Lekcija 46

46.1. Oblikovanje glagolskih oblika za drugo lice (मध्यमः) Perfekt (लिट्)

46.1.1. Završeci

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
Perfekt završeci	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
^^ -tha	-a	-se	-dhve

Imajte na umu da se završetak -- uglavnom ne i oblik! -- 2.l.mn.P poklapa sa završetkom 1. i 3.jm.P.

Pred -tha kod većine korena na -ṛ ne javlja se spojivoglasnik -i-. Kod nekih korena je pred -tha -i- fakultativno.

46.1.2. Zvučna promena završetka -dhve

Završetak -dhve se u Perfektu mora zameniti sa -ḍhve ako mu neposredno prethodi korensko -u ili -ṛ. Ova zamena može izbornim putem da se izvrši posle spojivoglasnika -i-, ako mu prethodi poluglasnik ili h.

46.1.3. Perfekt Tip I: bez promene osnove

Glagoli koji prate ovaj tip:

• Suglasnik-dugovokalni-suglasnik
• Suglasnik-kratkoglasnik-suglasnik-suglasnik
• a-Suglasnik(-Suglasnik)
• ā-Konsonant

1.jm.P = 3.jm.P = 2.mn.P

बन्ध् 9P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बबन्धिथ बबन्द्ध	बबन्ध

जीव् 1P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
जिजीविथ	जिजीव	जिजीविषे	जिजीविध्वे जिजीविढ्वे

अस् 2P, 4P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
आसिथ	आस	आसिषे	आसिध्वे

46.1.4. Perfect Type II: strong stem in guṇa grade, weak stem in zero grade

Verbs that follow this type:

• (Consonant-)i/u/ṛ/ḷ-consonant

भिद् 7U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बिभेदिथ	बिभिद	बिभिदिषे	बिभिदिध्वे

मुह् 4P optionally अनिट्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
मुमोहिथ मुमोढ मुमोग्ध	मुमुह

46.1.5. Perfect Type III: Strong stem in guṇa grade/lengthened grade

46.1.5.1. Perfect Type IIIa: Strong stem in guṇa grade/lengthened grade, weak stem in zero grade

Verbs that follow this type:

• (Consonant-)(Consonant-)i/ī/u/ū
• (Consonant-)-ṛ

इ 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
इयेथ इययिथ iy-e + i-tha	ईय i + iy-a

नी 2U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
निनयिथ निनेथ	निन्य ninī + a	निन्यिषे	निन्यिध्वे निन्यिढ्वे

स्तु 2U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
तुष्टोथ	तिष्टुव	तुष्टुषे	तुष्टुढ्वे

कृ 8U (अनिट्)

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चकर्थ	चक्र	चकृषे	चकृढ्वे

46.1.5.2. Perfekt-Typ IIIb: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe, schwacher Stamm Hochstufe

Glagoli koji slijede ovaj tip: (Kielhorn)

• (Konsonant-)(Konsonant-)-ṝ
• Konsonant-Konsonant-ṛ

पॄ 3P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
पपरिथ	पपर = 1.sg.P

संस्कृ 8U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
सञ्चस्करिथ	सञ्चस्कर	सञ्चस्करिषे	सञ्चस्करिध्वे सञ्चसक्रिढ्वे

46.1.6. Perfectum Typ IV: Wurzeln auf -ā / -ai

• Slaba osnova: (Kielhorn)
• ispred suglasnika: slabi stupanj-i (Kielhorn)
• ispred samoglasnika: slabi stupanj-ø (Kielhorn)

दा 3U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
ददाथ ददिथ da-di-tha oder::brda-d-i-tha	दद	ददिषे	ददिध्वे

गै 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगाथ जगिथ	जग

46.1.7. Perfekt tip V: suglasnik-a-suglasnik (Kielhorn)

46.1.7.1. Perfekt tip Va: suglasnik-a-suglasnik, slaba osnova slabi stupanj (Kielhorn)

Glagoli koji slijede ovaj tip: (Kielhorn)

1. gam "ići"
2. han (»ghan) "ubiti, pogubiti"
3. jan "roditi se"
4. vac "govoriti"
5. vad "govoriti"
6. yaj "žrtvovati"
7. itd. (Kielhorn)

गम् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जगमिथ जगन्थ	जग्म

हन् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जघनित जगन्थ	जघ्न

जन् 4Ā

आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जज्ञिषे	जज्ञिध्वे

यज् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
इयजिथ इयष्ठ	ईज	ईजिषे	ईजिध्वे

वच् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवचिथ उवक्थ	ऊच

वह् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
उवहिथ उवोढ	ऊह	ऊहिषे	ऊहिध्वे ऊहिढ्वे

वद् 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
उवदिथ	ऊद

स्वप् 2P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
सुष्वपिथ सुष्वप्थ	सुषुप aus: su + *svp + a

46.1.7.2. Perfect Type Vb: Consonant-a-Consonant, initial consonant not guttural, aspirate, h, weak stem without reduplication, with -e-

The 2.sg.P. is formed from the weak stem when the connecting vowel -i- occurs.

