Lektion 10
In hac lectione discetis:
- Sententiam passivam (Instrumentalis agentis)
- Declinationem Instrumentalis (tṛtīyā)
- Legem cerebrale pro -n- (Sandhi verborum)
- Formationem passivi (yak) in Indicativo Praesenti
- Vocabulum ad sacrificium, veritatem, et roles sociales
10.1. Sententia passiva
Schema:
(Agens - kartṛ - in Instrumentalis (tṛtīyā)) - (directum objectum - karman - in Nominativo) - forma verbalis passiva
e.g. brāhmaṇena deva ijyate = ब्राह्मणेन देव इज्यते = "A Brahman venerates a god with a sacrifice" (literally: "A god is venerated by a Brahman with a sacrifice.")
Haec sententia plane (!) significatio aequivalet sententiae:
brāhmaṇo devaṃ yajati / yajate = ब्राह्मणो देवं यजति / यजते
- In sententia passiva, agens (kartṛ) est in Instrumentali (tṛtīyā f. "tertia casus desinentia"), et obiectum directum (karman n.) est in Nominativo (prathamā f.).
- Sententiae passivae in quibus agens non specificatur solent habere significatum impersonalem ("aliquis"):
e.g. ijyate = इज्यते "Aliquis sacrificat" (literally: "honoretur cum sacrificio").
Quamvis activa sententia accusativum (dvitīyā) finis contineat, hic in passiva sententia in nominativum (prathamā) poni potest:
Ad sententiam activam rāmo grāmaṃ gacchati = रामो ग्रामं गच्छति = "Rāma vadit ad villam." respondent sententiae passivae:
- rāmeṇa grāmaṃ gamyate = रामेण ग्रामं गम्यते
- alternative: rāmeṇa grāmo gamyate = रामेण ग्रामो गम्यते
Verba intransitiva (verba sine objecto directo) saepe constructiones passivas habent, praesertim in precibus civilibus:
- praviśyatām = प्रविश्यताम् = "Introire liceat = Rogo ut intres = Huc veni!"
- niṣadyatām = निषद्यताम् = "Sedere liceat = Rogo ut sedas = Rogo ut locum capias"
Constructiones passivae Sanscriticae valde frequentes sunt: passivum enim facilius formari potest quam, exempli gratia, multi radix praesentis.
Propositiones Sanscriticae passivae in lingua Germanica, in genere, per propositionem passivam reddi non possunt, quia passivum Germanicum functionem stilisticam omnino aliam habet.
10.2. Der Instrumentalis (tṛtīyā f. = तृतीया = "dritte Kasusendung")
Des instrumentalis (tṛtīyā) terminations regulares:
- Singular: -ā
- Plural: -bhis
Formae regulares:
| Instrumentalis Singular | Instrumentalis Plural | |
|---|---|---|
| Feminina auf -i śruti श्रुति | śruty-ā श्रुत्या | śruti-bhis श्रुतिभिस् |
| Feminina auf -ī devī देवी | devy-ā देव्या | devī-bhis देवीभिस् |
| Feminina auf -u dhenu धेनु | dhenv-ā धेन्वा | dhenu-bhis धेनुभिस् |
Formae irregularis (Singularis):
| Instrumentalis Singular | Instrumentalis Plural | |
|---|---|---|
| Maskulina auf -i kavi कवि | kavi-n-ā कविना | kavi-bhis कविभिस् |
| Maskulina auf -u paśu पशु | paśu-n-ā पशुना | paśu-bhis पशुभिस् |
| Feminina auf -ā devatā देवता | devat-ay-ā देवतया | devatā-bhis देवताभिस् |
Masculina et Neutra in -a (in singulari et plurali irregularia):
| Instrumentalis Singular | Instrumentalis Plural | |
|---|---|---|
| Maskulina auf -a deva देव | devena देवेन | devais देवैस् |
| Neutra auf -a phala फल | phalena फलेन | phalais फलैस् |
Interrogativum kim:
| Instrumentalis Singular | Instrumentalis Plural | |
|---|---|---|
| Maskulinum / Neutrum | kena केन | kais कैस् |
| Femininum | kayā कया | kābhis काभिस् |
Pronomina demonstrativa:
| Pronomen | Genus | Instrumentalis Singular | Instrumentalis Plural |
|---|---|---|---|
| tad "er, sie, es; der, die, das" (Erwähnte) तद् | M/N | tena तेन | tais तैस् |
| F | tayā तया | tābhis ताभिस् | |
| etad "dieser, diese, dieses" (dem Sprechenden sehr Nahe) एतद् | M/N | etena / enena एतेन / एनेन | etais एतैस् |
| F | etayā / enayā एतया / एनया | etābhis एताभिस् | |
| idam "dieser, diese, dieses" (Nahe) इदम् | M/N | anena / enena अनेन / एनेन | ebhis एभिस् |
| F | anayā / enayā अनया / एनया | ābhis आभिस् |
Praeter Nominativum et Accusativum, formae Neutrorum in -a, interrogativi pronominis et demonstrativorum, cum formis masculini correspondentis identicae sunt.
