Lectio 36

36.1. Formae Perfectorum singulares

1. Radices quaedam post syllabam reduplicativam mutationem initii radicalis ostendunt.

Exempla:

Wurzel धातु	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
जि 1P Perf. IIIa	जिsig[गा]य	जिsig[ग्यु]र् ji-gi + ur
चि 5U Perf. IIIa	चिsig[का]य चिचाय	चिsig[क्यु]र् चिच्युर्	चिsig[क्ये] चिच्ये	चिsig[क्यि]रे चिच्यिरे
हन् 2P Perf. Va	जsig[घा]न	जsig[घ्नु]र्

2. Radix विद् 2P "scire" perfectum habet praesentis temporis significatione.

Wurzel धातु	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
विद् 2P	वेद er/sie/es weiss	विदुर् sie wissen

3. Radix अह् "dicere" solum perfectas formas habet (Perfectum I). Haec praesentis temporis significationem habent.

Wurzel धातु	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
अह् Perf. I	आह er/sie/es sagt	आहुर् sie sagen

4. Radix भू 1P perfectum radicem habet बभू, ante vocales बभूव्.

Wurzel धातु	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
भू 1P	बभूव	बभूवुर्

36.2. Perfectum periphrasticum (अनुप्रयोगलिट्)

Periphrasticum perfectum (अनुप्रयोगलिट्) adhibetur:

1. apud coniugationes derivatas (Causativum, Desiderativum, Frequentativum, Denominativa)
2. apud radices, quae vocali longa (praeter ā-) incipiunt, vel vocali (praeter a-) ante duas consonantes
3. apud alias quasdam radices

Formatio:

(strenuus) radix praesentis + -ām + forma correspondens perfecti de कृ, अस् aut भू

• Auslautender Stammvokal wird vor -ām guṇiert.
• अस् et भू etiam in verbis Ātmanepadae in Parasmaipada coniugantur.

Das periphrastische Perfekt ist wohl aus dem Akkusativ eine Verbalnomens auf -ā entstanden. Dieser Akkusativ wird -- wie auch sonst oft -- adverbial verwendet.

Exempla:

Wurzel धातु	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
ईक्ष् 1Ā			ईक्षां चक्रे ईक्षामास ईक्षां बभूव	ईक्षां चक्रिरे ईक्षामासुर् ईक्षां बभूवुर्
बन्ध् Kausativ: बन्धय- "binden lassen"	बन्धयां चकार बन्धयामास बन्धयां बभूव	बन्धयां चक्रुर् बन्धयामासुर् बन्धयां बभूवुर्

36.3. Perfectum Passivumum

In perfecto formae ātmanepadī pro passive adhibentur. Praeferitur tamen usus participii perfecti passivi. Construcio in utroque casu est passiva:

तेन पुण्यं चक्रे = तेन पुण्यं कृतम् = "Operam meritoriam fecit"

36.4. Glossarium

अह् P tantum Perfectum cum valore praesentis आह, आहुर् : loqui, dicere

अह् प्र P tantum Perfectum cum valore praesentis प्राह : dicere, loqui

ईक्ष् 1Ā ईक्षते : videt, (re)spicit, contemplatur

Perf. ईक्षां चक्रे
Fut. ईक्षिष्यते
Pass. ईक्ष्यते
Kaus. ईक्षयति
PPP ईक्षित
Inf. ईक्षितुम्

चि 5U चिनोति : congerere, colligere

Perf. चिकाय । चिचाय
Fut. चेष्यति
Pass. चीयते
Kaus. चाययति । चापयति
PPP चित
Inf. चेतुम्

Fig.: गोमयं चिकाय
(Imaginis fontis: Detalia)

व्रज् 1P व्रजति : gradi, ambulo, abeo

Perf. Vc वव्राज, वव्रजुर्
Fut. व्रजिष्यति
Pass. व्रज्यते
Kaus. व्राजयति
PPP व्रजित
Inf. व्रजितुम्

