Pelajaran 46

46.1. Pembentukan bentuk verbal orang ke-2 (मध्यमः) Perfek (लिट्)

46.1.1. Akhiran

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
Akhiran Perfek	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
	-tha	-a

Perhatikan bahwa akhiran -- biasanya bukan bentuk! -- orang ke-2.pl.P sesuai dengan orang ke-1 dan ke-3.sg.P.

Sebelum -tha, pada sebagian besar akar yang berakhiran -ṛ tidak ada vokal penghubung -i-. Pada beberapa akar, -i- sebelum -tha bersifat opsional.

46.1.2. Perubahan bunyi pada akhiran -dhve

Akhiran -dhve harus diganti dengan -ḍhve dalam Perfek jika didahului secara langsung oleh -u atau -ṛ yang bersifat akar. Penggantian ini dapat dilakukan setelah vokal penghubung -i-, jika sebelumnya terdapat semi-vokal atau h.

46.1.3. Perfek Tipe I: tidak ada gradasi akar

Kata kerja yang mengikuti tipe ini:

• Konsonan-Vokal Panjang-Konsonan
• Konsonan-Vokal-Konsonan-Konsonan
• a-Konsonan(-Konsonan)
• ā-Konsonant

1.sg.P = 3.sg.P = 2.pl.P

बन्ध् 9P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बबन्धिथ बबन्द्ध	बबन्ध

जीव् 1P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
जिजीविथ	जिजीव	जिजीविषे	जिजीविध्वे जिजीविढ्वे

अस् 2P, 4P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
आसिथ	आस	आसिषे	आसिध्वे

46.1.4. Perfekta Tipe II: akar kuat tingkat tinggi, akar lemah tingkat rendah

Kata kerja yang mengikuti tipe ini:

• (Konsonan-)i/u/ṛ/ḷ-Konsonan

भिद् 7U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बिभेदिथ	बिभिद	बिभिदिषे	बिभिदिध्वे

मुह् 4P opsional अनिट्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
मुमोहिथ मुमोढ मुमोग्ध	मुमुह

46.1.5. Perfekta Tipe III: Akar kuat tingkat tinggi/tingkat panjang

46.1.5.1. Perfekta Tipe IIIa: Akar kuat tingkat tinggi/tingkat panjang, akar lemah tingkat rendah

Kata kerja yang mengikuti tipe ini:

• (Konsonan-)(Konsonan-)i/ī/u/ū
• (Konsonan-)-ṛ

इ 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
इयेथ इययिथ iy-e + i-tha	ईय i + iy-a

नी 2U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
निनयिथ निनेथ	निन्य ninī + a	निन्यिषे	निन्यिध्वे निन्यिढ्वे

स्तु 2U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
तुष्टोथ	तिष्टुव	तुष्टुषे	तुष्टुढ्वे

कृ 8U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चकर्थ	चक्र	चकृषे	चकृढ्वे

46.1.5.2. Perfekta Tipe IIIb: Akar kuat tingkat tinggi/pemanjangan, akar lemah tingkat tinggi

Kata kerja yang mengikuti tipe ini:

• (Konsonan)(Konsonan)-ṝ
• Konsonant-Konsonant-ṛ

पॄ 3P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
पपरिथ	पपर = 1.sg.P

संस्कृ 8U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
सञ्चस्करिथ	सञ्चस्कर	सञ्चस्करिषे	सञ्चस्करिध्वे सञ्चसक्रिढ्वे

46.1.6. Perfekta Tipe IV: Akar berakhiran -ā / -ai

• Akar lemah:
• sebelum konsonan: tingkat rendah-i
• sebelum vokal: tingkat rendah-ø

दा 3U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
ददाथ ददिथ da-di-tha oder::brda-d-i-tha	दद	ददिषे	ददिध्वे

गै 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगाथ जगिथ	जग

46.1.7. Perfekta Tipe V: Konsonan-a-Konsonan

46.1.7.1. Perfekta Tipe Va: Konsonan-a-Konsonan, akar lemah tingkat rendah

Kata kerja yang mengikuti tipe ini:

1. gam "pergi"
2. han (»ghan) "memukul"
3. jan "terlahir"
4. vac "berbicara"
5. vad "berbicara"
6. yaj "mengorbankan"
7. dan lain-lain

गम् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगमिथ जगन्थ	जग्म

हन् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जघनित जगन्थ	जघ्न

जन् 4Ā

आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जज्ञिषे	जज्ञिध्वे

यज् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
इयजिथ इयष्ठ	ईज	ईजिषे	ईजिध्वे

वच् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवचिथ उवक्थ	ऊच

वह् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
उवहिथ उवोढ	ऊह	ऊहिषे	ऊहिध्वे ऊहिढ्वे

वद् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवदिथ	ऊद

स्वप् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
सुष्वपिथ सुष्वप्थ	सुषुप aus: su + *svp + a

46.1.7.2. Perfek Tipe Vb: Konsonan-a-Konsonan, Konsonan awal bukan gutural, aspirat, h, Dasar lemah tanpa reduplikasi, dengan -e-

Bentuk 2.sg.P. dibentuk dari stem lemah ketika vokal penghubung -i- muncul.

