Lectio 18

18.1. सुभाषितम्

नास्ति कामसमो व्याधिर् नास्ति मोहसमो रिपुः । नास्ति क्रोधसमो वह्निर् नास्ति ज्ञानसमं सुखम् ॥

18.2. Determinativkomposita (तत्पुरुष) mit adverbialem Vorderglied

Ut membri anterioris adverbialis (indeclinabilis) possunt

• Adverbia
• Praepositiones
• Particulae
• Alii indeclinabilia

adhiberi. Huiusmodi Tatpuruṣa plerumque ad classem Nityasamāsa = नित्यसमास (m. "compositum perpetuum") pertinent, id est composita quae omnino vel non solum verbis in ipso composito occurrentibus solvi possunt.

Exempla:

अति "praeterea":

अतिगुरु 3: nimis gravis, nimis ponderosus

अतिपुरुष m.: vir excellens, Superman, heros

अतिस्तुति f.: laus nimia

अत्युक्ति f.: loquacitas nimia, exaggeratio

Principalia membri anterioris adverbialis sunt a-/an-, su-, dus-.

अ (ante consonantem), अन् (ante vocalem): un-: in composito pro न "non" stat.

Exempla:

अनृत n. = नर्तम् (= न + ऋतम्): mendacium, falsitas

अकृत 3 = न कृत 3: non factum, ineffabile

अब्राह्मणी f. = न ब्राह्मणी : femina non Brahmana, infelix

अदेव m. = न देवः : deus non, infelix

सु "bene, bene"; in resolutione compositi a commentariis adiectivo cum significato "bono" (ex. सुष्टु 3, शोभन 3) substituitur.

Exempla:

सुकवि m.: poeta bonus

सुकृत n.: res bona

सुखादित 3: bene manducatum

सुदुःख n.: magnum malum

दुस् "malum, pessimus" (Sandhi observare!).

Exemplaria:

दुर्नय m.: pravum ductus, pravum mores

दुष्करण n.: mala actio, difficilis actio

Hoc tamen lege valere:

Mutatio phonetica -s in compositis

Contra Sandhi sententiae, in fine prioris membri compositi:

-s post -i- vel -u- ante gutturalem aut labialem mutam » -ṣ

Ideo: दुष्करण

18.2.1. Composita generis सुकर / दुष्कर

Composita generis सुकर / दुष्कर praecipue significatum possibilitatis passivae habent:

Exemplaria:

सुकर 3: facile factu

सुगम 3: facile gradi

दुर्गम 3: difficile gradi

सुदुर्गम 3: valde difficile gradi

18.2.2. Significationes nañ-Tatpuruṣa (a- / an-)

Tatpuruṣa cum a- / an- has significationes habere possunt:

1. Similitudo (तत्सादृश्यम्):
   अब्राह्मणः = Kṣatriya vel Vaiśya, qui sacrum filum (यज्ञोपवीत n.) gerit et ita Brahmanae similis est, non tamen Brahma
2. Defectus, absentia (तदभावः):
   अज्ञानम् = ignorantia (defectus scientiae)
3. Diversitas (तदन्यत्वम्):
   अपटम् = aliquid quod non est textus / vestis (पट m: telae, vestes)
4. Parvitas (तदल्पता):
   अनुदरम् = parvus venter (non-venter)
5. Reprobatio (अप्राशास्त्यम्):
   अकालः = intempestivitas
6. Inimicitia (निरोधः):
   असुरः = deus adversarius (secundum falsam etymologiam a-sura)

Sequens versus has significations colligit:

तत्सादृश्यमभावश्च तदन्यत्वं तदल्पता । अप्राशास्त्यं निरोधश्च नजर्थाः षट्प्रकीर्तिताः ॥

Sex significatio nañ (= a-/an-) nominantur ....

18.3. Verbalia composita

उपसर्गेण धात्वर्थो बलादन्यत्र नीयते । गङ्गासलिलमाधुर्यं सागरेण यथाम्भसा ॥

चन्द्रकीर्ति : प्रसन्नपदा p. 2 l. 14f.

