Exercitatio 37
A) Responsionem ad sequentes quaestiones Sanscritice praesta, verbis in parenthesibus indicatis adiutus:
१. कस्मै ब्राह्मण्यन्नं ददौ ॥ १ ॥ (भिक्षु, बाला, दास, भगवन्त्)
- भिक्षवे ब्राह्मण्यन्नं ददौ । (Sive pluralis: भिक्षुभ्यो ...)
- बालायै ब्राह्मण्यन्नं ददौ ।
- दासाय ब्राह्मण्यन्नं ददौ ।
- भगवते ब्राह्मण्यन्नं ददौ ।
२. क आर्यसत्यान्यजानात् ॥ २ ॥ (बुद्ध, शाक्यमुनि)
- बुद्ध आर्यसत्यान्यजानात् ।
- शाक्यमुनिरार्यसत्यान्यजानात् ।
३. कुत्राग्निश्चीयते ॥ ३ ॥ (यज्ञस्थान, मही)
- यज्ञस्थाने ऽग्निश्चीयते ।
- मह्यामग्निश्चीयते ।
४. कदा ब्राह्माणा घृतमग्नौ जुह्वति ॥ ४ ॥ (यज्ञकाल, देवान् स्तुत्वा)
- यज्ञकले ब्राह्माणा घृतमग्नौ जुह्वति ।
- देवान्स्तुत्वा ब्राह्माणा घृतमग्नौ जुह्वति ।
५. कस्मान्मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ॥ ५ ॥ (स्वर्गलोभ, नरकभय, भीतनरकता)
- स्वर्गलोभान्मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ।
- नरकभयान्मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ।
- भीतनरकताया मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ।
६. किमेव शस्त्रं छिनत्ति ॥ ६ ॥ (शरीर, अजीव)
- शरीरमेव शस्त्रं छिनत्ति ।
- अजीवमेव शस्त्रं छिनत्ति ।
७. किंकामः शत्रुरार्यैः सह युयुधे ॥ ७ ॥ (धनं जि)
- धनं जेतुकामः शत्रुरार्यैः सह युयुधे ।
८. कया भिक्षुरादितः ॥ ८ ॥ (गुणवती शूद्रा)
- गुणवत्या शूद्रया भिक्षुरादितः ।
९. कुतः सुपुनर्भवं गम्यते ॥ ९ ॥ (कृतपुण्यत्व, सुनीति)
- कृतपुण्यत्वात्सुपुनर्भवं गम्यते ।
- सुनीतेः सुपुनर्भवं गम्यते ।
१०. केन शूद्रा न काम्येत ॥ १० ॥ (द्विजाति, ब्राह्मण, साधु)
- द्विजातिना / ब्राह्मणेन / साधुना शूद्रा न काम्येत ।
११. किमर्थं सुगतो ऽगारादनगार्यं प्रवव्राज ॥ ११ ॥ (दुःखमोक्ष, मोक्षनयन्ती प्रज्ञा)
- दुःखमोक्षार्थं सुगतो ऽगारादनगार्यं प्रवव्राज ।
१२. कस्याः पुत्रः कृष्ण आसीत् ॥ १२ ॥ (देवकी)
- देवक्याः पुत्रः कृष्ण आसीत् ।
१३. क्व मर्तुं सज्जना इच्छन्ति ॥ १३ ॥ (काशी = वाराणसी)
- काश्यां / वाराणस्यां मर्तुं सज्जना इच्छन्ति ।
१४. केषां धर्मो वेदाध्ययनम् ॥ १४ ॥ (द्विज, द्विजाति, आर्य)
- द्विजानां / द्विजातीनां / आर्याणां धर्मो वेदाध्ययनम् ।
१५. कैर्वेदः प्रोक्तः ॥ १५ ॥ (ऋषि)
- ऋषिभिर्वेदः प्रोक्तः ।
१६. कस्मिञ्जात आर्यः सुखमाप्नोति ॥ १६ ॥ (पुत्र)
- पुत्रे जात आर्यः सुखमाप्नोति ।
१७. का नरा लुभ्यन्ति ॥ १७ ॥ (सुरूपशरीरा, देवीरूपा)
- सुरूपशरीरा नरा लुभ्यन्ति ।
१८. के नराः सुरूपा लुभ्यन्ति ॥ १८ ॥ (समोह, बुद्धिमन्त्)
- समोहा नराः सुरूपा लुभ्यन्ति ।
१९. कस्या इन्द्रः पुत्रं दास्यति ॥ १९ ॥ (सुमतिब्राह्मणी)
- सुमत्यै ब्राह्मण्या इन्द्रः पुत्रं दास्यति ।
Interrogativae sententiae
B) Vertite:
१. किं स्थितप्रज्ञः प्रव्रजेत्किमगारे पुत्रेषु वसेत् ॥ १ ॥
Si quis, cuius prudentia firma est, ad inane secedere debet an domi cum filiis manere?
२. अपि गुरुः सत्यं जानाति ॥ २ ॥
An magister quoque veritatem cognoscit?
३. कच्चिच्छुद्रा द्विजदासाः ॥ ३ ॥
An Śūdrae servi sunt bisnatorum?
४. कच्छिच्छुद्रो भारमाबिभः ॥ ४ ॥
An Śūdra onus portavit?
Avyayībhāva (Indeclinabilia composita)
C) Sequentia composita defini et vertite:
| Compositum | Significatio | Explicatio |
|---|---|---|
| अतिमात्रम् | nimis | मात्रामतीत्य (extra mensuram) |
| अतिवसन्तम् | post ver | वसन्तमतीत्य (post finem veris) |
| अधिहरि | in Hari | हरौ (in Hari) |
| अधिकेरलम् | in Kerala | केरेलेषु (in Kerala) |
| अनुरूपम् | secundum | रूपस्य योग्यम् (formae congruens) |
| अनुदिनम् | cotidie | दिने दिने (die pro die) |
| अनुगङ्गम् | secundum Gangem | गङ्गाया अनु (secundum Gangem) |
| अनुविष्णुम् | post Viṣṇum | विष्णोः पश्चात् (post/Viṣṇum) |
| अपविष्णुम् | sine Viṣṇu | विष्णोः पृथक् (procul a Viṣṇu) |
| अभिमुखम् | contra | मुखमभि (ad faciem) |
| अभ्यग्नि | ad ignem | अग्निमभि (ad ignis directionem) |
| आबालवृद्धम् | a pueris usque ad senes | आ बालेभ्यश्च वृद्धेभ्यश्च (inclusis...) |
| आमरणम् | usque ad mortem | आ मरणात् (usque ad moriendum) |
| उपवृक्षम् | apud arborem | वृक्षस्य समीपे (prope arborem) |
| यथास्थानम् | in loco recto | स्थानमनतिक्रम्य (non transgrediendo locum) |
Fig.: पुत्रे जात आर्यः सुखमाप्नोति
(Fons imaginis: Detalia)
Perfektum narrative (Historia de seniore)
Vertite in Sanscritum, tantum formas verborum Perfekti adhibendo:
एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामान्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो बभूव । अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलं जगाम ॥ तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलानि ववृतिरे । वृद्धस्य तेषु स्पृहा जज्ञे । परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं न शेकुः ॥ दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः तस्थुः । तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं जगाम । स किमकरोत् । स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्रसिसिषे । वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्रसिसिषुः । वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं जगाम ॥ अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