Lektion 6

In hac lectione discetis:

• Structuram sententiae verbalis (agens et forma verbalis)
• Formationem formarum verbalium (Parasmaipada, Ātmanepada, Passivum)
• Modos et tempora verbi
• Indicativum praesens (laṭ) et terminationes primarias tertiae personae
• Formationem radicis praesentis (classibus 1, 4 et 6)
• Mutationem vocalem (Ablaut: Guṇa et Vṛddhi)

6.1. Sententia verbalis

Schema I: Forma verbalis

• e.g. yajati = यजति = "Ille (illa, id) sacrificat cum sacrificio", "Ille (illa, id) immolat"

Schema II: Agens (kartṛ m. = कर्तृ) – Verbalform

• exempli gratia rāmo yajati = रामो यजति = "Rāma sacrificium offert", "Rāma immolat"

Si agens (**kartṛ m. = कर्तृ) in propositione verbalis nominatur, quae non est passiva, tum agens in Nominativo (casus primus, prathamā = प्रथमा) ponitur. In numero (vacana n. = वचन) agens et forma verbalis congruunt.

6.2. De formatione verborum

Verbum finitum, id est forma verbalis cum desinentia personali, Sanscritice hoc significat:

1. Significatio (artha m. अर्थ)
2. Persona et Numerus (numerus, vacana n. = वचन) (ego, tu, ille <ea, id>, nos duo, vos duo, illi duo, nos, vos, illi)
3. Modus verbi:
   1. Parasmaipada (n. = परस्मैपद) ("forma verbi ad alium referens"): Activum. exempli gratia yajati = यजति = "Ille sacrificium offert" (scilicet sacerdos, qui pro alio sacrificium perficit)
   2. Ātmanepada (n. = आत्मनेपद) ("forma verbi ad se referens"): Medium. exempli gratia yajate = यजते = "Ille sacrificium offert pro se ipso" (scilicet dominus sacrificii, qui pro se et familia sua sacrificat)
   3. Passivum (karman n. = कर्मन्). exempli gratia ijyate = इज्यते = "Cum sacrificio colitur"

In multis casibus significatio Ātmanepadī non iam agnoscitur; etiam artificiales poëtae saepe Ātmanepadum sine differentia significativa ad Parasmaipadam adhibent. Tamen in translatione semper diligenter considerandum est, utrum talis significatio existat.

Verba, quae in Parasmaipada et Ātmanepada (in specifica Ātmanepada significatione) adhibentur, Ubhayapada-verba appellantur (ubhayapada n. = उभयपद = "utraque forma verbi").

Quaedam verba aut solum Parasmaipadae aut solum Ātmanepadae adhibentur. In his verbis Ātmanepada vel Parasmaipada significatio specifica non habet. Exempli gratia: manyate = मन्यते = "ille (illa, illud) cogitat" (sine specifica Ātmanepadae significatione).

4. Modus (Modus):
   1. Indicativus: Forma enuntiativa
   2. Optativus: Forma optativa et potentialis
   3. Imperativus: Forma imperativa
5. Tempus (Tempus):
   1. Praesens: Praesens
   2. Imperfectum
   3. Perfectum
   4. Aoristus
   5. Futurum: Futurum
   6. Conditionalis

Tempora a stemmatibus temporalibus constituuntur: praesens, aoristus, perfectum, futurum.

6.3. Indikativ Präsens (laṭ = लट्)

Praesens est tempus praesentiae, praesertim etiam durationis.

Indicativ (enuntiativa) praesens formatur, cum primis terminationibus ad radicem praesentis adiunguntur.

Exempla:

Wurzel (dhātu)	Präsensstamm	3. Person Singular Indikativ Präsens Parasmaipada
viś = विश्	viśa = विश	viśati = विशति = "er (sie, es) tritt ein"
bhū = भू	bhava = भव	bhavati = भवति = "er (sie, es) entsteht"
nṛt = नृत्	nṛtya = नृत्य	nṛtyati = नृत्यति = "er (sie, es) tanzt"

6.4. Primae terminationes tertiae personae (prathama m. = प्रथम = "prima (!) persona")

	Singular (Einzahl) ekavacana n. एकवचन	Plural (Mehrzahl) bahuvacana n. बहुवचन
Parasmaipada n. परस्मैपद	-ti -ति	-nti -न्ति
Ātmanepada n. आत्मनेपद	-te -ते	-nte -न्ते

Exemplum yaj = यज् = "sacrificio colere", "sacrificare":

• Praesentis radix: yaja = यज
  • 3. sg. P. yajati = यजति
  • 3. pl. P. yajanti = यजन्ति
  • 3. sg. Ā. yajate = यजते
  • 3. pl. Ā. yajante = यजन्ते

