Lectio 6

6.1. De sententia verbalis

Schema I: Forma verbalis
e.g. yajati = यजति = "Ille (illa, id) sacrificat hostia", "Ille (illa, id) immolat"

Schema II: Agens (kartṛ m. = कर्तृ) – Forma verbalis
e.g. rāmo yajati = रामो यजति = "Rāma sacrificat hostia", "Rāma immolat"

Si agens (kartṛ m. = कर्तृ) in sententia verbalis nominatur, quae non est passiva, tum agens est in Nominativo (casus primus, prathamā = प्रथमा). In numero (numerus, vacana n. = वचन) tum agens et forma verbalis consentiunt.

6.2. De formatione formarum verbalium

Forma verbalis finita, id est forma verbalis cum fine personali, in Sanscrito hoc exprimit:

1. Significatio (artha m. अर्थ)
2. Persona et Numerus (numerus, vacana n. = वचन) (ego, tu, ille <illa, id>, nos duo, vos duo, illi duo, nos, vos, illi)
3. Modus agendi (genus verbi):
4. Parasmaipada (n. = परस्मैपद) ("verbum ad alium referens"): Activum. e.g. yajati = यजति = "Ille sacrificat hostia" (scilicet sacerdos, qui pro alio altero sacrificium perficit)
5. Ātmanepada (n. = आत्मनेपद) ("verbum ad se ipsum referens"): Medium. e.g. yajate = यजते = "Ille sacrificat hostia in suo commodo" (scilicet dominus victimae, qui pro se et familia sua immolat)
6. Passivum (karman n. = कर्मन्). e.g. ijyate = इज्यते = "Hostia sacrificatur"

In multis casibus differentia significati Ātmanepadae iam non cognosci potest; etiam artificiosi poëtae saepe Ātmanepadam sine differentia significati ad Parasmaipadum utuntur. Tamen in translatione semper diligenter observandum est, num talis differentia significati praesens sit.

Verba, quae in Parasmaipada et Ātmanepada (in specifica Ātmanepadae significatione) adhibentur, Ubhayapada-verba appellantur (ubhayapada n. = उभयपद = "utraque forma verbi").

Quaedam verba solum in Parasmaipada vel solum in Ātmanepada usurpantur. In his verbis Ātmanepada vel Parasmaipada nullam specificam significationem habet. E.g., manyate = मन्यते = "ille (illa, illud) cogitat" (sine specifica Ātmanepadae significatione).

4. Modus dicendi (Modus):
5. Indicativus: Forma enuntiandi
6. Optativus: Forma voluntatis et possibilitatis
7. Imperativus: Forma imperandi
8. Tempus (Tempus):
9. Praesens: Praesentia
10. Imperfectum
11. Perfectum
12. Aoristus
13. Futurum: Futura
14. Conditionalis

Tempora a stemmatibus temporalibus formantur: stemma praesentis, stemma aoristi, stemma perfecti, stemma futuri.

6.3. Indicativus Praesens (laṭ = लट्)

Praesens est tempus praesentiae, imprimis etiam durationis.

Indicativus (forma enuntiandi) Praesens formatur, cum stemmati praesentis tam dictae primae terminationes adiunguntur.

Exempla:

Radix (dhātu)	Stemma praesentis	3. persona singularis Indicativi Praesens Parasmaipada
viś = विश्	viśa = विश	viśati = विशति = "ille (illa, illud) intrat"
bhū = भू	bhava = भव	bhavati = भवति = "ille (illa, illud) oritur"
nṛt = नृत्	nṛtya = नृत्य	nṛtyati = नृत्यति = "ille (illa, illud) saltat"

6.4. Terminaciones primarias de la tercera persona (prathama m. = प्रथम = "prima (!) persona")

	Singular (Einzahl) ekavacana n. एकवचन	Plural (Mehrzahl) bahuvacana n. बहुवचन
Parasmaipada n. परस्मैपद	-ti -ति	-nti -न्ति
Ātmanepada n. आत्मनेपद	-te -ते	-nte -न्ते

Ejemplo yaj = यज् = "honrar con un sacrificio", "sacrificar":
Tema del presente: yaja = यज
3. sg. P. yajati = यजति
3. pl. P. yajanti = यजन्ति
3. sg. Ā. yajate = यजते
3. pl. Ā. yajante = यजन्ते

6.5. Formación del tema del presente

6.5.1. Verbos de la sexta clase del presente (tudādi = तुदादि = "tud etc.")

Tema del presente = Raíz en grado débil (en el que se presenta) + a-

Raíz (dhātu m.) धातु	Tema del presente
viś विश्	viśa- विश-
sṛj सृज्	sṛja- सृज-

6.5.2. Verbos de la primera clase del presente (bhvādi / bhūvādi = भ्वादि / भूवादि = "bhū etc.")

Tema del presente = Raíz en grado fuerte (raramente en grado alargado) + a-
Raíz (dhātu m.) धातु	Grado fuerte	Grado fuerte ante a-	Tema del presente
bhū भू	bho भो	bhav भव्	bhava- भव-
nī नी	ne ने	nay नय्	naya- नय-
smṛ स्मृ	smar स्मर्	smar स्मर्	smara- स्मर-
yaj यज्	yaj यज्	yaj यज्	yaja- यज-
nind निन्द्	nind निन्द्	nind निन्द्	ninda- निन्द-

6.5.2.1. Sandhi verborum e et o

Ante vocales in medio verbi e per ay, o per av mutatur.

