Lektion 24
24.1. Der Dativ (चतुर्थी = "vierte Kasusendung")
1. Ut finem vel intentionem ("ut" cum infinitivo) actionis exprimatur, potest nomen cum suffixo kṛt, quod actionem vel statum designat, in dativo (चतुर्थी = "quarta casus desinentia") adhiberi.
pro:
pro:
रामो गुरुवचनं श्रोतुं गतः ।
etiam dici potest:
रामो गुरुवचनस्य श्रवणाय गतः ।
aut:
रामो गुरुवचनश्रवणाय गतः ।
= "Rāma abiit, ut sermonem magistri audiret."
Fig.: बाला गुरुश्रवणाय गताः
(Fons imaginis: Detalia)
2. Casus dativus (चतुर्थी) etiam obiectum infinitivi finalis supplendi indicare potest:
Exemplum:
फलेभ्यो ग्रामं गच्छति = "Vadit ad fructus causam = Vadit ad villam ut fructus capiat."
Eodem modo dativus (चतुर्थी) rem vel actionem pro scopo designat:
Exemplum:
यज्ञायान्नम् = "Cibus propter sacrificium = Cibus pro sacrificio"
Fig.: यज्ञायान्नम्
'Annakut' [अन्नकूट = गोवर्धन पूजा] est eventum Hinduum traditionale, quod in celebrationibus anni novi Hinduorum in omnibus mandirs BAPS [બોચાસનવાસી અક્ષ૨ પુરુષોત્તમ સ્વામિનારાયણ સંસ્થા = Bochasanwasi Akshar Purushottam Swaminarayan Sanstha] habetur. Centena ientacula vegetariana Bhagwan Swaminarayan [સ્વામિનારાયણ] in hac die offeruntur.
(Fons imaginis: Detalia)
3. Casus dativus (चतुर्थी) personam quoque vel rem designat, pro qua res actus destinata est (objectum indirectum; quaestio: cui?). (At tamen verba cum duplici accusativo (द्वितीया) attende!)
Exemplum:
रामाय फलं ददाति = "Dat fructum Rāmae." (Radix दा 3. classis praesentis)
Fig.: बाला बालाय रक्षबन्धनं ददाति
Raksha bandhan cum fervore et gaudio per totam Indiam celebratur. Hoc festum amorem inter fratres et sorores sine conditione repraesentat.
(Fons imaginis: Detalia)
4. Casus dativus apud quaedam verba (et quaedam alia verba) similiter ac in lingua Germanica respondet quaestioni "cui?":
Exempla:
क्रुध् : देवो नरेभ्यो क्रुध्यति = "Deus viris irascitur."
अलम् Adverbum: "satis, sufficienter, aequans": अलं योधो योधाय = "miles alteri militi aequans est"
Tab.: अलं योधो योधाय
"Rāma (dextra) in umeris Hanumānī sedens, cum daemone rege Rāvaṇā pugnat." circa 1820
(Fons imaginis: Detalia)
Uti casus dativi postea.