पच् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
पपक्थ पेचिथ	पेच	पेचिषे	पेचिध्वे

46.1.7.3. Perfekta Tipe Vc: Konsonan-a-Konsonan, Tangga Rendah

Kata kerja yang mengikuti tipe ini:

• Semua akar kata lainnya dengan -a- di tengah

क्रम् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चक्रमिथ	चक्रम	चक्रमिषे	चक्रमिध्वे

46.1.8. Pembentukan Perfekta Khusus

विद् 2P perfekta presentik

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
वेत्थ	विद

अह्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
आत्थ	---

भू 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बभूविथ	बभूव = 1.3.sg.P

जि 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जिगेथ जिगयिथ	जिग्य

46.1.9. Perfekta Periphrastis (अनुप्रयोगलिट्)

Perfekta periphrastis dibentuk dari:

• akar kata turunan (Kausatif, Desideratif, Frekuentatif, Denominativa), khususnya Kausatif
• akar kata yang dimulai dengan vokal panjang (kecuali ā)
• akar kata: Vokal (kecuali a-)-Konsonan-Konsonan
• beberapa lainnya
• pada beberapa akar kata, kedua perfekta dapat dibentuk secara opsional: uṣ "membakar", vid "tahu", jāgṛ "berjaga", daridrā "miskin"
• pada akar kata berikut, kedua perfekta dapat dibentuk secara opsional dan juga perfekta periphrastis direplikasi, yaitu dengan suku kata replikasi dari akar present:
• bhī "takut"
• bhṛ "membawa"
• hu "mengorbankan"
• hrī "malu"

बन्ध् Causative

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बन्धयां चकर्थ बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चक्र बन्धयामास बन्धयां बभूव	बन्धयां चकृषे बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चकृढ्वे बन्धयामास बन्धयां बभूव

46.2. Daftar Kata

सम 3: same, equal, similar

dari itu:
समम् Adv.: dengan cara yang sama, pada waktu yang sama (तृतीयया), secara seragam
समता f.: kesetaraan batin
विषम 3: tidak sama, tidak rata, jahat

ग्रह् 9U गृह्णाति (gṛh-ṇā-ti) : seize, grasp, catch

Perf Va (!) जग्राह, जगृहुर्
Fut. ग्रहीष्यति
Pass. गृह्यते
Caus. ग्राहयति
PPP गृहीत
Inf. ग्रहितुम्
Absol. -ग्राह्य
from that:
ग्रह m.: seizing, seizer, crocodile, wandering star
नवग्रह m.: the nine wandering stars (not planets!) (s. Basham, Wonder p. 493):

1. सूर्यः = Sun
2. चन्द्रः = Moon
3. मङ्गलः = Mars
4. बुधः = Mercury
5. बृहस्पतिः = Jupiter
6. शुक्रः = Venus
7. शनिः = Saturn
8. राहुः
9. केतुः

Regarding राहु and केतु see:

Payer, Alois (1944–): Dharmashastra : Pengantar dan Gambaran Umum. -- 10. Sakramen dan Ritual Transisi (samskara). -- Lampiran C: Rahu dan Ketu, bintang-bintang pengembara yang tak terlihat . -- URL: http://www.payer.de/dharmashastra/dharmash10c.htm

Fig.: सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः
(Sumber gambar: Detail)

Fig.: बुधः, बृहस्पतिः
(Sumber gambar: Detail)

Fig.: शुक्रः, शनिः
(Sumber gambar: Detail)

Fig.: राहुः, केतुः
(Sumber gambar: Detail)

तुष् 4P तुष्यति : merasa puas, ridha dengan (षष्ठ्या, चतुर्थ्या, तृतियया, सप्तम्या)

Perf. II तुतोष, तुतुषुर्
Fut. तोक्ष्यति
Pass. तुष्यते
Caus. तोषयति
PPP तुष्ट
Inf. तोष्टुम्

नम् 1P नमति : bend, bow, lean, incline

Perf. Vb ननाम, नेमुर्
Fut. नंस्यति
Pass. नम्यते
Caus. नमयति । नामयति
PPP नत
Inf. नन्तुम्

Fig.: नारायण तुभ्यं नमामि
(Image source: Detail)

रुह् 1P रोहति : climb, ascend

Perf. II रुरोह, रुरुहे
Fut. रोक्ष्यति
Pass. रुह्यते
Caus. रोहयति । रोपयति
PPP. रूढ
Inf. रोढुम्

Fig.: अश्वरोहकः
(Image source: Detail)