व्रज् + प्र 1P प्रव्रजति : abire (praesertim e domo ad sine domo vitam ut asceticus = monachus fieri)

अगार n.। आगार n.: domus, patria

Fig.: अगारम्
(Fons imaginis: Detalia)

ex quo:

अनगार्य n. । अनगारika f.: Paupertas monachi buddhistici vel novitii

Tab.: अनगार्यम्
(Fons imaginis: Descriptiones)

अञ्जलि m.: Duae manus ad reverentiam alte coniunctae

आदृत 3: aestimatus

उपाध्याय m.: magister

पृथिवी f.: terra

पृष्ठ n: dorsum, posterior pars

पृष्ठम् : post

प्रजापति m.: Dominus creaturarum, Deus creator

अनु Praefix: post, per, super - huc, secundum, ad, post - de

e.g.

अनुकृ : imitari, facere

अनुगम् : sequi, pergere

अभि : ad, post, huc, illuc, contra, in, respiciens, super, ad

e.g.

अभिगम् : adire, appropinquare

वद् + अभि Kausativum ad A अभिवादयते : formaliter salutare, alloqui

ग्लै prima persona ग्लायति : aversationem sentire, evanescere

Perf. IV जग्लौ
Fut. ग्लास्यति
Pass. ग्लायते
Kaus. ग्लापयति । ग्लपयति
PPP ग्लान
Inf. ग्लातुम्
Absol. -ग्लाय

घ्रा 1P sig[जिघ्रति] : odorem capere

Perf. IV जघ्रौ
Fut. घ्रास्यति
Pass. घ्रायते
Kaus. घ्रापयति
PPP घ्रात । घ्राण
Inf. घ्रातुम्
Absol. -घ्राय

प्री 9U प्रीणति : delectare, iuvare; amare, benevolus esse

प्री 4Ā प्रीयते : gaudere

Perf. IIIa पिप्राय, पिप्रिये
Fut. प्रेष्यति
Pass. प्रीयते
Caus. sig[प्रीणयति]
PPP प्रीत
Inf. प्रेतुम्

स्पृश् 6P स्पृशति : tangere

Perfectum IIa पस्पर्श, पस्पृशुर्
Futurum स्पर्क्ष्यति । स्प्रक्ष्यति
Passivum स्पृश्यते
Causativum स्पर्शयति
PPP स्पृष्ट
Infinitivus स्पर्ष्तुम् । स्प्रष्तुम्
Absolutivum -स्पृश्य

Fig.: सुगतो भूमीं पस्पर्श
(Fons imaginis: Detalia)

हृष् 4P हृष्यति : rigescere : erigere (capilli), gaudere de (Instrumentalis, Accusativus, Locativus)

Perf. II जहर्ष
Fut. हर्षिष्यति
Pass. हृष्यते
Caus. हर्षयति
PPP हृषित

Fig.: लोमहर्षः
(Fons imaginis: Details)

स्वक 3: proprius (meus, tuus ...) ; m.: adfīnis

36.5. Exercitatio

A) Radices sequentes perfectum tam reduplicatum quam periphrasticum habent. Formis sequentibus periphrastica et reduplicata perfecta confice:

1. बिभ्रते
2. बिभ्यति
3. जुहोति
4. वेत्ति

B) Radix आस् "sedere" habet periphrasticum perfectum. Formate hoc ad sequentes formas:

1. आस्ते
2. आसते

C) Formate perfectum correspondens ad sequentes formas:

1. जीयते
2. विदन्ति
3. विन्दति
4. त्याजयिष्यति
5. ऐक्षन्त
6. अगापयत्
7. अपद्यन्त
8. चिनोति (2 formae)
9. हन्ति
10. प्रभविष्यन्ति
11. क्रामन्ति
12. प्राव्रजन्
13. त्यक्ष्यति

D) Translate:

पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज । बुद्ध्यार्यसत्यानि प्रज्ञाय प्रज्ञया च दुःखान्मुक्तो मोक्तुकामार्यजनान्बोधयामासेति भिक्षव आहुः ॥१॥