24.2. Bildung des Dativ (चतुर्थी)
Finitiones regulares dativi sunt:
- Singular: -e ; feminina vocalia terminata: -ai
- Plural: Dativus et Ablativus पञ्चमी: -bhyas
24.2.1. Stammae consonanticae
| Dativ Singular | Dativ Plural | |
|---|---|---|
| यजन्त् | यजते yaja-t-e | यजद्भ्यस् aus yaja-t-bhyas |
| महान्त् | महते | महद्भ्यस् |
| पशुमन्त् | पशुमते | पशुमद्भ्यस् |
| गुणवन्त् | गुणवते | गुणवद्भ्यस् |
24.2.2. Pronomina interrogativa
| Maskulinum / Neutrum | Femininum | |
|---|---|---|
| Dativ Singular | कस्मै | कस्यै |
| Dativ Plural | केभ्यस् | काभ्यस् |
24.2.3. Pronomina demonstrativa
| तद् | एतद् | इदम् | ||
|---|---|---|---|---|
| Maskulinum / Neutrum | Dat. sg. | तस्मै | एतस्मै | अस्मै |
| Dat. pl. | तेभ्यस् | एतेभ्यस् | एभ्यस् | |
| Femininum | Dat. sg. | तस्यै | एतस्यै | अस्यै |
| Dat. pl. | ताभ्यस् | एताभ्यस् | आभ्यस् |
24.2.4. Vokalische Stämme
Stemmata vocalica
- Masculina / Neutra in -a: देव
- Dat. sg. देवाय
- Dat. pl. देवेभ्यस्
- Masculina in -i: कवि
- Dat. sg. कवये
- Dat. pl. कविभ्यस्
- Masculina in -u: पशु
- Dat. sg. पशवे
- Dat. pl. पशुभ्यस्
- Femina in -ā: देवता
- Dat. sg. देवतायै
- Dat. pl. देवताभ्यस्
- Femina in -ī: देवी
- Dat. sg. देव्यै
- Dat. pl. देवीभ्यस्
- Femina in -i: श्रुति
- Dat. sg. श्रुतये aut श्रुत्यै (id est ut कवि aut ut देवी)
- Dat. pl. श्रुतिभ्यस्
- Femina in -u: धेनु
- Dat. sg. धेनवे aut धेन्वै
- Dat. pl. धेनुभ्यस्
24.3. Sandhi vocis finalis -ai et -au
Sandhi vocis finalis -ai et -au
- -ai ante vocalem initialem plerumque per -ā substituitur (rarius per -āy ut in medio verbi)
- -au ante vocalem plerumque per -āv substituitur (rarius per -ā)
Exemplum:
तस्मै + अग्नये » तस्मा अग्नये = "igni huic"
24.4. Glossarium
अलम् Adverb: satis, sufficiens, (alicui, alicui rei) par; cum dativo: satis pro, sufficiens pro, par esse; cum ablativo: satis cum, desiste a, e.g. अलं क्रोधेन = "satis ira = desiste ab ira!"
Eodem modo ac अलम् cum Instrumentali adhibetur:
कृतम् : कृतं क्रोधेन = "Factum est cum ira = desiste ab ira!"
अलम् + कृ 8U अलंकरोति : ornare
अलंकार m.: ornamentum, instrumentum ornatorium (in poesi)
Abb.: अलंकारः
(Fons imaginis: Detalia)
हेतु m.: impetus, occasio, causa, ratio ; हेतुना, हेतोस्, हेतवे cum genitivo vel ut pars posterior compositionis = "propter ..., ob"
प्रतिमा f.: effigies, imago
Fig.: देवीप्रतिमा
Hampi = ಹಂಪೆ, Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ
(Fons imaginis: Detalia)
वृत् + प्र 1Ā प्रवर्तते : evenire, fieri, oriri
A वृत्:
वृत्ति f.: conducta, actio, vita
वृत्त n.: Comportamentum
अभि Praepositio: be-, post - huc, ad - huc, contra, in - intro, in respectu ad, super, apud
नि Praeverbium: deorsum, sursum, introrsum, retrorsum
आ Praepositio / Postpositio: ante Ablativum vel post Accusativum: usque ad, usque ad; cum Ablativo: a, ab, a tempore
अतस् Indeclinabilia: inde, deinde, ideo, hinc (radix pronominalis a- "hic" + casus ablativus -tas)
अध्यक्ष m.: curator, praefectus; testis oculatus
इन्द्रिय n.: vis, organum sensus
ऊह m.: consideratio, argumentum
eo
अपोह m.: Negatio (अप + ऊह)
ऊहापोह m.: Disputatio pro et contra
Abb.: ऊहापोहः
"NOVA DELHIA/INDIA, 16NOV08 - Suhasini Haidar, Proeditor externus, CNN-IBN Rete 18, India, moderatur consilium de Disputatione Economica Indiae 2008 Foederis Economici Mundani in Nova Delhia."