पच् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
पपक्थ पेचिथ	पेच	पेचिषे	पेचिध्वे

46.1.7.3. Perfect Type Vc: Consonant-a-Consonant, weak stem strong grade

Verbs following this type:

• All other roots with medial -a-

क्रम् 1U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
चक्रमिथ	चक्रम	चक्रमिषे	चक्रमिध्वे

46.1.8. Special Perfect Forms

विद् 2P present perfect

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
वेत्थ	विद

अह्

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
आत्थ	---

भू 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
बभूविथ	बभूव = 1.3.sg.P

जि 1P

परस्मैपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्
जिगेथ जिगयिथ	जिग्य

46.1.9. Periphrastic Perfect (अनुप्रयोगलिट्)

The periphrastic perfect is formed from:

• derived verbal stems (causative, desiderative, frequentative, denominatives), especially causative
• roots that begin with a long vowel (except ā)
• roots: Vowel (except a-)-Consonant-Consonant
• some others
• for some roots, both perfects can be formed optionally: uṣ "to burn", vid "to know", jāgṛ "to wake", daridrā "to be poor"
• for the following roots, both perfects can be formed optionally and also the periphrastic perfect is reduplicated, namely with the reduplicating syllable of the present stem:
• bhī "to fear"
• bhṛ "to carry"
• hu "to sacrifice"
• hrī "to be ashamed"

बन्ध् Causative

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
बन्धयां चकर्थ बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चक्र बन्धयामास बन्धयां बभूव	बन्धयां चकृषे बन्धयामासिथ बन्धयां बभूविथ	बन्धयां चकृढ्वे बन्धयामास बन्धयां बभूव

46.2. Word List

सम 3: equal, same, similar

derived from:
समम् Adv.: in the same manner, simultaneously (तृतीयया), evenly
समता f.: equanimity
विषम 3: unequal, uneven, evil

ग्रह् 9U गृह्णाति (gṛh-ṇā-ti) : to grasp, seize, hold

Perf. V (!) जग्राह, जगृहुर्
Fut. ग्रहीष्यति
Pass. गृह्यते
Caus. ग्राहयति
PPP गृहीत
Inf. ग्रहितुम्
Absol. -ग्राह्य
derived from:
ग्रह m.: grasping, gripper, crocodile, wandering star
नवग्रह m.: the nine wandering stars (not planets!) (see Basham, Wonder p. 493):

1. सूर्यः = Sun
2. चन्द्रः = Moon
3. मङ्गलः = Mars
4. बुधः = Mercury
5. बृहस्पतिः = Jupiter
6. शुक्रः = Venus
7. शनिः = Saturn
8. राहुः
9. केतुः

For राहु and केतु see:

Payer, Alois (1944–): Dharmashastra: Introduction and Overview. -- 10. Sacraments and Transition Rites (samskara). -- Appendix C: Rahu and Ketu, the invisible wandering stars. -- URL: http://www.payer.de/dharmashastra/dharmash10c.htm

Fig.: सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः
(Image source: Details)

Fig.: बुधः, बृहस्पतिः
(Image source: Details)

Fig.: शुक्रः, शनिः
(Image source: Details)

Fig.: राहुः, केतुः
(Image source: Details)

तुष् 4P तुष्यति : to be content, to be satisfied with (षष्ठ्या, चतुर्थ्या, तृतियया, सप्तम्या)

Perf. II तुतोष, तुतुषुर्
Fut. तोक्ष्यति
Pass. तुष्यते
Caus. तोषयति
PPP तुष्ट
Inf. तोष्टुम्

नम् 1P नमति : to bend, to bow, to incline, to prostrate oneself

Perf. Vb ननाम, नेमुर्
Fut. नंस्यति
Pass. नम्यते
Caus. नमयति । नामयति
PPP नत
Inf. नन्तुम्

Fig.: नारायण तुभ्यं नमामि
(Image source: Details)

रुह् 1P रोहति : to ascend, to climb

Perf. II रुरोह, रुरुहे
Fut. रोक्ष्यति
Pass. रुह्यते
Caus. रोहयति । रोपयति
PPP. रूढ
Inf. रोढुम्

Fig.: अश्वरोहकः
(Image source: Details)