Fig.: पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज
(Fons imaginis: Detalia)

ब्राह्मणा महादेवयज्ञायाग्निं चिक्यिरे । ब्राह्मणेष्विन्द्रादिदेवान्स्तुवत्स्वग्निर्यज्ञान्नमाश । एवं यज्ञेन ब्राह्मणा महादेवैरादयां चक्रुस्तांश्च स्तोत्रानि श्रावयां बभूवुः ॥२॥

रक्षितधर्मक्षत्रिययोधा महानगरं जेतुकामाञ्छत्रून्विजिग्युर्न तु जघ्नुः ॥३॥

अधीतवेदद्विजो द्विजधर्मं वेद ॥४॥

विद्ययैव जीवितुं न शक्यते । य एवं विदुर्नाधीयीरन् ॥५॥

स साधुर्दुर्जनपापलोभमतिमीक्षां चक्रे ॥६॥

ब्राह्मणीभिः स्वान्नानि पेचिरे ॥७॥

36.6. Perfectum (लिट्) ad radices hactenus didactas

Wurzel धातु	Classis Perfectorum	Perfectum (लिट्)
अञ्ज् 7P	I	आनञ्ज
अद् 2P	I	आद
अर्ह् 1P	I	आनर्ह
अश् 5Ā	I	आनशे
अश् 9P	I	आश
अस् 2P	I	आस
अस् 4P	I	आस
आप् 5P	I	आप
आस् 2Ā	Periphr.	आसां चक्रे
इ 2P	IIIa	इयाय, ईयुर्
इष् 6P	II	इयेष, ईषुर्
कम् 10Ā	Periphr. Vc	कामयां चक्रे / चकमे
कुप् 4P	II	चुकोप, चुकुपुर्
कृ 8U	IIIa	चकार, चक्रुर्
कृ सम् 8	IIIb	सञ्चस्कार, सञ्चस्करुर्
कृष् 1P, 6U	II	चकर्ष, चकृषुर्
क्रि 9U	IIIa	चिक्राय, चिक्रियुर्
क्रुध् 4P	II	चुक्रोध, चुक्रुधुर्
खाद् 1P	I	चखाद
ख्या 2P	--	--
गम् 1P	Va	जगाम, जग्मुर्
ग्रस् 1Ā	Vc	जग्रसे
चर् 1P	Vb	चचार, चेरुर्
चुर् 10U	Periphr.	चोरयां चकार
छिद् 7U	II	चिच्छेद, चिच्छिदे
जन् 1Ā	Va	जज्ञे
जि 1P	Irreg. IIIa	जिगाय, जिग्युर्
जीव् 1P	I	जजिजीव
ज्ञा 9U	IV	जज्ञौ, जज्ञे
तन् 8U	Vb	ततान, तेने
त्यज् 1P	Vc	तत्याज, तत्यजुर्
दह् 1P	Vb	ददाह, देहुर्
दा 3U	IV	ददौ, ददे
दिश् 6U	II	दिदेश, दिदिशुर्
दुष् 4P	II	दुदोष, दुदुषुर्
दुह् 2U	II	दुदोह, दुदुहे
दृश्	II	ददर्श, ददृशुर्
द्विष् 2U	II	दिद्वेष, दिद्विषे
धा 3U	IV	दधौ, दधे
धृ 1U	IIIa	दधार, दध्रे
नी 1U	IIIa	निनाय, निन्युर्
नृत् 4P	II	ननर्त, ननृतुर्
पच् 1U	Vb	पपाच, पेचुर्
पत् 1P	Vb	पपात, पेतुर्
पद् 4Ā	Vb	पेदे
पा 1P	IV	पपौ, पपुर्
पा 2P	IV	पपौ, पपुर्
पू 9U	IIIa	पुपाव, पुपुवे
पॄ 3P	IIIb	पपार, पप्रुर् / पपरुर्
प्रच्छ् 6P	I	पप्रच्छ, पप्रच्छुर्
बन्ध् 9P	I	बबन्ध, बबन्धुर्
