Lectio 33

33.1. Die Reduplikation (अभ्यास m.)

• Tertia classis praesentis
• (simul verba quaedam aliarum classium praesentis),
• perfectum,
• aoristus reduplicatus,
• frequentativum et
• desiderativum

fiunt per reduplicationem. Pars formae reduplicatae, quae ante radicem ponitur, syllaba reduplicationis appellatur.

Syllaba reduplicativa ex consonante (et) vocali constat.

33.1.1. Der Reduplikationskonsonant

1. Communiter:
Iteratio consonantis primae radicialis

Exempla:

दा 3 "dare"

• 3.sg.P.Ind.Präs. ददाति

पॄ 3 "implere"

• 3.sg.P.Ind.Präs. पिपर्ति

मा 3Ā "mensurare"

• 3.sg.Ā.Ind.Präs. मिमीते

2. Consonans initialis aspirata radicis per consonantem non-aspiratam correspondentem reduplicatur.

Exempla:

धा 3 "ponere"

• 3.sg.P.Ind.Präs. दधाति

भी 3 "timere"

• 3.sg.P.Ind.Præs. बिभेति

3. Gutturalis per non-aspiratum palatalem sibi correspondentem reduplicatur:

क्, ख् per च्
ग्, घ् per ज्

ह् semper per ज् reduplicatur.
Exempla:

हु 3 "(ad hostiam) in ignem effundere"

• 3.sg.P.Ind.Præs. जुहोति

4. Si radix pluribus consonantibus incipit, tantum prima (si opus est, adhibita regula 2 vel 3) iteratur.

5. Si radix incipit grege consonantium sibilus + consonans sorda, non sibilus, sed consonans sorda subsequens secundum regulas superiores reduplicatur.

Exemplum:

स्था 1 "stare"

• 3.sg.P.Ind.Präs. तिष्ठति

33.2. Tertia classis praesentis (जुहोत्यादि = "जुहोति etc.")

Educatio:

stamma validus:
radix reduplicata acuta + desinentia

stamen infirmum:
radix reduplicata ac tona infra posita + desinentia

Pro consonante reduplicativo regulae supra datae valent.

33.2.1. Vocalis reduplicativa classis praesentis tertiae

• Vocalis reduplicationis regularis est -i-
• Radices u-tenentes reduplicant cum -u-
• radices दा, धा, हा cum -a-

Exempla:

हु 3P "(ad hostiam) in ignem effundere"

• truncus fortis: जुहो
• truncus debilis: जुहु

	3. sg. P.	3. pl. P.	3. sg. Ā.	3. pl. Ā.
Indikativ Präsens	जुहोति	जुह्वति juhu + ati	जुहुते	जुह्वते juhu + ate
Imperfekt	अजुहोत् a-juho-t	जुहवुर् a-juho + ur	अजुहुत	अजुह्वत a-juhu + ata
Optativ	जुहुयात् juhu-yā-t	जुहुयुर् juhu-y-ur	जुह्वीत juhu + ī-ta	जुह्वीरन् juhu + ī-ran

33.3. Zum Ablaut von ā

ā kann

• ex una parte gradus productus unius series consonanticae cum -a- esse possit
• ex altera parte gradus productus in una serie apophonicae classis ā esse possit

Die beiden wichtigsten Ablautreihen der ā-Gruppe sind:

A.

• Gradus profundus
  • ante consonantem: -i-
    exempli gratia धा participium perfecti passivi: हित (hi-ta)
  • ante vocalem: Ø
    exempli gratia धा 3.pl.P.Ind.Præs. दधति (dadh-ati)
• Gradus altus: -ā-
  exempli gratia धा 3.sg.P.Ind.Præs. दधाति

Huc pertinent, exempli gratia, quoque:

स्था 1

• PPP स्थित (sthi-ta)
• 3.sg.P.Fut. स्थास्यति (sthā-sya-ti)

B.

• Gradus profundus: -ī-
  exempli gratia पा 1: PPP पीत (pī-ta)
• Gradus summus: -ā-
  exempli gratia पा 1: Inf. पातुम्

33.4. Radices in -ā classis praesentis tertiae

Radices in -ā (praeter दा et धा) in gradu debili solent terminari in -ī- (vide Thumb-Hauschild Vol. 1,1 p. 271. Verisimile est seriem ablautus supra nominatam B exemplum praebuisse, quamvis haec radices post seriem A ablautent), ante terminationes vocales radix vocalis penitus evanescit (vide seriem ablautus A).

Exempla:

मा 3Ā "mensurare"

	3. sg. Ā.	3. pl. Ā.
Indicativus Praesens	मिमीते mimī-te	मिमते mim-ate
Imperfectum	अमिमीत	अमिमत
Optativus	मिमीत mim-ī-ta !	मिमीरन् mim-ī-ran

हा 3P "relinquere"

	3. sg. P.	3. pl. P.
Indicativus Praesens	जहाति	जहति jah-ati
Imperfectum	अजहात्	अजहुर्
Optativus	जह्यात् jah-yā-t (Die Wurzel हा hat vor dem Optativ-yā/y die gleiche Form wie vor Vokalen!)	जह्युर् jah-y-ur

33.4.1. Radices दा et धा

Radices दा et धा reduplicantur vocali -a- et in stemmate infirmiori vocalem radicalis amittunt.

