Lektion 41
41.1. सुभाषिते (zwei Sprichwörter)
पुस्तकस्था च या विद्या
परहस्ते च यद्धनम् ।
कार्यकाले समुत्पन्ने
न सा विद्या न तद्धनम् ॥१॥
Explicatio: पर "alter"
Fig.: पुस्तकस्था च या विद्या ...
(Fons imaginis: Detalia)
उपदेशो हि मूर्खाणां
प्रकोपाय न शान्तये ।
पयःपानं भुजङ्गानां
केवलं विषवर्धनम् ॥२॥
Explicatio: पयस् n. = दुग्धम्
41.2. Weitere कृत्-Bildungen auf -a
41.2.1. Participium Praesens (लडादेशः) Ā, Participium Praesens (लडादेशः) Passivumum, Participium Futuri (ऌडादेशः) Ā
41.2.1.1. Tematica praesentis, passivi et futuri
Formatio:
radix praesentis / radix passivi / radix futuri + -māna (fem. mānā)
Exempla:
यज् 1U, Part.Præs.Ā यजमान 3 "qui propter suum commodum sacrificium colit = dominus sacrificii"
मन् 4Ā, Part.Præs.Ā मन्यमान 3 "mensans"
कृ 8U, Part.Præs.Pass. क्रियमाण 3 "quod fit"
दा 3U, Part.Fut.Ā दास्यमान 3 "qui propter suum commodum daturus est"
41.2.1.2. Classes de praesentia athematica
Formatio:
Stamen praesentis infirmum (in forma, quam habet ante terminationem -ate tertiae pluralis Ā) + -āna (femininum -ānā)
Exempla:
| Radix / Classis | Participium praesentis Ā |
|---|---|
| द्विष् 2U | द्विषाण |
| हु 3P | <जुह्वान> ju-hu + āna |
| सु 5U | सुन्वान su-nu + āna |
| रुध् 7U | रुन्धान ru-n-dh-āna |
| तन् 8U | तन्वान tan-u + āna |
| क्री 9U | क्रीणान krī + n-āna |
41.2.2. "Participium" necessitatis passivae (Gerundivum) (कृत्य)
Ut necessitatem passivam exprimatur ("quod faciendum est/solum"), adiectiva ex radicibus et stemmatibus verbalibus derivatis vel cum sequentibus suffixis formari possunt:
- -तव्य (fem. -तव्या)
- -अनीय (fem. -अनीया)
- -य (fem. -या)
- -त्य (fem. -त्या) (pro -य/-या)
41.2.2.1. Suffixum -तव्य / -तव्या
Suffixum -तव्य / -तव्या radicibus et stemmatibus verbalibus derivatis (e.g. causativo) eodem modo adicitur quo suffixum infinitivale -तुम् (vid. Lectio 23), id est.
- radix gradu supremo + तव्य
autem
- radix summi gradus + -i- + तव्य
In causativo:
- stamen causativum in -ay + -i- + तव्य
Exempla:
| जि 1P | जेतव्य 3 | "jemand, der besiegt werden muss; ein zu besiegender" |
| वृत् 1Ā | वर्तितव्य 3 | "das, wo man sich befinden soll" |
| बुध् Kaus. | बोधयितव्य | "jemand, der geweckt werden soll; ein zu erweckender" |
41.2.2.2. Suffixum -अनीय / -⟪अनीया
Formatio:
Radix gradus optativi + -अनीय / -अनीया
Causativum et decima classis praesentis:
Radix, qualis in causativo apparet, sine -aya- + -अनीय / -अनीया
Exempla:
| दा 3U | दानीय 3 | "zu gebendes; was gegeben werden muss" |
| जि 1P | जयनीय 3 | "zu besiegender" |
| कृ 8U | करणीय 3 | "zu tuendes" |
| दृश् | दर्शनीय 3 | "was man sehen muss; sehenswertes" |
| बुध् Kaus. | बोधनीय 3 bodh-aya - aya + -anīya | "ein zu weckender" |
| दा Kaus. | दापनीय 3 dā-paya - aya + -anīya | "was man geben lassen muss" |
41.2.2.3. Suffixum -य / -या
Formatio:
Radix (in gradu profundo, alto vel producti) + -य
Regulas exactas vide apud Kielhorn, Grammatica Linguae Sanscritae, p. 195 - 197!
Tractatio vocium finalium:
1. Radices in -ā gerundivum formant in -eya
Exempla:
| ज्ञा 9U | ज्ञेय 3 | "zu wissendes; was erkannt werden muss" |
| दा 3U | देय 3 | "was gegeben werden muss" |
2. Radices in -i /-ī / -u / -ū /-ṛ habent regulariter gradum altum vel productum, nisi ad eas radices in -i / -u /-ṛ pertinent quae gerundivum cum suffixo -त्य (fem. -त्या) formant (lista earum radicum apud Kielhorn, Grammatica §537).