बुध् 1U, 4Ā	II	बुबोध, बुबुधे
ब्रू 2U	--	--
भज् 1U	Vb (!)	बभाज, भेजे
भञ्ज् 7P	I	बभञ्ज, बभञ्जुर्
भिद् 7U	II	बिभेद, बिभिदे
भी 3P	IIIa / Periphr.	बिभाय, बिभ्युर् / बिभयां चकार
भुज् 7U	II	बुभोज, बुबुजे
भू 1P	Irreg.	बभूव, बभूवुर्
भृ 1U, 3U	IIIa / Periphr.	बभार, बभ्रुर् / बिभरां चकार
मद् 4P	Vb	ममाद, मेदुर्
मन् 4Ā	Vb	मेने
मा 2P, 3Ā	IV	ममौ, ममे
मुच् 6U	II	मुमोच, मुमुचुर्
मुह् 4P	II	मुमोह, मुमुहुर्
मृ 4Ā	IIIa	ममार, मम्रुर्
यज् 1U	Va	इयाज, ईजुर्
युज् 7U	II	युयोज, युयुजे
युध् 4Ā	II	युयुधे
रक्ष् 1P	I	ररक्ष, ररक्षुर्
रुद् 2P	II	रुरोद, रुरुदुर्
रुध् 7U	II	रुरोध, रुरुधे
लभ् 1Ā	Vb	लेभे
लिप् 6U	II	लिलेप, लिलिपे
लुभ् 4P	II	लुलोभ, लुलुभुर्
वच् 2P	Va	उवाच, ऊचुर्
वद् 1P	Va	उवाद, ऊदुर्
वस् 1P	Va	उवास, ऊषुर्
वस् 2Ā	Vc	ववसे
वह् 1U	Va	उवाह, ऊहे
विद् 2P	II / Periphr. / Praesentiale	विवेद, विविदुर् / विदां चकार / वेद, विदुर्
विद् 6U	II	विवेद, विविदे
विश् 6P	II	विवेश, विविशुर्
वृत् 1Ā	II	ववृते
वृध् 1Ā	II	ववृधे
शक् 5P	Vb	शशाक, शेकुर्
श्रु 5P	IIIa aniṭ	शुश्राव, शुश्रुवुर्
सद् 1P	Vb	ससाद, सेदुर्
सह् 1Ā	Vb	सेहे
सिच् 6U	II	सिषेच, सिषिचे
सु 5U	IIIa	सुसाव, सुसुवे
सृज् 6P	II	ससर्ज, ससृजुर्
स्तु 2U	IIIa aniṭ	तुष्टाव, तुष्टुवुर्
स्था 1P	IV	तस्थौ, तस्थुर्
स्मृ 1P	IIIb	सस्मार, सस्मरुर्
हन् 2P	Va	जघान, जघ्नुर्
हा 3P	IV	जहौ, जहुर्
हु 3P	IIIa / Periphr.	जुहाव, जुहुवुर् / जुहवां चकार
हृ 1U	IIIa	जहार, जह्रे

36.7. Exercitatio Translationis

Traducite:

1. महाभारत १३.७.२५-२६

येन प्रीणति sig[पितरं]
तेन प्रीतः प्रजापतिः ।
प्रीणति sig[मातरं] येन
पृथिवी तेन पूजिता ।
येन प्रीणात्युपाध्यायं
तेन स्याsig[द्ब्रह्म] पूजितम् ।
sig[सर्वे] तस्यादृता धर्मा
यस्यैते sig[त्रय] आदृताः ।
अनादृतास्तु यस्यैते
sig[सर्वास्त]स्याफलाः क्रियाः ॥

Explanationes:

पितरम् : Acc. sg. ad पितृ m. "Pater"

मातरम् : Acc. sg. ad मातृ f. "Mater"

ब्रह्म : Nom./Akk. sg. zu ब्रह्मन् n. "Absolutum, Veda"

सर्वे : Nom. pl. masc. ad सर्व "omnes, quisque"

