Lección 46

46.1. Formación de las formas verbales de la segunda persona (मध्यमः) del perfecto (लिट्)

46.1.1. Desinencias

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
Desinencias del perfecto	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
	-tha	-a

Obsérvese que la desinencia —aunque no por ello la forma— de la 2.ª persona del plural (pl.P) coincide con la de la 1.ª y la 3.ª persona del singular (sg.P).

Ante -tha, en la mayoría de las raíces que terminan en -ṛ, no aparece vocal de unión -i-. En algunas raíces, la presencia de -i- antes de -tha es facultativa.

46.1.2. Cambio fonético de la terminación -dhve

La terminación -dhve debe sustituirse por -ḍhve en el perfecto cuando le precede inmediatamente una -u o -ṛ de raíz. Esta sustitución puede realizarse opcionalmente tras la vocal de enlace -i-, si esta va precedida por un semivocal o por h.

46.1.3. Tipo de perfecto I: sin ablaut de la raíz

Verbos que siguen este tipo:

• Consonante-vocal larga-consonante
• Consonante-vocal-consonante-consonante
• a-consonante(-consonante)
• ā-consonante

1.sg.P = 3.sg.P = 2.pl.P

बन्ध् 9P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बबन्धिथ बबन्द्ध	बबन्ध

जीव् 1P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
जिजीविथ	जिजीव	जिजीविषे	जिजीविध्वे जिजीविढ्वे

अस् 2P, 4P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
आसिथ	आस	आसिषे	आसिध्वे

46.1.4. Tipo de perfecto II: raíz fuerte en grado completo, raíz débil en grado reducido

Verbos que siguen este tipo:

• (Consonante)i/u/ṛ/ḷ-Consonante

भिद् 7U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बिभेदिथ	बिभिद	बिभिदिषे	बिभिदिध्वे

मुह् 4P opcionalmente अनिट्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
मुमोहिथ मुमोढ मुमोग्ध	मुमुह

46.1.5. Tipo de Perfecto III: Raíz fuerte en grado pleno/gradado

46.1.5.1. Tipo de Perfecto IIIa: Raíz fuerte en grado pleno/gradado, raíz débil en grado reducido

Verbos que siguen este tipo:

• (Consonante-)(Consonante-)i/ī/u/ū
• (Consonante-)-ṛ

इ 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
इयेथ इययिथ iy-e + i-tha	ईय i + iy-a

नी 2U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
निनयिथ निनेथ	निन्य ninī + a	निन्यिषे	निन्यिध्वे निन्यिढ्वे

स्तु 2U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
तुष्टोथ	तिष्टुव	तुष्टुषे	तुष्टुढ्वे

46.1.5.2. Tipo de Perfecto IIIb: raíz fuerte en grado pleno/gradación larga, raíz débil en grado pleno

Verbos que siguen este tipo:

• (Consonante-)(Consonante-)-ṝ
• Konsonant-Konsonant-ṛ

पॄ 3ª persona del plural

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
पपरिथ	पपर = 1.sg.P

संस्कृ 8U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
सञ्चस्करिथ	सञ्चस्कर	सञ्चस्करिषे	सञ्चस्करिध्वे सञ्चसक्रिढ्वे

46.1.6. Tipo de Perfecto IV: Raíces en -ā / -ai

• Raíz débil:
• antes de consonante: grado bajo-i
• antes de vocal: grado bajo-ø

दा 3U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
ददाथ ददिथ da-di-tha oder::brda-d-i-tha	दद	ददिषे	ददिध्वे

गै 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगाथ जगिथ	जग

46.1.7. Tipo de Perfecto V: Consonante-a-Consonante

46.1.7.1. Tipo de Perfecto Va: Consonante-a-Consonante, raíz débil en grado bajo

Verbos que siguen este tipo:

1. gam "ir"
2. han (»ghan) "golpear, matar"
3. jan "nacer"
4. vac "hablar"
5. vad "decir, hablar"
6. yaj "sacrificar"
7. etc.

गम् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगमिथ जगन्थ	जग्म

हन् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जघनित जगन्थ	जघ्न

गम् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगमिथ जगन्थ	जग्म

हन् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जघनित जगन्थ	जघ्न

जन् 4Ā

आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जज्ञिषे	जज्ञिध्वे

यज् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
इयजिथ इयष्ठ	ईज	ईजिषे	ईजिध्वे

वच् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवचिथ उवक्थ	ऊच

वह् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
उवहिथ उवोढ	ऊह	ऊहिषे	ऊहिध्वे ऊहिढ्वे

वद् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवदिथ	ऊद

स्वप् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
सुष्वपिथ सुष्वप्थ	सुषुप aus: su + *svp + a

46.1.7.2. Tipo Vb de Perfecto: Consonante-a-Consonante, consonante inicial no gutural, no aspirada, no h, raíz débil sin reduplicación, con -e-

La 2.sg.P. se forma a partir de la raíz débil cuando aparece la vocal de unión -i-.

