt Tip Va: Konsonant-a-Konsonant, stem debole livell bass

Verben, die diesem Typ folgen:

1. tra auters
2. han (»ghan) "batter"
3. tra auters
4. tra auters
5. tra auters
6. tra auters
7. tra auters

गम् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगमिथ जगन्थ	जग्म

⟪हन्⟫ 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जघनित जगन्थ	जघ्न

जन् 4Ā

आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जज्ञिषे	जज्ञिध्वे

⟪यज्⟫ 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
इयजिथ इयष्ठ	ईज	ईजिषे	ईजिध्वे

⟪वच्⟫ 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवचिथ उवक्थ	ऊच

⟪वह्⟫ 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
उवहिथ उवोढ	ऊह	ऊहिषे	ऊहिध्वे ऊहिढ्वे

⟪वद्⟫ 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवदिथ	ऊद

स्वप् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
सुष्वपिथ सुष्वप्थ	सुषुप aus: su + *svp + a

46.1.7.2. Tip da perfetg Vb: Consonant-a-Consonant, consonanta iniciala betg gutturāla, aspirāda, h, stem faivel senza reduplicaziun, cun -e-

La 2.sg.P. vegnida formada dal stem deble, sche il vocal da giuntaziun -i- s'attatga.

पच् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
पपक्थ पेचिथ	पेच	पेचिषे	पेचिध्वे

46.1.7.3. Perfetg tip Vc: Consonant-a-Consonant, stem fiabl nivell aut

Verben, die diesem Typ folgen:

• Tut las autras radichas cun -a- intermediar

क्रम् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चक्रमिथ	चक्रम	चक्रमिषे	चक्रमिध्वे

46.1.8. Furmaziuns da perfect spezialas

विद् 2P presentic perfect

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
वेत्थ	विद

अह्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
आत्थ	---

भू 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बभूविथ	बभूव = 1.3.sg.P

जि 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जिगेथ जिगयिथ	जिग्य

46.1.9. Periphrastisches Perfekt (अनुप्रयोगलिट्)

Il perfettu perifrastic vegn format da:

• derivads stemms verbal (causativ, desiderativ, frequentativ, denominativa), specialmain causativ
• radichs, che cumenzan cun vocal lungia (exceptà ā)
• radichs: vocal (exceptà a-) consonant consonant
• autras
• en quai che pertutga quai radichs pon vegnir formatgs dus perfects optionals: uṣ "brusar", vid "savair", jāgṛ "veglir", daridrā "esser pauper"
• en quai che pertutga las suandantas radichs pon vegnir formatgs dus perfects optionals ed era il perfect perifrastic è reduplicà, e quai cun la sillaba da reduplicaziun dal stemms da present:
  • bhī "avair tema"
  • bhṛ "purter"
  • hu "sacrifitgar"
  • hrī "avair vergogna"

बन्ध् Kausativ

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बन्धयां चकर्थ बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चक्र बन्धयामास बन्धयां बभूव	बन्धयां चकृषे बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चकृढ्वे बन्धयामास बन्धयां बभूव

46.2. Glista da pleds

सम 3: gliech, exactamain, simig

davon:
समम् Adv.: in the same way, simultaneously (तृतीयया), evenly
समता f.: equanimity
विषम 3: unequal, uneven, evil

ग्रह् 9U गृह्णाति (gṛh-ṇā-ti) : agarrar, empunyar, afferr

Perf. Va (!) जग्राह, जगृहुर्
Fut. ग्रहीष्यति
Pass. गृह्यते
Kaus. ग्राहयति
PPP गृहीत
Inf. ग्रहितुम्
Absol. -ग्राह्य
quai da:
ग्रह m.: agarrar, agarrader, coccodril, planeta errant
नवग्रह m.: ils nov planets errants (betg planets!) (vd. Basham, Wonder p. 493):

1. सूर्यः = Sunna
2. चन्द्रः = Glina
3. मङ्गलः = Mars
4. बुधः = Mercuri
5. बृहस्पतिः = Jupiter
6. शुक्रः = Venus
7. शनिः = Saturn
8. राहुः
9. केतुः

Per राहु e केतु vesair:

Payer, Alois <1944 - >: Dharmashastra : Introducziun e survista. -- 10. Sacraments e ritgs da transiziun (samskara). -- Appendix C: Rahu e Ketu, las stailas invisiblas dal moviment. -- URL: http://www.payer.de/dharmashastra/dharmash10c.htm

Fig.: सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः
(Font dal maletg: Details)

Fig.: बुधः, बृहस्पतिः
(Fontana da l'imagia: Detagls)

Fig.: शुक्रः, शनिः
(Imàgin da la font: Detagls)

Fig.: राहुः, केतुः
(Fontana d'immagim: Detagls)

तुष् 4P तुष्यति : sa cuntentar, esser cuntent cun (षष्ठ्या, चतुर्थ्या, तृतियया, सप्तम्या)

Perf. II ⟪तुतोष⟫, ⟪तुतुषुर्⟫
Fut. ⟪तोक्ष्यति⟫
Pass. ⟪तुष्यते⟫
Kaus. ⟪तोषयति⟫
PPP ⟪तुष्ट⟫
Inf. ⟪तोष्टुम्⟫

नम् 1P नमति : s'inchinar, s'inclinà

V. perf. ननाम, नेमुर्
V. fut. नंस्यति
V. pass. नम्यते
V. caus. नमयति । नामयति
PPP नत
V. inf. नन्तुम्

Fig.: नारायण तुभ्यं नमामि
(Font dal maletg: Detagls)

रुह् 1P रोहति : gudagnar, muntar

Perf. II रुरोह, रुरुहे
Fut. रोक्ष्यति
Pass. रुह्यते
Kaus. रोहयति । रोपयति
PPP. रूढ
Inf. रोढुम्