Praeverbum significatio radicis violento modo mutat, sicut dulcedo aquae Gangis per mare.

Verba in Sanscrito cum praeverbis (उपसर्ग m.) coniungi possunt. Hic fere valent sandhi sententiae. Praeverba significatio radicis interdum magnopere modificare possunt, ita ut in multis casibus significatio verbi cum praeverbo separatim discenda sit. Verba cum praeverbo alium modum (P, Ā) habere possunt quam radix simplex. Ante radicem simul plura praeverba poni possunt.

Quaedam praeverba importantia sunt:

उप "ad, versus"

Exempla:

उपगम् 1 उपगच्छति : adire, aggredi

उपदिश् 6 उपदिशति : indicare, docere, monere

उपपद् 4 Ā उपपद्यते : pervenire

• PPP उपपन्न 3: instructus (Instrumentalis)

उपलभ् 1 Ā उपलभते : comprehendere, adipisci

प्र "profecto, efferre"

Exempla:

प्राप् (pra-āp) 5 प्राप्नोति : adipisci

प्रदिश् 6 प्रदिशति : monstrare

प्रबुध् 4 Ā प्रबुध्यते : evigilare, cognoscere

प्रभू 1 प्रभवति : exire, eminere, potestatem habere super (Gen., Lok. Dat.)

प्रवच् 2 प्रवक्ति PPP प्रोक्त (« pra + ukta) : explicare, communicare, proferre

प्रवद् 1 प्रवदति : proferre, designare ut, explicare

प्रस्तु 2 प्रस्तौति : laudare ante, voce laudare, in rem aliquam incidere, incipere

वि "separatim, procul, dis-, conf-"

Exemplaria:

विगम् 1 विगच्छति : discedere, transire, evanescere

विजि 1 Ā (!) विजयते : vincere

विमुच् 6 विमुञ्चति : solvere, liberare

विवद् 1 विवदति : disputare, exponere, narrare

विस्मृ 1 विस्मरति : oblivisci

विहन् 2 विहन्ति : frangere, destruere, perimere

सम् "simul, cum"

Exemplaria:

समास् 2 Ā समास्ते : simul sedere, morari, habitare

समि 2 समेति : convenire, coniungi

संगम् 1 Ā (!) संगच्छते : convenire, occurare (amicabiliter vel ostiliter), coire cum (Acc.)

संजन् 4 Ā संजायते : oriri

• PPP संजात 3: natus, ortus, factus

सम्बुध् 4 Ā सम्बुध्यते : perfecte evigilare (ad veritatem)

सम्पद् 4 Ā सम्पद्यते : alicui contingere, succedere

• PPP सम्पन्न 3: instructus (Instr.)

Radix कृ "facere" monstrat in coniunctione cum praepositionibus सम् । उप । अप । परि etiam formam स्कृ

Exemplum:

sam-kṛ 8 संस्करोति : parare, pro sacrificio parare, dedicare

• PPP संस्कृत 3: pro sacrificio paratum ; संस्कृत n.: Sanscritice: lingua pro sacrificio apta ; contrarium प्राकृत 3: consuetus, vulgaris ; प्राकृत n.: lingua consueta, Prakrit (nomen pro linguis popularibus et negotiatoriis, quae Sanscrito affines sunt)

18.3.1. Formationes nominalium ex compositionibus verbalibus

Ex radicibus cum praeverbiis nomina per suffixa kṛt formari possunt.

Exempla:

sam-kṛ + -a = संस्कार m.: consecratio, praeparatio ; Ritus transitus = nomen ceremoniarum quae diversos vitae gradus a conceptione usque ad mortem comitantur (de qua re excellentem summam vide apud Basham, Wonder pp. 160 - 170!)