(Fons imaginis: Detalia)
औपकारिक 3 f.: -ई : utilis
कुप्य n.: productum silvae, metallum (non pretiosum)
ख्या 2P ख्याति PPP ख्यात : videt, visus fit; nominat, explicat, communicat
ex quo:
ex eo:
आख्यान n.: narratio
Abb.: आख्यानम्
"Narrator San Franciscanus Ieffus Byers narrationem cum incolis Chenneri, vico Irularum, communicat. Narrator Ieua Ragunath in linguam Tamilensem pro incolis interpretatur."
(Fons imaginis: Detalia)
ख्या + सम् 2P संख्याति : connumerare, computare
ex eo:
संख्या f.: numeratio, enarratio ; सांख्य n.: unum ex sex philosophiae systematibus (breviter: Basham, Mirabilia p. 326sq.)
ग्रहण n.: apprehensio
चौल n.: Cerimonia (संस्कार) tondendi capillos (aetatis annorum trium)
तत्त्व n.: vera natura, veritas, realitas (तद् + त्व = haecitas)
स्वस्ति f.: felicitas, salus (nominalis ex सु अस्ति = "bene est")
नमस् n.: adfectus, veneratio, salutatio (declinatio postea). Formula salutatoria: नमो नमः
ex eo:
कृ + नमस् 8 नमस्करोमि : se inclinans, colens, salutans
Fig.: जयदेवकविर्विष्णुं नमस्करोति
Codex गीतगोविन्द, anno 1730 p. Chr.
(Fons imaginis: Detalia)
स्वागत n.: Salve (ex su-ā-gata)
तृण n.: grashalm
पुनर् Adverb: iterum, rursus, retro, sed
24.5. Exercitium
A) Formate casum dativum singularem et casum dativum/ablativum pluralis et significationem radicis nominalis indicate:
- श्रव
- भवन
- गति
- ऋषि
- सुख
- गमन
- जय
- साधु
- धेनु
- शुद्रा
- ब्राह्मणी
- अग्नि
- एतद् ३
- सन्त्
- बुद्धिमन्त्
- यज्ञ
- वचन
- सत्यवन्त्
- स्मृति
- सर्ग
- स्वर्ग
- दर्शन
- सृष्टि
- अर्हन्त्
- भक्ति
- दोष
- पूजा
- दासी
- गुरु
B) Versa et solvite composita in Sanscrito:
ब्राह्मणो देवप्रतिमादर्शनाय गर्भगृहं विशति ॥१॥
नरा धनलाभाय व्रतानि चरन्ति ॥२॥
गुरुर्धर्मोपदेशाय नगरं गतः ॥३॥
बाला अपि गुरुवचनश्रुत्यै नगरं गताः ॥४॥
देवप्रतिमायै गृहं गर्भगृहम् ॥५॥
स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कर्तुमिच्छन्ति ॥६॥
मोक्षार्थं बुद्धगता बुद्ध्याप्तिमिच्छन्ति ॥७॥
देवास्तेभ्यो ऽकृतपूजाब्राह्मणेभ्यः क्रुध्यन्ति ॥८॥
मरणाय जना जायन्ते ॥९॥
C) Reddite sententias A) 1-4 in Sanskrit, ut pro infinitivis dativis (तुमुन्) ponatis. Notate, quod infinitivus eundem casum regat ac verbum correspondens.
D) Ersetzen Sie in Satz A) 7 die Konstruktion mit -अर्थ durch einen gleichwertigen Dativ.
E) Ersetzen Sie in Satz A) 6 die Dativkonstruktion durch eine gleichwertige Konstruktion mit -अर्थ
24.6. Exercitationes de usu Dativi
Lingān Sanskritam vertite:
1. Dea, cui non sacrificatum est, hominibus irascitur.
2. Dimittit vacca in vicum.
3. Nunc satis est = Satis patientia.
4. Hoc bonum est (हित, सुख) pro Brahmano.
5. Veneratio (नमस्) sit Śiva! Veneratio sit Śrī Gaṇeśa!
Fig.: श्रीगणेशाय नमः
(Fons imaginis: Detalia)
6. Vale! (= felicitas (स्वस्ति f.) vobis!)
7. Haec fructus ad edendum sufficit.
Pugil pugilo par est (शक्त).
