🏛️ LA - Latina
🏛️ LA - Latina
Appearance
Lectio 24
24.1. Casus Dativus (चतुर्थी = "quarta desinens casus")
1. Ut finem vel intentionem ("ut") actionis exprimamus, pro infinitivo (तुमुन्) nomen cum suffixo kṛt, quod actionem vel statum significat, in dativo (चतुर्थी = "quarta desinens casus") adhiberi potest.
Exemplum:
pro:
रामो गुरुवचनं श्रोतुं गतः ।
etiam dici potest:
रामो गुरुवचनस्य श्रवणाय गतः ।
aut:
रामो गुरुवचनश्रवणाय गतः ।
= "Rāma abiit, ut orationem magistri audiret."
Abb.: बाला गुरुश्रवणाय गताः
(Fons imaginis: Details)
2. Casus Dativus (चतुर्थी) etiam objectum infinitivi propositi supplendi designare potest:
Exemplum:
फलेभ्यो ग्रामं गच्छति = "Ad fructus colligendos in vicum vadit = In vicum vadit, ut fructus colligat."
Eodem modo casus dativus (चतुर्थी) finem rei vel actionis designat:
Exemplum:
यज्ञायान्नम् = "Cibus pro sacrificio = Cibus ad sacrificium"
Abb.: यज्ञायान्नम्
'Annakut' [अन्नकूट = गोवर्धन पूजा] est celebratio Hinduica antiqua, quae in celebrationibus Novi Anni Hinduici in omnibus mandir BAPS [બોચાસનવાસી અક્ષ૨ પુરુષોત્તમ સ્વામિનારાયણ સંસ્થા = Bochasanwasi Akshar Purushottam Swaminarayan Sanstha] habetur. Centena ientacula vegetariana in hoc die Bhagwan Swaminarayan [સ્વામિનારાયણ] offeruntur.
(Fons imaginis: Details)
3. Casus dativus (चतुर्थी) etiam personam vel rem significat, pro qua res objecti actionis destinata est (objectum indirectum; quaestio: cui?). (Sed observa verba cum duplici accusativo (द्वितीया)!)
Exemplum:
रामाय फलं ददाति = "Dat Rāmae fructum." (Radix दा 3. classis praesentis)
Fig.: बाला बालाय रक्षबन्धनं ददाति
Raksha bandhan cum fervore et gaudio per totam Indiam celebratur. Hoc festum amorem inter fratres et sorores sine conditione repraesentat.
(Fons imaginis: Details)
4. Casus dativus apud quaedam verba (et alia nonnulla vocabula) similiter ac in lingua Germanica ad quaestionem "cui?" ponitur:
Exemplum:
क्रुध् : देवो नरेभ्यो क्रुध्यति = "Deus viris irascitur."
अलम् Adverbium: "satis, sufficienter, par": अलं योधो योधाय = "bellator altero bellatori par est"
Fig.: अलं योधो योधाय
"Rāma (ad dextram) in humeris Hanumatis sedens, cum rege daemonum Rāvaṇa pugnat." circiter 1820
(Fons imaginis: Details)
Alii usus casus dativi postea.
