Lektion 46

46.1. Formatio formarum verbalium personae secundae (मध्यमः) Perfectum (लिट्)

46.1.1. Terminationes

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
Perfectionis terminationes	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Perfectionis terminationes	-tha	-a	-se	-dhve

Notare debetis quod terminatio -- saepe sed non forma! -- secundae pluralis numeri perfecti cum prima et tertia singularis numeri perfecti congruit.

Ante -tha apud radices plures quae in -ṛ desinunt, nullus est vocalis iunctivus -i-. Apud quasdam radices -i- ante -tha facultativum est.

46.1.2. Mutatio phonetica terminationis -dhve

Die Endung -dhve muss im Perfekt durch -ḍhve ersetzt werden, wenn ein wurzelhaftes -u oder -ṛ unmittelbar vorangeht. Diese Ersetzung kann wahlweise nach dem Bindevokal -i- erfolgen, wenn diesem ein Halbvokal oder h unmittelbar vorangeht.

46.1.3. Perfecti genus I: nulla gradatio radicis

Verba quae huic generi sequuntur:

Consonantum-vocalus-longus-consonantum
Consonantum-vocalus-consonantum-consonantum
a-Consonantum(-Consonantum)
ā-Konsonant

1.sg.P = 3.sg.P = 2.pl.P

बन्ध् 9P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बबन्धिथ बबन्द्ध	बबन्ध

जीव् 1P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
जिजीविथ	जिजीव	<जिजीविषे>	<जिजीविध्वे> <जिजीविढ्वे>

अस् 2P, 4P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
आसिथ	आस	<आसिषे>	<आसिध्वे>

46.1.4. Perfekt Typ II: starker Stamm Hochstufe, schwacher Stamm Tiefstufe

Verba, quae hunc typum sequuntur:

(Consonans-)i/u/ṛ/ḷ-Consonans

भिद् 7U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बिभेदिथ	बिभिद	बिभिदिषे	बिभिदिध्वे

मुह् 4P facultative अनिट्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
मुमोहिथ मुमोढ मुमोग्ध	मुमुह

46.1.5. Perfekt Typ III: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe

46.1.5.1. Perfectum Typus IIIa: radix fortis gradus altus/gradus productus, radix infirma gradus humilis

Verba quae huic typi sequuntur:

(Consonant-)(Consonant-)i/ī/u/ū
(Consonant-)-ṛ

इ 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
इयेथ इययिथ iy-e + i-tha	ईय i + iy-a

नी 2U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
निनयिथ निनेथ	निन्य ninī + a	निन्यिषे	निन्यिध्वे निन्यिढ्वे

स्तु 2U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
तुष्टोथ	तिष्टुव	तुष्टुषे	तुष्टुढ्वे

कृ 8U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चकर्थ	चक्र	चकृषे	चकृढ्वे

46.1.5.2. Perfectum Typus IIIb: Radix fortis gradus superior/gradus productus, radix debilis gradus superior

Verba, quae huic typi sequuntur:

(Consonans-)(Consonans-)-ṝ
Konsonant-Konsonant-ṛ

पॄ 3P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
पपरिथ	पपर = 1.sg.P

संस्कृ 8U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
सञ्चस्करिथ	सञ्चस्कर	सञ्चस्करिषे	सञ्चस्करिध्वे सञ्चसक्रिढ्वे

46.1.6. Perfekt Typ IV: Wurzeln auf -ā / -ai

Radix infirma:
- ante consonantem: gradus profundus -i
- ante vocalem: gradus profundus -ø

दा 3U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
ददाथ ददिथ da-di-tha oder::brda-d-i-tha	दद	ददिषे	ददिध्वे

गै 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगाथ जगिथ	जग

46.1.7. Perfekt Typ V: Konsonant-a-Konsonant

46.1.7.1. Perfectum Typus Va: Consonans-a-Consonans, gradus infirmior

Verba quae huic typi sequuntur:

inter alia
inter alia
inter alia
inter alia
inter alia
inter alia
inter alia

गम् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगमिथ जगन्थ	जग्म

हन् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जघनित जगन्थ	जघ्न

जन् 4Ā

आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जज्ञिषे	जज्ञिध्वे

यज् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
इयजिथ इयष्ठ	ईज	ईजिषे	ईजिध्वे