10.2.1. Zum Gebrauch des Instrumentalis (tṛtīyā = तृतीया)
Cāturthī (instrumentalis) praecipue ad quaestiones ponitur:
- Quo?
- Quid?
- Cum quo?
Ei stat
- in orationibus passivis:agens (kartṛ) in ablativo instrumentali
- ad indicium medii vel instrumenti, quo aliquid perficitur
- ad indicium viae, qua quis quo pervenit
- ad exprimendam coniunctionem, unionem, societatem cum
- apud postpositiones in significatione "cum, simul cum"; exempli gratia: saha = सह = "cum" :brz.B.:br brāhmaṇena saha = ब्राह्मणेन सह = "simul cum brahmano"
Aliae usus ablativi instrumentalís (tṛtīyā) sequentur postea.
10.3. Lexem Cerebralizationis pro -n- (sandhi vocabuli)
-n-, quod vocalem aut n, m, y, v sequitur, per -ṇ- mutatur, si ṛ, ṝ, r, ṣ in verbo -n- praecedunt aut nullus alius sonus praeter vocales, gutturales, labiales, y, v, h aut anusvāra inter eos sonos et sequens -n- in verbo stat.
Ergo:
| Instrumentalis Singular | |
|---|---|
| guru गुरु | guruṇā गुरुणा |
| śūdra शूद्र | śūdreṇa शूद्रेण |
| īśvara ईश्वर | īśvereṇa ईश्वरेण |
| kṣatriya क्षत्रिय | kṣatriyeṇa क्षत्रियेण |
| naraka नरक | narakeṇa नरकेण |
śravaṇa श्रवण
śravaṇa श्रवण
śṛṇoti शृणोति
causa कारण
brāhmaṇa ब्राह्मण
10.4. Das Passivum, Indikativ Präsens (yak = यक्)
Formatio:
(plerumque) radix summae infimae + -ya- + desinens Ātmanepadae
e.g.
| Wurzel धातु | 3. sg. Pass. Präs. Indik. यक् लट् | 3. pl. Pass. Präs. Indik. यक् लट् |
|---|---|---|
| nī 1 U (nayati) | nīyate (नीयते) "er wird geführt" | nīyante (नीयन्ते) |
| man 4 Ā (manyate) | manyate (मन्यते) "er wird gedacht" | manyante (मन्यन्ते) |
| viś 6 P (viśati) | viśyate (विश्यते) "es wird betreten" | viśyante (विश्यन्ते) |
Nota quod in verbis quartae praesentis classis formae ātmanepadicae et passivae identicae sunt! Utrum ātmanepada an passivum praesens sit, hac in re solum ex constructione sententiae coniectari potest.
10.4.1. Regulae speciales de formatione vocis passivae
Radices in -i vel -u vocalem ante suffixum passivum -ya- prolongant:
- ji 1 P: jīyate, jīyante :brजीयते, जीयन्ते
- śru 5 P: śrūyate, śrūyante :brश्रूयते, श्रूयन्ते
- su 5 U: sūyate, sūyante :brसूयते, सूयन्ते
Radices cum -a- inter consonantes (praeter nasales, y, r, v) manent acuta:
- labh 1 Ā: labhyate, labhyante :brलभ्यते, लभ्यन्ते
Quaedam radices suum Passivum altum formant (aut in gradu ablautis radicis praesentis):
- āp 5 P: āpyate, āpyante :brआप्यते, आप्यन्ते
- khād 1 P: khādyate, khādyante :brखाद्यते, खाद्यन्ते
- smṛ 1 P: smaryate, smaryante :brस्मर्यते, स्मर्यन्ते
Gradus profundus verborum, quae litteris ya, va, ra incipiunt, vel quibus litteris post aliam consonantem positis (Samprasāraṇa = सम्प्रसारण):
Wurzel
धातुTiefstufe
सम्प्रसारणPassiv
यक्yaj 1 U
यज्*yj » ij ijyate
इज्यते
ijyante
इज्यन्तेvad 1 P
वद्*vd » ud udyate
उद्यते
udyante
उद्यन्तेprach 6 P
प्रच्छ्*prcch » pṛcch pṛcchyate
पृच्छ्यते
pṛcchyante
पृच्छ्यन्ते
Nomen traditionale indigenum pro hac formatione gradus profundi in verbis cum ya sive va est Samprasāraṇa (नपुंसकम् = सम्प्रसारण).