6.5. Bildung des Präsensstamms

6.5.1. Verba classis sextae praesentis (tudādi = tudādi = "tud etc.")

Radix praesentis = radix in gradu profundo (ubi indicatur) + a-

Wurzel (dhātu m.) धातु	Präsensstamm
viś विश्	viśa- विश-
sṛj सृज्	sṛja- सृज-

6.5.2. Verba classis primae praesentis (bhvādi / bhūvādi = bhvādi / bhūvādi = "bhū etc.")

Radix praesentis = radix in gradu superiori (rarissime in gradu productiore) + a-
Wurzel (dhātu m.) धातु	Gradus superior	Gradus superior ante a-	Radix praesentis
bhū भू	bho भो	bhav भव्	bhava- भव-
nī नी	ne ने	nay नय्	naya- नय-
smṛ स्मृ	smar स्मर्	smar स्मर्	smara- स्मर-
yaj यज्	yaj यज्	yaj यज्	yaja- यज-
Si vocalis in syllaba longa clausa stat, id est, vocalis brevis ante duos pluresve consonantes, formatio gradus superioris omittitur
nind निन्द्	nind निन्द्	nind निन्द्	ninda- निन्द-

6.5.2.1. Sandhi verborum e et o

Ante vocales, in medio verbi, e per ay, o per av mutatur.

6.5.2.2. Gradatio vocalium (Ablaut)

Tiefstufe Schwundstufe	Hochstufe Vollstufe Guṇa m. गुण	Dehnstufe Vṛddhi f. वृद्धि
ø	a	ā
i / ī	e	ai
u / ū	o	au
ṛ / ṝ	ar	ār
ḷ	al	āl

6.5.3. Verba classis quartae praesentis (divādi = divādi = "div etc.")

Radix praesentis = radix in gradu profundo (in qua enuntiatur) + ya-

Wurzel (dhātu m.) धातु	Präsensstamm
nṛt नृत्	nṛtya- नृत्य-
muh मुह्	muhya- मुह्य-
yudh युध्	yudhya- युध्य-
man मन्	manya- मन्य-

6.5.4. Themavokal, thematische Präsensklassen

Vocale tematisum in suffixis formationis radicis classium praesentium appellatur. Praesentes classes, quae a in suffixo formationis radicis habent, ideo "praesentes classes tematicae" vocantur.

6.6. Gesprochenes Sanskrit: Weitere Fragen (praśna m. = प्रश्न)

• N. N. quid facit? = N.N. किं करोति = "Quid N. N. facit?"
• N. N. (pluraliter) quid faciunt? = N.N. किं कुर्वन्ति = "Quid faciunt N.N.?"
• (facit, faciunt ad kṛ = कृ 8 U: "facere, agere")
• quid agitur? = किं कुशलम् = "Quid tibi valet? Quomodo te habes?"
• Responsio: omnino bene = सर्वथा कुशलम् = "(Mihi) omnino bene est."

6.7. Vocabularium

In Sanscrito verba per formam radicis indicantur. Numerus post radicem classem coniugationis significat.

• P: Radix solum Parasmaipada est
• Ā: Radix solum Ātmanepada est
• U: Ubhayapada ("utraeque formae verborum"): Radix in Parasmaipada et Ātmanepada adhibetur.
• (): In parenthesi ponitur persona tertia singularis praesentis indicativi (laṭ).

Haec verba discite:

• yaj 1 U (yajati) यज् यजति : sacrificium offerre, colere
• bhū 1 P (bhavati) भू भवति : fieri, oriri, esse
• smṛ 1 P (smarati) स्मृ स्मरति : praesentem facere, meminisse
• nṛt 4 P (nṛtyati) नृत् नृत्यति : saltare
• nī 1 U (nayati) नी नयति : ducere
• man 4 Ā (manyate) मन् मन्यते : cogitare
• muh 4 P (muhyati) मुह् मुह्यति : confusum esse
• yudh 4 Ā (yudhyate) युध् युध्यते : pugnare
• viś 6 P (viśati) विश् विशति : intrare
• sṛj 6 P (sṛjati) सृज् सृजति : dimittere, ex se emittere, emanare facere

6.8. Exercitium

A) Coniungite verbales sententias radices in parenthesibus indicatas inserendo:

1. brāhmaṇas ... (yaj, nṛt, viś, man, yudh, nī, muh)
   ब्राह्मणस् ... यज्, नृत्, विश्, मन्, युध्, नी, मुह्
2. devas ... (nṛt, yudh, smṛ, sṛj)
   देवस् ... नृत्, युध्, स्मृ, सृज्
3. kavis ... (man, smṛ, viś)
   कविस् ... मन्, स्मृ, विश्
4. dhenus ... (viś, bhū)
   धेनुस् ... विश्, भू

B) Pluralia ex sententiis in Exercitio A formatis formate.

C) Versificate in Sanscritum:

1. Ille sacrificium colit. (Sacerdos sacrificii pro domino sacrificii)
2. Śiva saltat.
3. Śiva saltat.
4. Rāma ducit.
5. Śūdrae turbantur.
6. Mulieres Kṣatriyae intrant.
7. DOMINUS emittit.
8. Kṣatriya sacrificium colit. (ut dominus sacrificii)
9. Mulieres Śūdrae danzant.
10. Kṣatriyae pugnantes.
11. Viri sancti ducunt.
12. Meminerunt.
13. Quis (fem.) saltat?