वच् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवचिथ उवक्थ	ऊच

वह् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
उवहिथ उवोढ	ऊह	ऊहिषे	ऊहिध्वे ऊहिढ्वे

वद् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवदिथ	ऊद

स्वप् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
सुष्वपिथ सुष्वप्थ	सुषुप aus: su + *svp + a

46.1.7.2. Perfectum Typus Vb: Consonans-a-Consonans, initiale consonans non gutturalis, aspirata, h, radix infirma sine reduplicatione, cum -e-

Forma 2.sg.P. a radice infirma formatur, cum vocalis coniunctiva -i- adhibetur.

पच् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
पपक्थ sig[पेचिथ]	पेच	पेचिषे	पेचिध्वे

46.1.7.3. Perfectum Typus Vc: Consonans-a-Consonans, radix infima gradus altus

Verba, quae huic typi sequuntur:

Omnes reliquae radices cum medio -a-

क्रम् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चक्रमिथ	चक्रम	चक्रमिषे	चक्रमिध्वे

46.1.8. Besondere Perfekt-Bildungen

विद् 2P praesentici perfecti

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
वेत्थ	विद

अह्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
आत्थ	---

भू 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बभूविथ	बभूव = 1.3.sg.P

जि 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जिगेथ जिगयिथ	जिग्य

46.1.9. Periphrastisches Perfekt (अनुप्रयोगलिट्)

Periphrasticum perfectum formatur ex:

derivatis radicalibus verbalibus (causativum, desiderativum, frequentativum, denominativa), praesertim causativum
radicibus quae vocalico longo (praeter ā) incipiunt
radicibus: vocalicus (praeter a-)-consonans-consonans
aliis quibusdam
apud quasdam radices utrumque perfectum optionale formari potest: uṣ "ardere", vid "scire", jāgṛ "vigilare", daridrā "pauper esse"
apud sequentes radices utrumque perfectum optionale formari potest atque periphrasticum quoque perfectum reduplicatum est, scilicet syllaba reduplicationis praesentis radicalis:
- bhī "timere"
- bhṛ "portare"
- hu "sacrificare"
- hrī "pudescere"

बन्ध् Causativum

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बन्धयां चकर्थ बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चक्र बन्धयामास बन्धयां बभूव	बन्धयां चकृषे बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चकृढ्वे बन्धयामास बन्धयां बभूव

46.2. Vocabularium

सम 3: aequalis, idem, similis

unde:
समम् Adv.: pari modo, simul (तृतीयया), aequaliter
समता f.: aequanimitas
विषम 3: inaequalis, iniquus, malus

ग्रह् 9U गृह्णाति (gṛh-ṇā-ti) : arripere, prehendere, capere

Perf. Va (!) जग्राह, जगृहुर्
Fut. ग्रहीष्यति
Pass. गृह्यते
Kaus.ग्राहयति
PPP गृहीत
Inf. ग्रहितुम्
Absol. -ग्राह्य
unde:
ग्रह m.: arripere, araptor, crocodilus, stella errans
नवग्रह m.: novem stellae errantes (non planetae!) (s. Basham, Mirabilia p. 493):

सूर्यः = Sol
चन्द्रः = Luna
मङ्गलः = Mars
बुधः = Mercurius
बृहस्पतिः = Iuppiter
शुक्रः = Venus
शनिः = Saturnus
राहुः
केतुः

Ad राहु et केतु vide:

Payer, Alois <1944 - >: Dharmashastra : Introductio et conspectus. -- 10. Sacramenta et ritus transitionis (samskara). -- Appendiculus C: Rahu et Ketu, stellae errantes invisibiles. -- URL: http://www.payer.de/dharmashastra/dharmash10c.htm

Tab.: सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः
(Fons imaginis: Detalia)

Tab.: बुधः, बृहस्पतिः
(Fons imaginis: Detalia)

Tab.: शुक्रः, शनिः
(Fons imaginis: Detalia)

Fig.: राहुः, केतुः
(Fons imaginis: Detalia)

तुष् 4P तुष्यति : se contentum praebere, cum (षष्ठ्या, चतुर्थ्या, तृतियया, सप्तम्या) placere