Auslautendes -ṛ nach einem einzigen Konsonanten wird vor dem Passivsuffix -ya- durch -ri- ersetzt:
- kṛ 8 U: kriyate, kriyante :brक्रियते, क्रियन्ते
- Aber: smṛ 1 P: smaryate :brस्मर्यते
Quaedam radices in -an finientes alterne duas formas passivae radicis formant:
- -an-ya
- -ā-ya- (longum ā est exemplum hypothetici longi nasalis)
z.B. tan 8 U.
- tan-ya-te, tan-ya-nte :brतन्यते, तन्यन्ते
- tā-ya-te, tā-ya-nte :brतायते, तायन्ते (aus *tn-ya-nte)
10.5. Vocabularium
gṛha n. गृह : domus
gṛha n. गृह : domus
grāma m. ग्राम : vicus
nagara n. नगर : civitas
yajña m. यज्ञ : sacrificium
:::
yajña m. यज्ञ : sacrificium
Sacrificium in India est praecipue cultus deitatis ut hospitis. Per hoc se obligat deitati.
Morphologia: yaj 1 U + suffixum kṛt -na-.
:::
puṇya n. पुण्य : opus bonum, meritum
satya n. सत्य : veritas
:::
- pāpa n. पाप : scelus, malum (contrarium ad puṇya)
- satya n. सत्य : veritas
In India, verum verbum vim magicam habere putabatur, immo totum ordinem mundi per verum verbum conservari et creari. De hac opinione magna vide fundamentale opus:
Lüders, Heinrich <1869 - 1943>: Varuna / Heinrich Lüders. Ex testamento ed. a Ludovico Alsdorf. - Gottingae : Vandenhoeck & Ruprecht. -- Tom. 2: Varuna et Ṛta. -- 1959. -- XXIII pag., pag. 340 - 764
Tab.: वरुणः
(Fons imaginis: Detalia)
anṛta n. अनृत : Inveritas, mendacium (contrarium ad satya)
Derivation an- („un-“) + ṛta n.
ṛta est conceptum centrale in Veda, cuius interpretatio controversa est: „veritas“ (Lüders, Thieme), „ordo“ (Renou).
:::
ṛṣi m. ऋषि : vates vetus, compositor carminum vedorum
Nomina horum ṛṣis in Brāhmaṇis atque in propriis catalogis ad Vēdās pertinentibus nominantur. Omnes Brāhmaṇae originem suam ab hīs ṛṣis deducunt, quorum gotra (गोत्र) nominantur. De verbo gotra vide Basham, Wonder, cap. 5.
Fig.: विश्वामित्रः
(Fons imaginis: Detalia)
- vad 1 P (vadati) वद् वदति : dicere, loqui
- prach 6 P (pṛcchati !) प्रच्छ् पृच्छति : interrogare (aliquem: Acc.; de re: Acc.)
- saha सह : simul cum, coniunctim cum (etiam in "pugnare cum" etc.) (Postpositio cum Instrumentali)
10.6. Exercitium
A) Formate passivum sequentibus formis verbalibus (cum translatione formae verbalis):
- sṛjati (सृजति)
- yudhyate (युध्यते)
- bhavanti (भवन्ति)
- yajati (यजति)
- nṛtyati (नृत्यति)
- nayanti (नयन्ति)
- smarati (स्मरति)
- śṛṇvanti (शृण्वन्ति)
- paśyati (पश्यति) (Passivum a dṛś formatur!)
- jayanti (जयन्ति)
- kurvate (कुर्वते)
- āpnuvanti (आप्नुवन्ति)
- viśati (विशति)
- khādanti (खादन्ति)
- sunoti (सुनोति)
- gacchati (गच्छति)
- manyante (मन्यन्ते)
- labhante (लभन्ते)
- rakṣanti (रक्षन्ति)
- vadanti (वदन्ति)
- pṛcchanti (पृच्छन्ति)
- tanvanti (तन्वन्ति) (2 formae!)
B) Formate Instrumentalis Singularis et Pluralis ad omnes nominum formas hactenus didactas.