6.5.2.2. Gradatio vocalium (Ablaut)

Gradus infimus Gradus evanidus	Gradus summus Gradus plenus Guṇa m. गुण	Gradus longus Vṛddhi f. वृद्धि
ø	a	ā
i / ī	e	ai
u / ū	o	au
ṛ / ṝ	ar	ār
ḷ	al	āl

6.5.3. Verba classis IV praesentis (divādi = दिवादि = "div et cetera")

Stamma praesentis = Radix in gradu infimo (ubi indicatur) + ya-

Radix (dhātu m.) धातु	Stamma praesentis
nṛt नृत्	nṛtya- नृत्य-
muh मुह्	muhya- मुह्य-
yudh युध्	yudhya- युध्य-
man मन्	manya- मन्य-

6.5.4. Vocalis tematica, classes praesentis thematicae

a in suffixis formationis stammatis classium praesentis vocalis tematica appellatur. Classes praesentis cum a in suffixo formationis stammatis ideo "classes praesentis thematicae" vocantur.

6.6. Sanscritum colloquiale: Quaestiones aliae (praśna m. = प्रश्न)

N. N. kiṃ karoti? = N.N. किं करोति = "Quid facit N. N.?"
N. N. (pluralis) kiṃ kurvanti? = N.N. किं कुर्वन्ति = "Quid faciunt N.N.?"
(karoti, kurvanti ad kṛ = कृ 8 U: "facere, agere")
kiṃ kuśalam? = किं कुशलम् = "Salve? Benene est?"
Responsio: sarvathā kuśalam = सर्वथा कुशलम् = "(Mihi) bene est in omni re."

6.7. Glossarium Verborum

In Sanscrito verba in forma radicis indicantur. Numerus post radicem classis coniugationis significat.

P: Radix solum Parasmaipada est
Ā: Radix solum Ātmanepada est
U: Ubhayapada ("utraque forma"): Radix in Parasmaipada et Ātmanepada adhibetur.
(): In parenthesi est persona tertia singularis praesentis indicativi (laṭ).

Haec verba discite:
yaj 1 U (yajati) यज् यजति : sacrificium offerre, colere
bhū 1 P (bhavati) भू भवति : fieri, oriri, esse
smṛ 1 P (smarati) स्मृ स्मरति : praesentem facere, meminisse
nṛt 4 P (nṛtyati) नृत् नृत्यति : saltare
nī 1 U (nayati) नी नयति : ducere
man 4 Ā (manyate) मन् मन्यते : cogitare
muh 4 P (muhyati) मुह् मुह्यति : confusum esse
yudh 4 Ā (yudhyate) युध् युध्यते : pugnare
viś 6 P (viśati) विश् विशति : intrare
sṛj 6 P (sṛjati) सृज् सृजति : dimittere, emittere, emanare

6.8. Exercitatio

A) Verba ex radicibus in parenthesi indicatis inserendo sententias verbales formate:

1. brāhmaṇas ... (yaj, nṛt, viś, man, yudh, nī, muh)
   ब्राह्मणस् ... यज्, नृत्, विश्, मन्, युध्, नी, मुह्
2. devas ... (nṛt, yudh, smṛ, sṛj)
   देवस् ... नृत्, युध्, स्मृ, सृज्
3. kavis ... (man, smṛ, viś)
   कविस् ... मन्, स्मृ, विश्
4. dhenus ... (viś, bhū)
   धेनुस् ... विश्, भू

B) Sententias in Exercitio A formatas in plurali ponite.

C) Convertite in linguam Sanscritam:

1. Ille sacrificio veneratur. (Sacerdos sacrificii pro domino sacrificii)
2. Śiva saltat.
3. Rāma ducit.
4. Śūdrae confusi sunt.
5. Feminae Kṣatriyarum intrant.
6. DOMINUS emanari facit.
7. Kṣatriya sacrificio veneratur. (ut dominus sacrificii)
8. Feminae Śūdrarum saltant.
9. Kṣatriyae pugnant.
10. Sancti viri ducunt.
11. Se recordantur.
12. Quae saltat?
13. Brahmanina (praedicta) saltat.