Perf. II तुतोष, तुतुषुर्
Fut. तोक्ष्यति
Pass. तुष्यते
Caus. तोषयति
PPP तुष्ट
Inf. तोष्टुम्

नम् 1P नमति : se flectere, se inclināre, se curvare, se prostrāre

Perf. Vb ननाम, नेमुर्
Fut. नंस्यति
Pass. नम्यते
Caus. नमयति । नामयति
PPP नत
Inf. नन्तुम्

Tab.: नारायण तुभ्यं नमामि
(Fons imaginis: Detalia)

रुह् 1P रोहति : ascendere, conscendere

Perf. II रुरोह, रुरुहे
Fut. रोक्ष्यति
Pass. रुह्यते
Kaus. रोहयति । रोपयति
PPP. रूढ
Inf. रोढुम्

Tab.: अश्वरोहकः
(Fons imaginis: Detalia)

ह्वे । हू 1U ह्वयति : vocare, evocare

Perf. IIIa जुहाव, जुहुवे
Fut. ह्वास्यति
Pass. हूयते
Kaus. ह्वाययति
PPP हूत
Inf. ह्वातुम्
Absol. -हूय

Fig.: महामात्र कं चरिष्णुदूरशब्देनाह्वयसि
(Fons imaginis: Detalia)

1 महामात्र m. "Elephantarius"; चरिष्णु 3 "mobilis", दूरशब्द m. "longinquum colloquium, telephonum" » चरिष्णुदूरशब्द "telephonicum mobile" (structura verborum: A. Payer)

विभ्रम m.: iterum atque iterum ambulatio

भ्रंश m.: decessus

श्रम् 4P श्राम्यति : laborare, fatisci

Perf. Vc शश्राम, शश्रामुर्
Fut. श्रमिष्यति
Pass. श्रम्यते
Kaus. श्रमयति । श्रामयति
PPP श्रान्त
Inf. श्रमितुम्
Absol. श्रमित्वा । श्रान्त्वा
eo:
आश्रम m.n.

Abb.: श्रान्तः
(Fons imaginis: Detalia)

श्रि 1U श्रयति : inniti, se adniteri, firmum stare, ad aliquem accedere (द्वितीयया, सप्तम्या)

Perf. IIIa शिश्राय, शिश्रिये
Fut. श्रयिष्यति
Pass. श्रीयते
Kaus. श्राययति
PPP श्रित
Inf. श्रयितुम्

सञ्ज् 1P सजति : adhaerere, se adfigere (सप्तम्या)

Perf. I ससञ्ज, ससञ्जुर्
Fut. संक्ष्यति
Pass. सज्यते
Kaus. सञ्जयति
PPP सक्त
Inf. संक्तुम्
eo:
सङ्ग m.: adhaesio, contactus (तृतीयया)

Fig.: सङ्गः
(Fons imaginis: Detalia)

द्रु 1P द्रवति : currere, festinare

Perf. IIIa (अनिट्) दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Inf. द्रोतुम्
Absol. -द्रुत्य

भ्रम् 1P भ्रमति । 4P भ्राम्यति : errare, vagari

Perf. Vc बभ्राम, बभ्रमुर् । Vb भ्रेमुर्
Fut. भ्रमिष्यति
Kaus. भ्रमयति
PPP भ्रान्त
Inf. भ्रमितुम्
Absol. -भ्रम्य
undeinde:
विभ्रम m.: erratio, confusio, error

लम्ब् 1Ā लम्बते : pendere ab (सप्तम्या), haerere ad (सप्तम्या)

Perf. I ललम्बे
Fut. लम्बिष्यते
Pass. लम्ब्यते
Kaus. लम्बयति
PPP लम्बित
Inf. लम्बितुम्
Absol. -लम्ब्य

Fig.: लम्बोदर नमस्तुभ्यम्
(Fons imaginis: Detalia)

लम्ब् + आ 1Ā आलम्बते : se adhaerere (द्वितीयया)

यदि coniunctio: si

भू + परि 1P परिभवति : circumire, superare, vincere

PPP परिभूत 3: victus, humiliatus

नि Praepositio: deorsum, inferius, introrsum, retrorsum

e.g.
सद् + नि 1P निषीदति : sedere deorsum

भोस् Particula vocativa: exclamatio adhortationis, e.g.: heu, heda, o, ei, salve, hi! saepe non traducendum. Haec particula habet Sandhi specialem: ante omnes sonos sonoros, fit भो.