C) Convertite sequentes sententias in passivum et vertite eas:
- brāhmaṇo devīm yajati. (ब्राह्मणो देवीं यजति)
- sādhuḥ svargaṃ gacchati. (साधुः स्वर्गं गच्छति)
- śūdraṃ jayati. (शूद्रं जयति)
- guruḥ phalāni khādati. (गुरुः फलानि खादति)
- gurūñchṛṇoti. (गुरूञ्छृणोति)
- ko 'gniṃ paśyati. (को ऽग्निं पश्यति)
- ayaṃ kavirmantraṃ smarati. (अयं कविर्मन्त्रं स्मरति)
- iyaṃ devī kṣatriyā rakṣati. (इयं देवी क्षत्रिया रक्षति)
- kṣatriyā viṣṇuṃ yajante. (क्षत्रिया विष्णुं यजन्ते) (2 possibilitates)
- brāhmaṇo 'gniṃ karoti. (ब्राह्मणो ऽग्निं करोति)
- vaiśyā imaṃ grāmaṃ gacchanti. (वैश्या इमं ग्रामं गच्छन्ति) (2 possibilitates)
- ete gurūṃstu śṛṇvanti. (एते गुरूंस्तु शृण्वन्ति)
- sādhuḥ svargamāpnoti. (साधुः स्वर्गमाप्नोति)
- brāhmāṇāḥ somaṃ sunvanti. (ब्राह्मणाः सोमं सुन्वन्ति)
- paśūllabhate. (पशूल्लभते)
- ke yodhāḥ kṣatriyaiḥ saha yudhyante. (के योधाः क्षत्रियैः सह युध्यन्ते)
D) Versa in Sanscritum vertite:
- Brahmana cum Vaiśya in vicum vadit.
- Viṣṇum sacrificio colit. (Sacrificium yajña exprimit!)
- Veda śruti appellatur. (vad)
- Telam texendi intentam faciunt. (2 modi)
Fig.: तन्तुवायः
(Fons imaginis: Detalia)
- Magistri interrogant. (Constructio passiva)
- Oculus ducit. (Constructio passiva)
- Poeta deum videt. (Constructio passiva)
- Quis (fem.) puellam custodit? (Constructio passiva)
- Kṣatriya dominum sacrificium offert. (Constructio passiva, sine verbo yajña utendo)
- Liberalitate sequax Buddhae caelum assequitur.
10.7. Vocabularium 2
- makṣikā f. मक्षिका : Musca, Apis
- vraṇa m. व्रण : Vulnus, Error, Damnum
- dhana n. धन : Praemium, Pecunia, Divitiae, Possessio
- iṣ 6 P (icchati) इष् इच्छति : Velle
- pārthiva m. पार्थिव : Rex
- nīca 3 नीच : Bassus, Profundus
- kalaha m. कलह : Contentio, Rixa
- śānti f. शान्ति : Desistere, Pax, Quietas
- śam 4 P (śāmyati !) शम् शाम्यति : Esse quietus, Fieri quietus
- nara m. नर : Vir, Homo
- lubh 4 P (lubhyati) लुभ् लुभ्यति : Cupere
- sūkta 3 सूक्त : Bene dictum, Pulchre dictum; n. Canticum
- śiṣya m. शिष्य : Discipulus
- atra अत्र : Hic
- tatra तत्र : Ibi
- bhānu m. भानु : Splendor, Sol
- vand 1 Ā (vandate) वन्द् वन्दते : Salutare, Honorare
- vṛṣ 1 P (varṣati) वृष् वर्षति : Pluere
- nṛpa m. नृप : Rex, Princeps
- kṣīra n. क्षीर : Lac
- mārga m. मार्ग : Via
- evam एवम् : Sic
- iha इह : Hic
- śubh 1 Ā (śobhate) शुभ् शोभते : Esse pulcher, Splendere
10.8. Exercitium legendi et vertendi
Legite et vertite atque in passivum convertite:
क
१.
मक्षिका व्रणमिच्छन्ति
धनमिच्छन्ति पार्थिवाः ।
नीचाः कलहमिच्छन्ति
शान्तिमिच्छन्ति साधवः ॥
२. नरान्सृजति देवः । |
३. कवयो धनं लुभ्यन्ति । |
४. ऋषयः सूक्तानि पश्यन्ति । |
५. विष्णुमृषिर्यजति । |
६. गुरूञ्शिष्यांश्च पश्यति । |
७. स्वर्गं लभन्ते । |
८. अत्रर्षिर्भानुं वन्दते । |
९. ग्रामं गच्छन्ति । |
१०. दानानि वर्षन्ति नृपाः ॥
ख
१. सदा देवान्स्मरन्ति । |
२. ऋषिभी रामो वसति । |
३. हरिं क्षीरेण यजति । |
४. मार्गेण ग्रामं गच्छन्ति । |
५. धनेन सुखमिच्छन्ति नराः । |
६. एवं वदन्ति । |
७. शान्त्यर्षय इह शोभन्ते । |
८. कपयः फलानि खादन्ति । |
९. गजो गच्छति । |
१०. हरिर्गृहं गच्छति । |
११. सारथी रथं नयति ॥