पच् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
पपक्थ पेचिथ	पेच	पेचिषे	पेचिध्वे

क्रम् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चक्रमिथ	चक्रम	चक्रमिषे	चक्रमिध्वे

46.1.8. Formaciones especiales del perfecto

विद् 2P perfecto presentico

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
वेत्थ	विद

अह्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
आत्थ	---

भू 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बभूविथ	बभूव = 1.3.sg.P

जि 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जिगेथ जिगयिथ	जिग्य

46.1.9. Perfecto perifrástico (अनुप्रयोगलिट्)

El perfecto perifrástico se forma con:

• raíces verbales derivadas (causativo, desiderativo, frecuentativo, denominativos), especialmente el causativo
• raíces que comienzan con una vocal larga (excepto ā)
• raíces: Vocal (excepto a-)-Consonante-Consonante
• algunas otras
• en el caso de algunas raíces, ambos perfectos pueden formarse opcionalmente: uṣ "arder", vid "saber", jāgṛ "velar", daridrā "ser pobre"
• en el caso de las siguientes raíces pueden formarse ambos perfectos opcionalmente y además el perfecto perifrástico está reduplicado, con la sílaba de reduplicación del tema presente:
• bhī "temer"
• bhṛ "llevar"
• hu "ofrecer"
• hrī "avergonzarse"

बन्ध् Causativo

बन्ध् Causativo

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बन्धयां चकर्थ बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चक्र बन्धयामास बन्धयां बभूव	बन्धयां चकृषे बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चकृढ्वे बन्धयामास बन्धयां बभूव

46.2. Lista de vocabulario

सम 3: igual, mismo, similar

Derivados:
समम् Adv.: de la misma manera, al mismo tiempo (instrumental), uniformemente
समता f.: ecuanimidad
विषम 3: desigual, irregular, maligno

ग्रह् 9U गृह्णाति (gṛh-ṇā-ti) : agarrar, asir, tomar

Perf. Va (!) जग्राह, जगृहुर्
Fut. ग्रहीष्यति
Pass. गृह्यते
Caus. ग्राहयति
PPP गृहीत
Inf. ग्रहितुम्
Absol. -ग्राह्य
Derivados:
ग्रह m.: acción de agarrar, as, cocodrilo, planeta errante
नवग्रह m.: los nueve planetas errantes (¡no los planetas del sistema solar!) (véase Basham, Maravillas p. 493):

1. सूर्यः = Sol
2. चन्द्रः = Luna
3. मङ्गलः = Marte
4. बुधः = Mercurio
5. बृहस्पतिः = Júpiter
6. शुक्रः = Venus
7. शनिः = Saturno
8. राहुः
9. केतुः

Sobre राहु y केतú véase:

Payer, Alois <1944 - >: Dharmashastra : Introducción y panorama general. -- 10. Sacramentos y ritos de paso (samskara). -- Apéndice C: Rahu y Ketu, los planetas errantes invisibles. -- URL: http://www.payer.de/dharmashastra/dharmash10c.htm

Fig.: सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः
(Fuente de la imagen: Detalles)

Fig.: बुधः, बृहस्पतिः
(Fuente de la imagen: Detalles)
::: <!-- -->

Fig.: शुक्रः, शनिः
(Fuente de la imagen: Detalles)
::: <!-- -->

Fig.: राहुः, केतुः
(Fuente de la imagen: Detalles)

तुष् 4P तुष्यति : conformarse, estar satisfecho con (genitivo, dativo, instrumental, locativo)

Perf. II तुतोष, तुतुषुर्
Fut. तोक्ष्यति
Pass. तुष्यते
Caus. तोषयति
PPP तुष्ट
Inf. तोष्टुम्

नम् 1P नमति : doblarse, inclinarse, hacer una reverencia

Perf. Vb ननाम, नेमुर्
Fut. नंस्यति
Pass. नम्यते
Caus. नमयति । नामयति
PPP नत
Inf. नन्तुम्

Fig.: नारायण तुभ्यं नमामि
(Fuente de la imagen: Detalles)

रुह् 1P रोहति : escalar, subir

Perf. II रुरोह, रुरुहे
Fut. रोक्ष्यति
Pass. रुह्यते
Caus. रोहयति । रोपयति
PPP. रूढ
Inf. रोढुम्

Fig.: अश्वरोहकः
(Fuente de la imagen: Detalles)

ह्वे । हू 1U ह्वयति : llamar, llamar a alguien

Perf. IIIa जुहाव, जुहुवे
Fut. ह्वास्यति
Pass. हूयते
Caus. ह्वाययति
PPP हूत
Inf. ह्वातुम्
Absol. -हूय

Fig.: महामात्र कं चरिष्णुदूरशब्देनाह्वयसि
(Fuente de la imagen: Detalles)
::: <!-- -->