Exemplum:
| स्मृ 1P | स्मर्य 3 | "woran man sich erinnern muss" |
2a. Radices in -i/-ī gradum altum habent
Exempla:
| विक्री 9Ā | विक्रेय 3 | "zu verkaufen; verkäuflich" |
| नी 1U | नेय 3 | "zu führender" |
Fig.: विक्रेयाणि पुष्पानि
(Fons imaginis: Detalia)
2b. Radices in -u /-ū substitutum altum gradum -o ante -ya per -av, quod productum gradum -au per -āv. Producta formatio hoc loco necessitatem significat.
Exemplum:
| स्तु 2U | स्तव्य 3 | "was gepriesen werden soll" |
| स्ताव्य 3 | "was notwendig gepriesen werden muss" |
Exempla radicum consonanti desinentium (vide regulas apud Kielhorn, Grammatica § 533 seq.):
Formatio profunda:
Exempla:
| दृश् | दृश्य 3 | "sehenswert" |
| शास् 2P | शिष्य 3 | "jemand, der zu belehren ist = Schüler" |
Fig.: दृश्यो मन्दिरः
(Fons imaginis: Details)
Eruditio summa:
Exempla:
| द्विष् 2U | द्वेष्य 3 | "zu hassender = Feind" |
| भिद् 7U | भेद्य 3 | "zu spaltender" |
Causativa et verba decimae praesentis classis (चुरादि)
Formatio:
Stamen causativum/presentis sine -aya- + -य
Exemplum:
| मन् Kausativ¹ | मान्य 3 mān-aya - aya + ya | "zu ehrender, hochverehrter" |
¹ proprie Denominativum ad मान
Fig.: मान्यः
(Fons imaginis: Detalia)
41.2.2.4. Suffixum -त्य / त्या (pro -य / -या)
Lista radicum in -i / -u /-ṛ, quae gerundivum non cum -य / -या sed cum suffixo -त्य (fem. -त्या) formant, apud Kielhorn, Grammatica §537.
Formatio:
radix profunda + -त्य / -त्या
Exempla:
| इ 2P | इत्य 3 | "zu gehender" |
| श्रु 5P | श्रुत्य 3 | "zu hörender" |
| कृ 8U | कृत्य 3 | "zu tuender" |
41.2.3. Syntactica de "participio" necessitatis passivae (Gerundivum) (कृत्य)
Gerundivum attributive adhiberi potest:
दर्शनीयं नगरम् = "urbs videnda; urbs spectabilis"
Gerundivum quoque ut nomen praedicativum in sententiis cum constructione passiva adhiberi potest, quae obligationem vel imperium exprimunt (cum न prohibetio, impossibilitas):
काशी द्विजैर्द्रष्टव्या = "Bis ter natos Benaresas videre oportet"
Fig.: दर्शनीयं नगरं काशी
(Fons imaginis: Detalia)
41.2.4. Differentiae in usu suffixorum gerundivi
Fere congruit usus horum suffixorum
- -तव्य (fem. -तव्या): semper necessitatem exprimit et praedicative adhiberi solet (rarissime attributive). Formae hoc suffixo constructae in compositionibus nominalibus non adhiberi debent.
- -अनीय (fem. -अनीया) et -य (fem. -या) / -त्य (fem. -त्या) (pro -य/-या): aliam significationem habere possunt (praesertim -य) secundum Germanicam "-valor" (e.g. "visu dignus") vel tantum possibilitatem "-bilis" (दृश्य "visibilis"). Formae his suffixis constructae cum अ/-अन् negari possunt (non tamen formae cum -तव्य) et sunt तत्पुरुष ut pars posterior quae occurrit.
41.2.5. Nulla coniunctio cum सु- et दुस्-
Cum सु- et दुस्- in significatione "facilis" vel "difficilis", gerundiva coniungi non debent. Pro quibus stant तत्पुरुष generis सुकर 3 ("facile faciendum") (s. Lectio 18).
41.3. Lexicon
मूर्ख m = मूढ
भुजङ्ग m.: Serpens
Fig.: भुजङ्गः
(Fons imaginis: Detalia)
केवलम् Adv.: tantum, solum, plane
विष n.: Venenum
Fig.: भुजङ्गस्य विषम्
(Fons imaginis: Detalia)
शास् 2P शास्ति : corrigere, regere, imperare, docere
radicem praesentis infirmam शिष् : शिष्मस्, III.Pl. P. autem radicem fortem habet: शासति (!! finis -ati) simul cum saepe शासन्ति. अशासुर्. Totum quoque आत्मनेपद, quatenus occurrit, radicem fortem habet: शास्ते
Perf. I शशास, शशासुर्
Fut. शासिष्यति
Pass. -शास्यते । शिष्यते
PPP शिष्ट : doctus, sapiens
Inf. शासितुम्
Absol. -शिष्य । -शास्य
ex quibus:
शासना f.: edictum regium, doctrina, religio
Fig.: शासना
(Fons imaginis: Detalia)
शास्त्र n.: doctrina, opus didacticum
शास्त्रिन् m.: doctus, eruditus
Fig.: शास्त्री
(Fons imaginis: Detalia)
शिष्य 3: ad docendum = discipulus
शरण 3: protegens, tectus; n. protectio, refugium, ad refugium confugiens
सङ्घ n.: (ad सम्-हन् : simul-percutiens): turba, coetus, communitas (e.g. Buddhistica)
vide infra:
Payer, Alois <1944 - >: Vinayamukha : Fundamenta regulorum monasticorum et iuris canonici Theravāda. -- Pars I. -- (Materialia ad fundamenta Buddhismi). -- URL: http://www.payer.de/buddhgrund/vinaya01.htm
कन्या f.: puella iuvenis, filia, virgo
अति praefixum: super, supra - viam, ultra (in loco, in tempore, numero, quantitate, ordine, potentia, intensitate), nimis
इ + अति 2P अत्येति : praeterire
PPP अतीत : n. praeteritum
41.4. Exercitatio
A) Versiones facite duorum proverbiis in principio lectionis positis.