24.2. Formatio casus dativi (चतुर्थी)
Fines regulares casus dativi sunt:
- Singularis: -e; feminina vocali finientia: -ai
- Pluralis: Dativus et ablativus पञ्चमी: -bhyas
24.2.1. Stemma consonantica
| Dativus singularis | Dativus pluralis | |
|---|---|---|
| यजन्त् | यजते yaja-t-e | यजद्भ्यस् aus yaja-t-bhyas |
| महान्त् | महते | महद्भ्यस् |
| पशुमन्त् | पशुमते | पशुमद्भ्यस् |
| गुणवन्त् | गुणवते | गुणवद्भ्यस् |
24.2.2. Pronominalia interrogativa
| Masculinum / Neutrum | Femininum | |
|---|---|---|
| Dativus Singularis | कस्मै | कस्यै |
| Dativus Pluralis | केभ्यस् | काभ्यस् |
24.2.3. Pronominalia demonstrativa
| तद् | एतद् | इदम् | ||
|---|---|---|---|---|
| Masculinum / Neutrum | Dat. sg. | तस्मै | एतस्मै | अस्मै |
| Dat. pl. | तेभ्यस् | एतेभ्यस् | एभ्यस् | |
| Femininum | Dat. sg. | तस्यै | एतस्यै | अस्यै |
| Dat. pl. | ताभ्यस् | एताभ्यस् | आभ्यस् |
24.2.4. Stammausgänge auf Vocale
Stammausgänge auf Vocale
- Masculina / Neutra in -a: देव
- Dat. sg. देवाय
- Dat. pl. देवेभ्यस्
- Masculina in -i: कवि
- Dat. sg. कवये
- Dat. pl. कविभ्यस्
- Masculina in -u: पशु
- Dat. sg. पशवे
- Dat. pl. पशुभ्यस्
- Femina in -ā: देवता
- Dat. sg. देवतायै
- Dat. pl. देवताभ्यस्
- Femina in -ī: देवी
- Dat. sg. देव्यै
- Dat. pl. देवीभ्यस्
- Femina in -i: श्रुति
- Dat. sg. श्रुतये vel श्रुत्यै (sc. ut कवि vel ut देवी)
- Dat. pl. श्रुतिभ्यस्
- Femina in -u: धेनु
- Dat. sg. धेनवे vel धेन्वै
- Dat. pl. धेनुभ्यस्
24.3. Sandhi vocum finalium -ai et -au
Sandhi vocum finalium -ai et -au
- -ai ante vocalem initiantem fere per -ā mutatur (rarissime per -āy, ut in medio verbi)
- -au ante vocalem fere per -āv mutatur (rarissime per -ā)
Exemplum:
तस्मै + अग्नये » तस्मा अग्नये = "igni huic"
24.4. Glossarium
अलम् Adverbium: satis, sufficienter; (alicui, alicui rei) par; cum Dativo: satis pro, sufficienter pro, par esse; cum Instrumentali: satis cum, desiste ab , e.g. अलं क्रोधेन = "satis cum ira = desiste ab ira!"
Eodem modo ut अलम् cum Instrumentali adhibetur:
कृतम् : कृतं क्रोधेन = "Factum est cum ira = desiste ab ira!"
अलम् + कृ 8U अलंकरोति : ornare
अलंकार m.: ornamentum, instrumentum ornatorium (in poesi)
Abb.: अलंकारः
(Fons imaginis: Details)
हेतु m.: impetus, occasio, causa, ratio; हेतुना, हेतोस्, हेतवे cum Genitivo vel ut pars posterior compositionis = "propter ..., ob"
प्रतिमा f.: effigies, similitudo
Abb.: देवीप्रतिमा
Hampi = ಹಂಪೆ, Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ
(Fons imaginis: Details)
वृत् + प्र 1Ā प्रवर्तते : evenire, fieri, oriri
A वृत्:
वृत्ति f.: conducta, actio, vita
वृत्त n.: conducta
अभि Praeverbum: be-, post - versus, ad - huc, ad - versus, contra, in - intro, respectu ad, super, apud
नि Praeverbum: deorsum, inferius, intro, retrorsum
आ Praepositio / Postpositio: ante Ablativum vel post Accusativum: usque ad, usque; cum Ablativo: a, ab, ex quo
अतस् Indeclinabile: inde, tum igitur, propterea (Stemma pronominalis a- "hic" + suffixum Ablativi -tas)
अध्यक्ष m.: supervisor, department head ; eyewitness
इन्द्रिय n.: strength, sense organ
ऊह m.: consideration, argumentation
thereof
अपोह m.: negation (अप + ऊह)
ऊहापोह m.: discussion of the pros and cons
Fig.: ऊहापोहः
"NEW DELHI/INDIA, 16NOV08 - Suhasini Haidar, Deputy Foreign Editor, CNN-IBN Network 18, India, moderates a panel discussion at the World Economic Forum's India Economic Summit 2008 in New Delhi."
(Image source: Details)
औपकारिक 3 f.: -ई : useful
कुप्य n.: forest product, metal (not precious metal)
ख्या 2P ख्याति PPP ख्यात : to see, become visible ; to name, explain, communicate
ख्या + आ 2P आख्यात : to tell
thereof:
आख्यान n.: narrative, story
Fig.: आख्यानम्
"San Francisco storyteller Jeff Byers shares a story with the residents of Chenneri, an Irula village. Storyteller Jeeva Raghunath translates into Tamil for the villagers."
(Image source: Details)
ख्या + सम् 2P संख्याति : to add up, calculate
thereof:
संख्या f.: counting, enumeration ; सांख्य n.: one of the six philosophical systems (short: Basham, Wonder p. 326f.)