Fig.: अश्वरोहकः
(Font dal maletg: Details)

ह्वे । हू 1U ह्वयति : clamar, evocar

Perf. IIIa ⟪जुहाव⟫, ⟪जुहुवे⟫
Fut. ⟪ह्वास्यति⟫
Pass. ⟪हूयते⟫
Kaus. ⟪ह्वाययति⟫
PPP ⟪हूत⟫
Inf. ⟪ह्वातुम्⟫
Absol. -⟪हूय⟫

Fig.: महामात्र कं चरिष्णुदूरशब्देनाह्वयसि
(Fontana da l'imagia: Detagls)

1 महामात्र m. "Mahout"; चरिष्णु 3 "mobil", दूरशब्द m. "telefonata a lunga distanza, telefonino" » चरिष्णुदूरशब्द "telefonin" (formaziun da pleds: A. Payer)

विभ्रम m.: il vegnir ed ir

भ्रंश m.: il declinar

श्रम् 4P श्राम्यति : s'affannar, vegnir stgir

Perf. Vc शश्राम, शश्रामुर्
Fut. श्रमिष्यति
Pass. श्रम्यते
Kaus. श्रमयति । श्रामयति
PPP श्रान्त
Inf. श्रमितुम्
Absol. श्रमित्वा । श्रान्त्वा
davon:
आश्रम m.n.

Imag.: श्रान्तः
(Sursa d'imagia: Detagls)

श्रि 1U श्रयति : s'appoggiar, s'appoggiar a, chattar sustegn, ir a qualchidà (द्वितीयया, सप्तम्या)

Perf. IIIa ⟪शिश्राय⟫, ⟪शिश्रिये⟫
Fut. ⟪श्रयिष्यति⟫
Pass. ⟪श्रीयते⟫
Kaus. ⟪श्राययति⟫
PPP ⟪श्रित⟫
Inf. ⟪श्रयितुम्⟫

सञ्ज् 1P सजति : attachar, s'attaccar a (सप्तम्या)

Perf. I ससञ्ज, ससञ्जुर्
Fut. संक्ष्यति
Pass. सज्यते
Kaus. सञ्जयति
PPP सक्त
Inf. संक्तुम्
davon:
सङ्ग m.: l'aggrappar-si a, il contact cun (तृतीयया)

Fig.: सङ्गः
(Fontana da l'imaginescha: Detagls)

द्रु 1P द्रवति : ir, cursar

Perf IIIa (अनिट्) दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Inf. द्रोतुम्
Absol. -द्रुत्य

भ्रम् 1P भ्रमति । 4P भ्राम्यति : vagar, errar

Perf. Vc बभ्राम, बभ्रमुर् । Vb भ्रेमुर्
Fut. भ्रमिष्यति
Kaus. भ्रमयति
PPP भ्रान्त
Inf. भ्रमितुम्
Absol. -भ्रम्य
davon:
विभ्रम m.: Umherirren, Verwirrung, Irrtum

लम्ब् 1Ā लम्बते : pendentar da (सप्तम्या), pendentar sin (सप्तम्या)

Perf. I ⟪ललम्बे⟫
Fut. ⟪लम्बिष्यते⟫
Pass. ⟪लम्ब्यते⟫
Kaus. ⟪लम्बयति⟫
PPP ⟪लम्बित⟫
Inf. ⟪लम्बितुम्⟫
Absol. -⟪लम्ब्य⟫

Imm.: लम्बोदर नमस्तुभ्यम्
(Fonte da l'imagina: Detagls)

लम्ब् + आ 1Ā आलम्बते : s'attatgar a (द्वितीयया)

यदि Konjunktion:  wenn

भू + परि 1P परिभवति : encatirar, dominar, sconfig

PPP परिभूत 3: sconfigiu, umilià, degradà

नि Präverb: giu, versu, en, enavos

z.B.
सद् + नि 1P निषीदति : sich niedersetzen

भोस् Particla vocativa: exclamaziun da s’adrressar, per exempel: he, heda, oh, ei, bon di, ciao! spess betg da tradurre. Questa particla ha in spezial-sandhi: avant tut ils sons sonors, è el भो.

Fig.: भोः
(Imàgin: Detagls)

46.3. Exercizi

A) Determinar e tradurre las suandantas formas:

1. वित्थ
2. वेत्थ
3. शिश्रियिढ्वे
4. शिश्ये
5. शिष्ये
6. चक्र
7. तुष्टुव
8. तुष्टम्
9. ददिथ
10. दत्थ
11. जग
12. जग्म
13. एनम्
14. ईय
15. निनेथ
16. शेक
17. सस्मर
18. पप्रष्ठ
19. दुग्ध
20. दुहितः
21. पेदिषे
22. ननर्त
23. ननृत
24. उवोढ
25. जुहोथ
26. जुहुथ
27. सक्तः
28. शक्तः
29. नेश्म
30. सोढुम्
31. ग्रहीष्ये
32. यत्ने
33. यते
34. बाले
35. ऊद
36. ऊदे
37. जज्ञिषे
38. चिक्य
39. अवेक्ष्य
40. वक्थ
41. शिष्ठ
42. पेचिथ
43. हथ
44. हस्त
45. ननन्द
46. श्राम्यसि
47. विषमम्
48. विशामः
49. उवस्थ
50. ददाने
51. सुषुपुः
52. ऊस

B) Tradusci:

प्रजहाति यदा कामानात्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥१॥

क्रोधाद्भवति संमोहः
संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो
बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥२॥

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य ॥३॥

Fig.: क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥
(Imaggina da: Detagls)