त्रयस् : Nom. pl. masc. ad त्रि "tres"

सर्वास् : Nom./Akk. pl. fem. ad सर्व "omnes, quisque"

Fig.: येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
(Fons imaginis: Detalia)

2. मनुस्मृति ४.१५४ super rectam conversationem erga senes:

अभिवादयेद्वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वकम् ।
कृताञ्जलिरुपासीत गच्छतः पृष्ठतो ऽन्वियात् ॥

3. मनुस्मृति २.९८: Qui est जितेन्द्रिय:

श्रुत्वा स्पृष्ट्वा च दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा च यो नरः ।
न हृष्यति ग्लायति वा स sig[विज्ञेयो] जितेन्द्रियः ॥

Explicatio: विज्ञेय ३: unus, qui cognosci potest; unus, qui sciri potest (ut)

4. मनुस्मृति २.११० de recta conducta Brahmani:

नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्न चान्यायेन पृच्छतः ।
जानन्नपि हि मेधावी जडवल्लोक आचरेत् ॥

Explanationes:

In hoc versu ब्रू cum genitivo constructus est

मेधावी : Nom. sg. m. ad मेधाविन् ३ "prudens, sagax"

जडवत् Adv. "More stultorum"

36.8. Exercitatio de formis repetita

Determina et versa est formas verborum sequentes omnibus modis possibilibus:

1. नयति
2. समस्कुर्वन्
3. स्यात्
4. यस्याम्
5. अधीयते
6. प्रोचुः
7. समादधाति
8. हरेः
9. हरे
10. हरेत्
11. जह्रे
12. आक्रीणीत
13. व्यक्रियत
14. प्राजहुः
15. प्रजहुः
16. ददे
17. दत्ते
18. हिते
19. हीयते
20. जज्ञे
21. यज्ञे
22. तेन
23. तेने
24. ततः
25. सतः
26. जगौ
27. पशौ
28. मेने
29. माने
30. एतस्मात्
31. तायेत
32. तया
33. लेभिरे
34. ऊषुः
35. व्यानक्
36. युङ्क्ते
37. युक्ते
38. युगे
39. अपिपः
40. अपिबत्

• lekt3601.jpg: Fig.: गोमयं चिकाय Udaipur = उदयपुर [Imaginis fontis: whitecat singapore. -- http://www.flickr.com/photos/whitecatsg/2530543213/. -- Accessus die 2008-12-28. -- Creative Commons Licentia (Nominatio, usus non commercialis)]
• lekt3602.jpg: Fig.: अगारम् Shekawati = शेखावाटी [Imaginis fontis: bartvanpoll. -- http://www.flickr.com/photos/bartvanpoll/1151647344/. -- Accessus die 2008-12-28. -- Creative Commons Licentia (Nominatio, shere alike)]
• lekt3603.jpg: Fig.: अनगार्यम् Nordorientale Thailandia = อีสาน [Imaginis fontis: Midpath. -- http://www.flickr.com/photos/midpath/298555436/. -- Accessus die 2008-12-28. -- Creative Commons Licentia (Nominatio, usus non commercialis, nulla Emendatio)]
• lekt3604.jpg: Fig.: लोमहर्षः (लोमन् n. pilus corporis) [Imaginis fontis: Socceraholic. -- http://www.flickr.com/photos/7amanito/2995353459/. -- Accessus die 2008-12-29. -- Creative Commons Licentia (Nominatio, usus non commercialis)]
• lekt3605.jpg: पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज Gandhara, 1./2. saec. p. Chr. [Imaginis fontis: Wikipedia. GNU FDLicense]
• lekt3606.jpg: Fig.:स् सुगतो भूमीं पस्पर्श भूमीस्पर्शMudrā [Imaginis fontis: Payer]
• lekt3607.jpg: Fig.: येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् । [Imaginis fontis: Dey. -- http://www.flickr.com/photos/dey/481184329/in/photostream/. -- Accessus die 2008-12-29. -- Creative Commons Licentia (Nominatio, usus non commercialis, share alike)]