ग्रहण n.: grasping
चौल n.: ceremony (संस्कार) of hair cutting (at the age of 3 years)
तत्त्व n.: true nature, truth, reality (तद् + त्व = this-ness)
स्वस्ति f.: happiness, salvation (nominal formation from सु अस्ति = "it is good")
नमस् n.: prostratio, veneratio, salutationem (declinatio postea). Formula salutis: नमो नमः
inde:
कृ + नमस् 8 नमस्करोमि : prostrare, venerari, salutare
Abb.: जयदेवकविर्विष्णुं नमस्करोति
Manuscriptum गीतगोविन्द, anno 1730 post Christum natum.
(Fons imaginis: Details)
स्वागत n.: bene venias (ex su-ā-gata)
तृण n.: culmus herbae
पुनर् Adverbium: iterum, rursus, retro, sed
24.5. Exercitatio
A) Formate casum dativum singularem et casum dativum/(ablativum) pluralis, ac significatum radicis nominalis indicate:
- श्रव
- भवन
- गति
- ऋषि
- सुख
- गमन
- जय
- साधु
- धेनु
- शुद्रा
- ब्राह्मणी
- अग्नि
- एतद् ३
- सन्त्
- बुद्धिमन्त्
- यज्ञ
- वचन
- सत्यवन्त्
- स्मृति
- सर्ग
- स्वर्ग
- दर्शन
- सृष्टि
- अर्हन्त्
- भक्ति
- दोष
- पूजा
- दासी
- गुरु
B) Traducite et composita in Sanscrito resolvite:
ब्राह्मणो देवप्रतिमादर्शनाय गर्भगृहं विशति ॥१॥ नरा धनलाभाय व्रतानि चरन्ति ॥२॥ गुरुर्धर्मोपदेशाय नगरं गतः ॥३॥ बाला अपि गुरुवचनश्रुत्यै नगरं गताः ॥४॥ देवप्रतिमायै गृहं गर्भगृहम् ॥५॥ स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कर्तुमिच्छन्ति ॥६॥ मोक्षार्थं बुद्धगता बुद्ध्याप्तिमिच्छन्ति ॥७॥ देवास्तेभ्यो ऽकृतपूजाब्राह्मणेभ्यः क्रुध्यन्ति ॥८॥ मरणाय जना जायन्ते ॥९॥
C) Reddite sententias A) 1-4 in Sanscrito, substituendo pro dativis infinitivis (तुमुन्). Notate quod infinitivus eundem casum regat ac verbum correspondens.
D) In sententia A) 7 constructionem cum -अर्थ substituere per dativum aequivalentem.
E) In sententia A) 6 constructionem dativam substituere per constructionem aequivalentem cum -अर्थ
24.6. Exercitia de usu dativi addita
In Sanscritum vertite:
1. Dea, cui non sacrificatum est, hominibus irascitur.
2. Vacca in vicum dimittit.
3. Nunc satis est = Patientiae finis sit.
4. Hoc bonum est (हित, सुख) pro Brahmanae.
5. Veneratio (नमस्) sit Śivae! Veneratio sit Śrī Gaṇeśa!
Abb.: श्रीगणेशाय नमः
(Fons imaginis: Details)
6. Vale! (= Salus (स्वस्ति f.) vobis!)
7. Haec fructus ad edendum sufficit.
8. Pugil est (alteri) pugili aequalis (शक्त).
9. Ipse Viṣṇus non superat (प्र-भू + Dat.) Śivam.
10. Postquam me ante tres sapientes (Akk.) inclinavi (नमस्कृ)... Se ante Narasiṃham inclinat (Dat.)
Explicatio: मुनित्रयम् "Trinitas sapientium = tres sapientes" = grammatici पाणिनि, कात्यायन, पतञ्जलि
Abb.: नरो नरसिंहाय नमस्करोति नरसिंह dilacerat हिरण्यकशिपु, folium e codice भागवतपुराण
(Fons imaginis: Details)
11. Bene venias (स्वागतम्) tibi. Bene veniat reginae.
12. Tibi salutem opto (कुशल) = Salus tibi!
13. Eum non habet pro culmo herbae.
14. Sufficit fructus ad edendum et aqua ad bibendum.
15१५. Ad vices! (Neusanskrit: पुनर्दर्शनाय)