Śivo nṛtyat = शिवो नृत्यति
Śiva Naṭarāja (नटराज), Kadavul Hindu Temple, Kauai, Hawaii
(Fons imaginis: Wikipedia, CC-BY-SA 2.5)

6.9. Wiederholungsübung

A) Exercitium insertionis: Formate quaestiones, ad quas sententiae, quas post sequentia exercitia insertionis formabitis, responsa sunt:

1. deī ... (dominus, saltare, creare, ignis, Indra)
   देवस् ... ईश्वर, नृत्, सृज्, अग्नि, इन्द्र
2. (bisnatus, optimus, poeta) ... brahmanus
   द्विज, साधु, कवि ... ब्राह्मणः
3. (auditus) ... vedaḥ
   श्रुति ... वेदः
4. (veda) ... auditus
   वेद ... श्रुतिः
5. (brahmanus, magister) ... sacrificant
   ब्राह्मण, गुरु ... यजन्ति
6. (dea) ... regina Indrorum
   देवी ... इन्द्राणी
7. (śūdra, śūdrā, dea) ... saltant
   शूद्र, शूद्रा, देवी ... नृत्यन्ति
8. (kṣatriya) ... pugnantes
   क्षत्रिय ... युध्यन्ते
9. (brahmanus, brahmana) ... intrant
   ब्राह्मण, ब्राह्मणी ... विशन्ति
10. (magister) ... Luna-gloria
    गुरु ... चन्द्रकीर्तिः
11. (optimus) ... Rāmaḥ
    साधु ... रामः

B) Coniugite in Pluralem:

1. brāhmaṇo yajati. = ब्राह्मणो यजति
2. kaiṣā. = कैषा
3. kṣatriyo yajate. = क्षत्रियो यजते
4. sādhvī smarati. = साध्वी स्मरति
5. vaiśyā muhyati. = वैश्या मुह्यति
6. sṛjati. = सृजति
7. devī manyate. = देवी मन्यते
8. gururviśati. = गुरुर्विशति
9. ko 'yam. = को ऽयम्
10. iyaṃ devī nṛtyati. = इयं देवी नृत्यति
11. eṣa devo yudhyate. = एष देवो युध्यते
12. sa sṛjati. = स सृजति
13. paśurdhenuḥ. = पशुर्धेनुः
14. keyam. = केयम्

C) Formate Ātmanepadam:

1. rāmo yajati. = रामो यजति
2. kṣatriyā nayanti. = क्षत्रिया नयन्ति

D) Formam femininam effice:

1. śūdra fēmina dūcit. = शूद्रो नयति
2. sādhur fēmina intrat. = साधुर्विशति
3. brāhmaṇa fēmina memorat. = ब्राह्मणः स्मरति
4. kṣatriya fēmina pugnāt. = क्षत्रियो युध्यते
5. deus fēmina est. = देवो गुरुः

E) Translate:

1. devatānnapūrṇā. = देवतान्नपूर्णा
2. śūdretarā. = शूद्रेतरा
3. vaiśyastulādhāraḥ. = वैश्यस्तुलाधारः
4. kavirmāghaḥ. = कविर्माघः
5. devyumā. = देव्युमा
6. śrutirvedaḥ. = श्रुतिर्वेदः
7. dhenurviśati. = धेनुर्विशति
8. guruścaitanyaḥ. = गुरुश्चैतन्यः
9. devīndrāṇī. = देवीन्द्राणी
10. sādhurguruḥ. = साधुर्गुरुः
11. gururyajate. = गुरुर्यजते

F) Versa in Sanscritum:

1. Rāma sacrificat (ut dominus sacrificii).
2. Durgā est dea.
3. Mīnākṣī est dea.

Mīnākṣī (मीनाक्षी), Templum Mīnākṣī, Madurai, Tamil Nadu
(Fons imaginis: Wikipedia, Dominium publicum)

4. Confusi sunt.
5. Rāma est vir sanctus.
6. Quis est DOMINUS?
7. Indra est DOMINUS.
8. Animalia ad opus intrant.
9. Viṣṇu emittit = Viṣṇu creat.
10. Bis nati boni sunt.
11. Triplicis (scientiae) est Sāmaveda, Ṛgveda et Yajurveda. (2 optiones)
12. Haec dea bona est.
13. Quinque "tormenta" sunt: ignorantia, ego-illusio, cupiditas (amor), odium, adhaesio ad corpus. (2 optiones)
14. "Status manendi Brahman" sunt: benevolentia amica, misericordia, laetitia communis, aequanimitas. (2 optiones)
15. Hi Brahmanae sacrificant pro aliis.
16. Brahmanae, Kṣatriyas et Vaśyas sunt bis nati. (2 optiones)
17. Scientiae (pro principe) sunt: philosophia, triplicis (scientiae Vedic), oeconomia et politica. (2 optiones)
18. Bene valetis?
19. (Mihi) in omnibus partibus bene est.