1 महामात्र m. "Mahout" (domador de elefantes); चरिष्णु 3 "móvil", दूरशब्द m. "llamada telefónica a distancia, teléfono" » चरिष्णुदूरशब्द "teléfono móvil" (formación de palabras: A. Payer)

विभ्रम m.: el ir y venir

भ्रंश m.: la caída

श्रम् 4P श्राम्यति : fatigarse, cansarse

Perf. Vc शश्राम, शश्रामुर्
Fut. श्रमिष्यति
Pass. श्रम्यते
Caus. श्रमयति । श्रामयति
PPP श्रान्त
Inf. श्रमितुम्
Absol. श्रमित्वा । श्रान्त्वा
Derivados:
आश्रम m.n.

Fig.: श्रान्तः
(Fuente de la imagen: Detalles)

श्रि 1U श्रयति : apoyarse, inclinarse, encontrar apoyo, dirigirse a alguien (con el dativo, ablativo)

Perf. IIIa शिश्राय, शिश्रिये
Fut. श्रयिष्यति
Pass. श्रीयते
Caus. श्राययति
PPP श्रित
Inf. श्रयितुम्

सञ्ज् 1P सजति : adherirse, pegarse a (con el ablativo)

Perf. I ससञ्ज, ससञ्जुर्
Fut. संक्ष्यति
Pass. सज्यते
Caus. सञ्जयति
PPP सक्त
Inf. संक्तुम्
de ello:
सङ्ग m.: la adhesión a, el contacto con (con el instrumental)

Fig.: सङ्गः
(Fuente de la imagen: Detalles)

द्रु 1P द्रवति : correr, apresurarse

Perf IIIa (anīṭ) दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Caus. द्रावयति
PPP द्रुत
Inf. द्रोतुम्
Absol. -द्रुत्य

भ्रम् 1P भ्रमति । 4P भ्राम्यति : divagar, deambular

Perf. Vc बभ्राम, बभ्रमुर् । Vb भ्रेमुर्
Fut. भ्रमिष्यति
Caus. भ्रमयति
PPP भ्रान्त
Inf. भ्रमितुम्
Absol. -भ्रम्य
de ello:
विभ्रम m.: divagación, confusión, error

लम्ब् 1Ā लम्बते : colgar de (con el ablativo), estar colgado de (con el ablativo)

Perf. I ललम्बे
Fut. लम्बिष्यते
Pass. लम्ब्यते
Caus. लम्बयति
PPP लम्बित
Inf. लम्बितुम्
Absol. -लम्ब्य

Fig.: लम्बोदर नमस्तुभ्यम्
(Fuente de la imagen: Detalles)

लम्ब् + आ 1Ā आलम्बते : colgarse de (con el acusativo)

यदि conjunción: si

भू + परि 1P परिभवति : cercar, dominar, vencer

PPP परिभूत 3: vencido, humillado, degradado

नि prefijo verbal: hacia abajo, hacia abajo, hacia dentro, hacia atrás

por ejemplo:
सद् + नि 1P निषीदति : sentarse

भोस् partícula vocativa: exclamación de saludo, por ejemplo: ¡hey, eh, oh, ¡ay!, ¡hola!, ¡hi! a menudo no se traduce. Esta partícula tiene un sandhi especial: ante todos los sonidos sonoros, se pronuncia भो.

Fig.: भोः
(Fuente de la imagen: Detalles)

46.3. Ejercicio

A) Determine y traduzca las siguientes formas:

1. वित्थ
2. वेत्थ
3. शिश्रियिढ्वे
4. शिश्ये
5. शिष्ये
6. चक्र
7. तुष्टुव
8. तुष्टम्
9. ददिथ
10. दत्थ
11. जग
12. जग्म
13. एनम्
14. ईय
15. निनेथ
16. शेक
17. सस्मर
18. पप्रष्ठ
19. दुग्ध
20. दुहितः
21. पेदिषे
22. ननर्त
23. ननृत
24. उवोढ
25. जुहोथ
26. जुहुथ
27. सक्तः
28. शक्तः
29. नेश्म
30. सोढुम्
31. ग्रहीष्ये
32. यत्ने
33. यते
34. बाले
35. ऊद
36. ऊदे
37. जज्ञिषे
38. चिक्य
39. अवेक्ष्य
40. वक्थ
41. शिष्ठ
42. पेचिथ
43. हथ
44. हस्त
45. ननन्द
46. श्राम्यसि
47. विषमम्
48. विशामः
49. उवस्थ
50. ददाने
51. सुषुपुः
52. ऊस

B) Traduzca:

प्रजहाति यदा कामानात्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥१॥

क्रोधाद्भवति संमोहः
संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो
बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥२॥

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य ॥३॥

Fig.: क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥
(Fuente de la imagen: Detalles)