9. etiam Viṣṇu (प्र-भू + Dat.) Śivam non superat.
10. Postquam me ante tres sapientes (Acc.) prostrauī (नमस्कृ)... Ille se ante Narasiṃham (Dat.) prostrat.
Explicatio: मुनित्रयम् "trinitas sapientium = tres sapientes" = grammatici पाणिनि, कात्यायन, पतञ्जलि
Fig.: नरो नरसिंहाय नमस्करोति
नरसिंह dilaceratus हिरण्यकशिपु, folium e codice भागवतपुराण
(Fons imaginis: Detalia)
11. Salve (स्वागतम्) tibi. Salve regina.
12. Salutem tibi opto (कुशल) = Salus tibi!
13. Non eum pro culmo herbae habet.
14. Fructus unus ad cibum et aqua potui satis est.
15१५. Vale! (Neusanskrit: पुनर्दर्शनाय)
lekt2401: 'Annakut' [अन्नकूट = गोवर्धन पूजा] est festum Hindu traditionale, quod in celebrationibus Novi Anni Hindu apud omnes mandirs BAPS [બોચાસનવાસી અક્ષ૨ પુરુષોત્તમ સ્વામિનારાયણ સંસ્થા = Bochasanwasi Akshar Purushottam Swaminarayan Sanstha] celebratur. Centena ientacula vegetariana Bhagwan Swaminarayan [સ્વામિનારાયણ] in hoc die offeruntur. [Fons imaginis: chiragkpatel. -- http://www.flickr.com/photos/chiragkpatel/61224686/. -- Accessus die 2008-12-14. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis)]
lekt2402: Raksha bandhan per omnia India cum studio et gaudio celebratur. Hoc festum amorem inter fratres et sorores sine conditione repraesentat. [Imaginis auctor: yogu. -- http://www.flickr.com/photos/meethi/1266237363/. -- Accessus die 2008-12-14. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis, share alike)]
lekt2403: "Rāma (ad sinistram partem) in humeris Hanumānī sedens, cum demonum rege Rāvaṇā pugnat." circa 1820 [Fontes imaginis: Wikipedia, Dominium publicum]
lekt2404: [Imago auctoris: sknaB nolA. -- http://www.flickr.com/photos/nolasknab/110920752/. -- Accessus die 2008-12-14. -- Licentia Creative Commons (Attributio, nulla modificatione)]
lekt2405: [Imago a sarboo. -- http://www.flickr.com/photos/sarboo/320741523/. -- Accessus 2008-12-14. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis, nulla modificatio)]
lekt2406: Hampi = ಹಂಪೆ, Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ [Fontes imaginis: thaths. -- http://www.flickr.com/photos/thaths/862012190/. -- Accessus die 2008-12-14. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non-commercialis)]
lekt2407: "NOVUM DELHI/INDIA, 16NOV08 - Suhasini Haidar, Vicina Editor de Rebus Exterioribus, Retis CNN-IBN 18, India, moderat disputationem de consilio in Summo Economico Indiae Foederis Economici Mundani 2008 in Novo Delho." [Fons imaginis: Forum Economicum Mundanum / Imago a Dana Smillie. -- http://www.flickr.com/photos/worldeconomicforum/3040064901/. -- Accessus die 2008-12-14. -- Licentia Creative Commons (Attributio, simile)]
lekt2408: "Narrans Jeff Byers, San Franciscoe, narrat cum incolis Chenneri, vico Irulae. Narrator Jeeva Raghunath in Tamilicum vertit pro incolis." [Fontes imaginis: ereneta. -- http://www.flickr.com/photos/tereneta/3062024840/. -- Accessus 2008-12-14. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis)]
lekt2409: [Imago fontis: Redtigerxyz / Wikipedia, Licentia Publica GNU FD]
lekt2410: नरसिंह dilacerat हिरण्यकशिपु, folium e codice भागवतपुराण [fons imaginis: Wikipedia, dominio publico]
lekt2411: Manuscriptum गीतगोविन्द, anno 1730 p.C. [Fons imaginis: Wikipedia, dominio publico]