Tab.: भोः
(Fons imaginis: Detalia)

46.3. Exercitatio

A) Determina et versa formas sequentes:

वित्थ
वेत्थ
शिश्रियिढ्वे
शिश्ये
शिष्ये
चक्र
तुष्टुव
तुष्टम्
ददिथ
दत्थ
जग
जग्म
एनम्
ईय
निनेथ
शेक
सस्मर
पप्रष्ठ
दुग्ध
दुहितः
पेदिषे
ननर्त
ननृत
उवोढ
जुहोथ
जुहुथ
सक्तः
शक्तः
नेश्म
सोढुम्
ग्रहीष्ये
यत्ने
यते
बाले
ऊद
ऊदे
जज्ञिषे
चिक्य
अवेक्ष्य
वक्थ
शिष्ठ
पेचिथ
हथ
हस्त
ननन्द
श्राम्यसि
विषमम्
विशामः
उवस्थ
ददाने
सुषुपुः
ऊस

B) Translate:

प्रजहाति यदा कामानात्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥१॥

क्रोधाद्भवति संमोहः
संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो
बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥२॥

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य ॥३॥

Fig.: क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥
(Fons imaginis: Descriptiones)

Imagines Navagraha fontem: Redtigerxyz / Wikipedia. Licentia GNU FDL

L4607: नारायण तुभ्यं नमामि (नारायनो ऽनन्तशयी, circiter 1870). Fontem: Wikipedia. Dominium publicum

L4606: अश्वरोहकः, Pune=पुणे. Fontem: wili_hybrid, Flickr, CC BY 2.0

L4608: Udaipur. Fontem: Travel Aficionado, Flickr, CC BY-NC 2.0

L4609: Karnataka=ಕರ್ನಾಟಕ. Fons: mattlogelin, Flickr, CC BY-NC 2.0

L4610: सङ्गः, Kamareddy=ಕಾಮಾರೆడ్ಡಿ. Fons: Sumanth K. Garakarajula, Flickr, CC BY-NC 2.0

L4601: लम्बोदर नमस्तुभ्यम्, Bangalore=ಬೆಂಗಳೂರು. Fons: mattlogelin, Flickr, CC BY-NC 2.0

L4611: भोः, Kutch=कच्छ. Fons: orange tuesday, Flickr, CC BY-NC 2.0

L4612: Mumbai=मुंबई post attentatum, 11 Iulii 2006. Fons: Sun Pictures / Lakshman, Flickr, CC BY-NC-SA 2.0

Lektion 46 ​

46.1. Formatio formarum verbalium personae secundae (मध्यमः) Perfectum (लिट्) ​

46.1.1. Terminationes ​

46.1.2. Mutatio phonetica terminationis -dhve ​

46.1.3. Perfecti genus I: nulla gradatio radicis ​

46.1.4. Perfekt Typ II: starker Stamm Hochstufe, schwacher Stamm Tiefstufe ​

46.1.5. Perfekt Typ III: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe ​

46.1.5.1. Perfectum Typus IIIa: radix fortis gradus altus/gradus productus, radix infirma gradus humilis ​

46.1.5.2. Perfectum Typus IIIb: Radix fortis gradus superior/gradus productus, radix debilis gradus superior ​

46.1.6. Perfekt Typ IV: Wurzeln auf -ā / -ai ​

46.1.7. Perfekt Typ V: Konsonant-a-Konsonant ​

46.1.7.1. Perfectum Typus Va: Consonans-a-Consonans, gradus infirmior ​

46.1.7.2. Perfectum Typus Vb: Consonans-a-Consonans, initiale consonans non gutturalis, aspirata, h, radix infirma sine reduplicatione, cum -e- ​

46.1.7.3. Perfectum Typus Vc: Consonans-a-Consonans, radix infima gradus altus ​

46.1.8. Besondere Perfekt-Bildungen ​

46.1.9. Periphrastisches Perfekt (अनुप्रयोगलिट्) ​

46.2. Vocabularium ​

46.3. Exercitatio ​