ह्वे । हू 1U ह्वयति : call, summon

Perf. IIIa जुहाव, जुहुवे
Fut. ह्वास्यति
Pass. हूयते
Caus. ह्वाययति
PPP हूत
Inf. ह्वातुम्
Absol. -हूय

Fig.: महामात्र कं चरिष्णुदूरशब्देनाह्वयसि
(Image source: Detail)

1 महामात्र m. "Mahout"; चरिष्णु 3 "mobile", दूरशब्द m. "long-distance call, telephone" » चरिष्णुदूरशब्द "mobile phone" (word formation: A. Payer)

विभ्रम m.: going back and forth

भ्रंश m.: dropping off

श्रम् 4P श्राम्यति : toil, become tired

Perf. Vc शश्राम, शश्रामुर्
Fut. श्रमिष्यति
Pass. श्रम्यते
Caus. श्रमयति । श्रामयति
PPP श्रान्त
Inf. श्रमितुम्
Absol. श्रमित्वा । श्रान्त्वा
from that:
आश्रम m.n.

Fig.: श्रान्तः
(Sumber gambar: Detail)

श्रि 1U श्रयति : bersandar, bertumpu pada, menemukan dukungan, pergi kepada seseorang (द्वितीयया, सप्तम्या)

Perf. IIIa शिश्राय, शिश्रिये
Fut. श्रयिष्यति
Pass. श्रीयते
Caus. श्राययति
PPP श्रित
Inf. श्रयितुम्

सञ्ज् 1P सजति : melampirkan, melekat pada (सप्तम्या)

Perf. I ससञ्ज, ससञ्जुर्
Fut. संक्ष्यति
Pass. सज्यते
Caus. सञ्जयति
PPP सक्त
Inf. संक्तुम्
dari sana:
सङ्ग m.: lampiran, kontak dengan (तृतीयया)

Fig.: सङ्गः
(Image source: Detail)

द्रु 1P द्रवति : to run, to hasten

Perf IIIa (अनिट्) दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Caus. द्रावयति
PPP द्रुत
Inf. द्रोतुम्
Absol. -द्रुत्य

भ्रम् 1P भ्रमति । 4P भ्राम्यति : to wander about, to roam

Perf. Vc बभ्राम, बभ्रमुर् । Vb भ्रेमुर्
Fut. भ्रमिष्यति
Caus. भ्रमयति
PPP भ्रान्त
Inf. भ्रमितुम्
Absol. -भ्रम्य
therefrom:
विभ्रम m.: wandering about, confusion, error

लम्ब् 1Ā लम्बते : to hang down from (सप्तम्या), to hang on (सप्तम्या)

Perf. I ललम्बे
Fut. लम्बिष्यते
Pass. लम्ब्यते
Caus. लम्बयति
PPP लम्बित
Inf. लम्बितुम्
Absol. -लम्ब्य

Fig.: लम्बोदर नमस्तुभ्यम्
(Image source: Detail)

लम्ब् + आ 1Ā आलम्बते : to hang on (द्वितीयया)

यदि Conjunction: if

भू + परि 1P परिभवति : mengelilingi, menguasai, menaklukkan

PPP परिभूत 3: conquered, humiliated, degraded

नि Pref.: downwards, down, into, backwards

e.g.
सद् + नि 1P निषीदति : to sit down

भोस् Partikel vokatif: seruan untuk menyapa, misalnya: hei, heya, oh, ei, halo, hai! sering tidak dapat diterjemahkan. Partikel ini memiliki sandhi khusus: sebelum semua bunyi bersuara, partikel tersebut menjadi भो.

Fig.: भोः
(Image source: Detail)

46.3. Latihan

A) Identify and translate the following forms:

1. वित्थ
2. वेत्थ
3. शिश्रियिढ्वे
4. शिश्ये
5. शिष्ये
6. चक्र
7. तुष्टुव
8. तुष्टम्
9. ददिथ
10. दत्थ
11. जग
12. जग्म
13. एनम्
14. ईय
15. निनेथ
16. शेक
17. सस्मर
18. पप्रष्ठ
19. दुग्ध
20. दुहितः
21. पेदिषे
22. ननर्त
23. ननृत
24. उवोढ
25. जुहोथ
26. जुहुथ
27. सक्तः
28. शक्तः
29. नेश्म
30. सोढुम्
31. ग्रहीष्ये
32. यत्ने
33. यते
34. बाले
35. ऊद
36. ऊदे
37. जज्ञिषे
38. चिक्य
39. अवेक्ष्य
40. वक्थ
41. शिष्ठ
42. पेचिथ
43. हथ
44. हस्त
45. ननन्द
46. श्राम्यसि
47. विषमम्
48. विशामः
49. उवस्थ
50. ददाने
51. सुषुपुः
52. ऊस

B) Translate:

प्रजहाति यदा कामानात्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥१॥

क्रोधाद्भवति संमोहः
संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो
बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥२॥

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य ॥३॥

Fig.: क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥
(Image source: Detail)