B) Versiones facite:
बुद्धम् शरणं गच्छामि धर्मं शरणं गच्छामि सङ्घं शरणं गच्छामीति बुद्धगतैर्वक्तव्यम् ॥१॥
काशीं पत्स्ये गङ्गां द्रक्ष्यामि तत्र च मरिष्यामीति मन्यमानो मान्यो वृद्धनरः पुत्रांश्च पुत्रपुत्रांश्च धनं च तत्याज काशीं च प्राव्रजत् । एवं च रोध्यं दुःखं तरिष्यतीति मन्ये ॥२॥
Fig.: काशीं पत्स्ये गङ्गां द्रक्ष्यामि ...
(Fons imaginis: Detalia)
कन्यां व्युवह तस्यां च पुत्रमजनयं महाधनं च लेभ एवं सुखमापेत्यतीते मुमोह । ततः प्रजज्ञौ सुखाद्दुःखं जायते तस्माल्लोकसुखमपि त्यजनीयं न च किंचिदिन्द्रियैः स्प्रष्टव्यमिति ॥३॥
विक्रेयाणि विक्रीयापुत्रवैश्यो भिक्षुभ्यो विक्रयफलमददाद्दानपुण्यं चादत्त । एतत्कर्म स्तुत्यमिति भिक्षवः प्रोचुर्बुद्धिमन्तस्तु विकल्पयन्ति किमेवं कुर्वाणो वश्यः पुण्यं चकारेति ॥४॥
गुरुभिः शिष्याः शासितव्याः शिष्यैरध्ययनमध्येतव्यम् ॥५॥
- Imago lekt4102.jpg (Fig.: पुस्तकस्था च या विद्या ...): Bhubaneswar = ଭୁବନେଶ୍ବର [Imago font: souravdas. -- http://www.flickr.com/photos/souravdas/2786531408/. -- Accessus die 2009-01-02. -- Licentia Creative Commons (Nominatio, usus non commercialis)]
- Imago lekt4103.jpg (Fig.: विक्रेयाणि पुष्पानि): महाराष्टre [Imago font: Harshad Sharma. -- http://www.flickr.com/photos/harshadsharma/57609357/. -- Accessus die 2009-01-03. -- Licentia Creative Commons (Nominatio, usus non commercialis, sine modificatione)]
- Imago lekt4106.jpg (Fig.: दृश्यो मन्दिरः): Aedificium Worship Bahá'í, Delhi [Imago font: Ray KOH. -- http://www.flickr.com/photos/raykoh/1497654220/. -- Accessus die 2009-01-03. -- Licentia Creative Commons (Nominatio, usus non commercialis, share alike)]
- Imago lekt4107.jpg (Fig.: मान्यः): Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar = डॊ.भीमराव रामजी आंबेडकर (1891 - 1956) [Imago font: Wikipedia. Dominium publicum]
- Imago lekt4108.jpg (Fig.: दर्शनीयं नगरं काशी): काशी द्विजैर्द्रष्टवया, मणिकर्णिका घाट, 1922 [Imago font LoC/Wikipedia. Dominium publicum]
- Imago lekt4105.jpg (Fig.: भुजङ्गः): Serpens Banded Krait (Bungarus fasciatus) [Imago font: J. Ewart. Serpentes venenati Indiae, 1878. Dominium publicum]
- Imago lekt4104.jpg (Fig.: भुजङ्गस्य विषम्): Lacus veneni serpentis (Krait), Thailandia [Imago font: TheLawleys. -- http://www.flickr.com/photos/lawley/4918566/. -- Accessus die 2009-01-03. -- Licentia Creative Commons (Nominatio)]
- Imago lekt4109.jpg (Fig.: शासना): Edictum Ashoka, Dhauli, Orissa [Imago font: vegdevil. -- http://www.flickr.com/photos/vegdevil/915850174/. -- Accessus die 2009-01-03. -- Licentia Creative Commons (Nominatio, usus non commercialis)]
- Imago lekt4110.jpg (Fig.: शास्त्री): Max Müller (1823 - 1900), circiter 1898 [Imago font: Wikipedia. Dominium publicum]
- Imago lekt4111.jpg (Fig.: काशीं पत्स्ये गङ्गां द्रक्ष्याมิ ...): [Imago font: jpereira_net. -- http://www.flickr.com/photos/jpereira_net/2914877721/. -- Accessus die 2009-01-04. -- Licentia Creative Commons (Nominatio, sine modificatione)]