Śivo nṛtyati = शिवो नृत्यति
Śiva Naṭarāja (नटराज), Kadavul Hindu Temple, Kauai, Hawaii
(Fons imaginis: Wikipedia, CC-BY-SA 2.5)

6.9. Exercitium repetitionis

A) Exercitium supplendum: Formate quaestiones, ad quas sententiae, quas post sequentia exercitia supplenda formatis, responsa sunt:

1. devas ... (īśvara, nṛt, sṛj, agni, indra)
   देवस् ... ईश्वर, नृत्, सृज्, अग्नि, इन्द्र
2. (dvija, sādhu, kavi) ... brāhmaṇaḥ
   द्विज, साधु, कवि ... ब्राह्मणः
3. (śruti) ... vedaḥ
   श्रुति ... वेदः
4. (veda) ... śrutiḥ
   वेद ... श्रुतिः
5. (brāhmaṇa, guru) ... yajanti
   ब्राह्मण, गुरु ... यजन्ति
6. (devī) ... indrāṇī
   देवी ... इन्द्राणी
7. (śūdra, śūdrā, devī) ... nṛtyanti
   शूद्र, शूद्रा, देवी ... नृत्यन्ति
8. (kṣatriya) ... yudhyante
   क्षत्रिय ... युध्यन्ते
9. (brāhmaṇa, brāhmaṇī) ... viśanti
   ब्राह्मण, ब्राह्मणी ... विशन्ति
10. (guru) ... candrakīrtiḥ
    गुरु ... चन्द्रकीर्तिः
11. (sādhu) ... rāmaḥ
    साधु ... रामः

B) Ponite in numerum pluralem:

1. brāhmaṇo yajati. = ब्राह्मणो यजति
2. kaiṣā. = कैषा
3. kṣatriyo yajate. = क्षत्रियो यजते
4. sādhvī smarati. = साध्वी स्मरति
5. vaiśyā muhyati. = वैश्या मुह्यति
6. sṛjati. = सृजति
7. devī manyate. = देवी मन्यते
8. gururviśati. = गुरुर्विशति
9. ko 'yam. = को ऽयम्
10. iyaṃ devī nṛtyati. = इयं देवी नृत्यति
11. eṣa devo yudhyate. = एष देवो युध्यते
12. sa sṛjati. = स सृजति
13. paśurdhenuḥ. = पशुर्धेनुः
14. keyam. = केयम्

C) Formate Ātmanepada ad:

1. rāmo yajati. = रामो यजति
2. kṣatriyā nayanti. = क्षत्रिया नयन्ति

D) Formate femininum ad:

1. śūdro nayati. = शूद्रो नयति
2. sādhurviśati. = साधुर्विशति
3. brāhmaṇaḥ smarati. = ब्राह्मणः स्मरति
4. kṣatriyo yudhyate. = क्षत्रियो युध्यते
5. devo guruḥ. = देवो गुरुः

E) Vertite:

1. devatānnapūrṇā. = देवतान्नपूर्णा
2. śūdretarā. = शूद्रेतरा
3. vaiśyastulādhāraḥ. = वैश्यस्तुलाधारः
4. kavirmāghaḥ. = कविर्माघः
5. devyumā. = देव्युमा
6. śrutirvedaḥ. = श्रुतिर्वेदः
7. dhenurviśati. = धेनुर्विशति
8. guruścaitanyaḥ. = गुरुश्चैतन्यः
9. devīndrāṇī. = देवीन्द्राणी
10. sādhurguruḥ. = साधुर्गुरुः
11. gururyajate. = गुरुर्यजते

F) Vertite in Saṃskṛtam:

1. Rāma sacrificat (ut dominus sacrificii).
2. Durgā dea est.
3. Mīnākṣī dea est.

Mīnākṣī (मीनाक्षी), templum Mīnākṣī, Madurai, Tamil Nadu
(fons imaginis: Wikipedia, Public domain)

4. Illi confusi sunt.
5. Rāma vir sanctus est.
6. Quis est DOMINUS?
7. Indra est DOMINUS.
8. Pecora intrant.
9. Viṣṇu emanari facit = Viṣṇu creat.
10. Bis nati boni sunt.
11. Triplex (scientia) est Sāmaveda, Ṛgveda et Yajurveda. (2 possibilitates)
12. Haec dea bona est.
13. Quinque "aegritudines" sunt: ignorantia, error sui, passio (amor), odium, adhaesio corporis. (2 possibilitates)
14. "Status commorationis Brahman" sunt: benevolentia amica, compassio, congaudentia, aequanimitas. (2 possibilitates)
15. Hi brāhmaṇāḥ pro aliis sacrificant.
16. Brāhmaṇāḥ, kṣatriyāḥ et vaśyāḥ bis nati sunt. (2 possibilitates)
17. Scientiae (principi) sunt: philosophia, triplex (scientia Vedarum), oeconomia et politica. (2 possibilitates)
18. Estne vobis bene?
19. (Mihi bene est) omnibus modis.