Fig.: विवाहः
Nuptiae = विवाह m., gradus insignis संस्कारः
(Fons imaginis: Detalia)

upa-nī + -ana = उपनयन n.: adductio (ad ignem sacrificalem) = caerimonia in qua viris ordinum trium superiorum filius sacrae filae (यज्ञोपवीत n.) imponitur atque versus sacri सावित्री in aurem susurratur, quem deinceps cotidie ad ortum et occasum solis recitare debent. Pro Brahmanis Ṛgveda III.62.10 est:

"Accipiamus clarissimam gloriam dei 'Agitatoris', qui cogitationes nostras in motum impellat."

Per Upanayanam secunda nascitur vita, ideo: द्विज । द्विजाति

Fig.: उपनयनम्
"Puer videtur in ritu upanayana. Filum flavescens, tenue, a sinistro humero ad lumbos tendens est Yagnopaivta. Item notare cingulum ex herba munja circa lumbos. Ramusculus in dextra manu (solite arboris peepa) significat ingressum ad Brahmacharya."
(Fons imaginis: Detalia)

18.4. Vocabularium

सुष्टु 3: laudatus, excellens, bonus

शोभन 3: nitens, pulcher, magnificus, formosus, bonus

सम 3: aequalis, similis (cum Instrumentali)

व्याधि m.: morbus

रिपु m. = शत्रु , fallax

वह्नि m. = अग्नि ज्ञान n.: cognitio

शूर 3: fortis, heroicus ; m.: heros

शब्द m.: vox, sonus, signum: verbum

उदक n.: aqua

अन्त m.: finis, terminus

आदि m.: initium

दण्ड m.: baculus, verbera, poena

मात्रा f. मात्र n.: mensura, terminatio

सहित 3: coniunctus, ornatus

हस्त m.: manus

प्रभृति f.: initium

18.5. Exercitatio

A) Traducite सुभाषित ad initium lectionis positum.

B) Traducite haec Tatpuruṣa:

१. सुकर ३ २. सुकुल n.

३. सुकृती f.

४. अकरण n.

५. दुरिष्ट n.

६. दुरिष्टि f.

७. सुखादित 3

८. दुष्कर 3

९. दुर्जय 3

१०. सुगत m.

११. सुजन m.

१२. दुरुक्ति f.

१३. दुरुपदेश m.

१४. सुजात 3

१५. सुगुरु 3

१६. अनाप्त 3

१७. अनीति f.

१८. अनीश्वरत्व n.

१९. सुदुःख n.

२०. दुर्जन m.

२१. दुर्दग्ध 3

२२. अतिकृत 3

२३. सुपुत्र m.

२४. सुबुद्धि f.

२५. दुष्पुत्र m.

२६. दुष्प्रणीत 3

२७. सुमति f.

२८. दुर्लभ 3

२९. दुर्वच 3

३०. दुर्वचन n.

३१. अमृत n.

18.6. Exercitatio repetitiva

Nihil adiutorii utere!

A) Haec composita in Sanscrito resolve et versiones propone:

१. अन्तगत 3

२. क्षमाकर 3

३. क्षेमेन्द्र m.

४. शस्त्रकोपनिरोध m.

५. सिंहसंहनन n.

६. अरिसिंह m.

७. आहारनिद्राभय n.

८. मृतिसाधनी f.

९. कुलोपदेश m.

Abb.: मृतिसाधनी काली
1770 Printum
(Fons imaginis: Detalia)

B) Translate sub usu verborum classis praesentis secundae:

1. Brahmana deas laudat.

2. Heroes in vicum Ariorum per viam arduam ambulant.

3. Ancilla vaccas mulget.

4. Hostes Ariorum potentis Kṣatriyas caedunt.

5. Spectrum nullam frugem comedit.

6. Ita loquitur qui [iter per regenerations bene abiit] ad discipulum.

Abb.: सुगतः गन्धार 1./2. saec. p.Chr.n.
(Fons imaginis: Detalia)

C) Da Sanscritice definitionem Yoga duabus modis: semel sub usu compositi, semit dum compositum resolvitis.

D) Translate:

(धर्मः) सर्वेषामाहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