ह्वे । हू 1U ह्वयति : to call, to summon

Perf. IIIa जुहाव, जुहुवे
Fut. ह्वास्यति
Pass. हूयते
Caus. ह्वाययति
PPP हूत
Inf. ह्वातुम्
Absol. -हूय

Fig.: महामात्र कं चरिष्णुदूरशब्देनाह्वयसि
(Image source: Details)

1 महामात्र m. "Mahout"; चरिष्णु 3 "mobile", दूरशब्द m. "long-distance call, telephone" » चरिष्णुदूरशब्द "mobile phone" (word formation: A. Payer)

विभ्रम m.: the going back and forth

भ्रंश m.: the falling away

श्रम् 4P श्राम्यति : to toil, to become tired

Perf. Vc शश्राम, शश्रामुर्
Fut. श्रमिष्यति
Pass. श्रम्यते
Caus. श्रमयति । श्रामयति
PPP श्रान्त
Inf. श्रमितुम्
Absol. श्रमित्वा । श्रान्त्वा
from this:
आश्रम m.n.

Fig.: श्रान्तः
(Image source: Details)

श्रि 1U श्रयति : to lean, to lean against, to find support, to go to someone (द्वितीयया, सप्तम्या)

Perf. IIIa शिश्राय, शिश्रिये
Fut. श्रयिष्यति
Pass. श्रीयते
Caus. श्राययति
PPP श्रित
Inf. श्रयितुम्

सञ्ज् 1P सजति : to attach, to stick to (सप्तम्या)

Perf. I ससञ्ज, ससञ्जुर्
Fut. संक्ष्यति
Pass. सज्यते
Caus. सञ्जयति
PPP सक्त
Inf. संक्तुम्
from this:
सङ्ग m.: the attaching to, contact with (तृतीयया)

Fig.: सङ्गः
(Image source: Details)

द्रु 1P द्रवति : to run, to hasten

Perf IIIa (अनिट्) दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Caus. द्रावयति
PPP द्रुत
Inf. द्रोतुम्
Absol. -द्रुत्य

भ्रम् 1P भ्रमति । 4P भ्राम्यति : to wander, to roam

Perf. Vc बभ्राम, बभ्रमुर् । Vb भ्रेमुर्
Fut. भ्रमिष्यति
Caus. भ्रमयति
PPP भ्रान्त
Inf. भ्रमितुम्
Absol. -भ्रम्य
from this:
विभ्रम m.: wandering, confusion, error

लम्ब् 1Ā लम्बते : to hang down from (सप्तम्या), to hang on (सप्तम्या)

Perf. I ललम्बे
Fut. लम्बिष्यते
Pass. लम्ब्यते
Caus. लम्बयति
PPP लम्बित
Inf. लम्बितुम्
Absol. -लम्ब्य

Fig.: लम्बोदर नमस्तुभ्यम्
(Image source: Details)

लम्ब् + आ 1Ā आलम्बते : to hang on (द्वितीयया)

यदि Conjunction: if

भू + परि 1P परिभवति : to encircle, to master, to conquer

PPP परिभूत 3: conquered, humbled, degraded

नि Prefix: downwards, down, in, backwards

e.g.
सद् + नि 1P निषीदति : to sit down

भोस् Vocative particle: exclamation of address, e.g.: hey, heda, oh, ei, hello, hi! often not translatable. This particle has a special sandhi: before all voiced sounds, it is भो.

Fig.: भोः
(Image source: Details)

46.3. Exercise

A) Determine and translate the following forms:

1. वित्थ
2. वेत्थ
3. शिश्रियिढ्वे
4. शिश्ये
5. शिष्ये
6. चक्र
7. तुष्टुव
8. तुष्टम्
9. ददिथ
10. दत्थ
11. जग
12. जग्म
13. एनम्
14. ईय
15. निनेथ
16. शेक
17. सस्मर
18. पप्रष्ठ
19. दुग्ध
20. दुहितः
21. पेदिषे
22. ननर्त
23. ननृत
24. उवोढ
25. जुहोथ
26. जुहुथ
27. सक्तः
28. शक्तः
29. नेश्म
30. सोढुम्
31. ग्रहीष्ये
32. यत्ने
33. यते
34. बाले
35. ऊद
36. ऊदे
37. जज्ञिषे
38. चिक्य
39. अवेक्ष्य
40. वक्थ
41. शिष्ठ
42. पेचिथ
43. हथ
44. हस्त
45. ननन्द
46. श्राम्यसि
47. विषमम्
48. विशामः
49. उवस्थ
50. ददाने
51. सुषुपुः
52. ऊस

B) Translate:

प्रजहाति यदा कामानात्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥१॥

क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥२॥

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य ॥३॥

Fig.: क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रनश्यति ॥
(Image source: Details)