Notate bei धा das Hauchdissimilationsgesetz!

धा 3U "setzen, festsetzen, zuteilen"

	3. sg. P.	3. pl. P.	3. sg. Ā.	3. pl. Ā.
Indicativus Praesens	दधाति	दधति dadh-ati	धत्ते dadh-te (Erklärung: Thumb-Hauschild 1,1 S. 302f.)	दधते dadh-ate
Imperfectum	अदधात्	अदधुर्	अधत्त a + dadh + ta	अदधत
Optativus	दध्यात् dadh-yā-t	दध्युर्	दधीत dadh-ī-ta	दधीरन्

Formae दा obtinentur, cum in paradigma धा dh per d mutatur. Ita:

दा 3U "dare"

	3. sg. P.	3. pl. P.	3. sg. Ā.	3. pl. Ā.
Indicativus Praesens	ददाति	ददति	दत्ते	ददते
Imperfectum	अददात्	अददुर्	अदत्त	अददत
Optativus	दद्यात्	दद्युर्	ददीत	ददीरन्

33.5. Participium Praesens Parasmaipada radicum classis III praesentalis

Verba classis tertiae omnes formas participii praesentis activi a radicis infirmioris derivant.

Exceptio: Nominativus/Accusativus pluralis neutri generis optative a strongo vel debili radice formari potest.

दा Participium praesentis temporis Parasmaipada:

	Maskulinum पुंल्लिङ्ग	Neutrum नपुंसकलिङ्ग	Femininum स्त्रीलिङ्ग
Singularis
1. Nominativus	ददत् dad-at + s	ददत् dad-at-Ø	ददती
2. Accusativus	ददतम् dad-at-am	ददत्
Pluralis
1. Nominativus	ददतस्	ददति dad-at-i ददन्ति dad-ant-i
2. Accusativus	ददतस्	ददति ददन्ति

Similiter जुह्वत् (juhu-at + s)

33.6. Vocabularium

दा 3U ददाति: dare

Fut. दास्यति
Pass. दीयते
Kaus. दापयति
PPP दत्त
Inf. दातुम्

ex eo:

दान n.: datio, donum, largitas

Fig.: दानम्
(Fons imaginis: Descriptiones)

दा + आ 3Ā अदत्ते: (in manum) accipere, possidere, secum ferre

Absol. आदाय: cum Acc.: comitatus, cum

Abb.: सा पुत्रमादाय भारं बिभ्रती गच्छति
(Fons imaginis: Detalia)

धा 3U दधाति: ponere, constituere, dividere

Fut. धास्यति
Pass. धीयते
Kaus. धापयति
PPP हित (!!)
Inf. धातुम्

धा + सम् + आ 3U समादधाति: omnem attentionem in aliquid conferre, se colligere

ex quo:

समाधि m.: collectio interna, attentio summa

Abb.: समाधि
(Fons imaginis: Detalia)

पॄ 3P पिपर्ति: implere, perficere

Memento:
3.pl.P पिपुरति
3.sg.Impf.P अपिपर् (ex: *apipart)
3.pl.Impf.P अपिपरुर्
3.sg.Opt.P पिपूर्यात्

Fut. परिष्यति / परीष्यति
Pass. पूर्यते
Kaus. पूरयति / पारयति
PPP पूर्ण / पूर्त / पूरित

पॄ + सम् tantum Pass. सम्पूर्यते et Kaus.: plenissime implere

भी 3P बिभेति: metuere (Abl., Gen.)

Fut. भेष्यति
Pass. भीयते
Kaus. भाययति
PPP भीत
Inf. भेतुम्

ex eo:

भय n.: metus, timor; periculum (sides subjectiva et objectiva)

Tab.: भयम्
(Fons imaginis: Detalia)

भृ 3U बिभर्ति: portare, ferre; conservare, alere

Fut. भरिष्यति
Pass. भ्रियते
Kaus. भारयति
PPP भृत
Inf. भर्तुम्

ex eo:

भार m.: onus

मा 3Ā मिमीते: mensurare

Fut. मास्यति / मास्यते
Pass. मीयते
Kaus. मापयति
PPP मित
Inf. मातुम्

मा + उप 3Ā उपमिमीते: comparāre

ex quo:

उपमा f.: comparatio

प्रतिमा f.: effigies

हा 3P जहाति: derelinquit

Fut. हास्यति
Pass. हीयते
Kaus. हापयति
PPP हीन: relictus, egens, defectivus
Inf. हातुम्
ex PPP हीन:

हीनयान n.: vehiculum imperfectum (Buddhismi): contumeliosa appellatio a sectatoribus "vehiculi magni", scilicet महायान; via imperfecta (यान ad या 2: ire, vehi). Expressio हीनयान iam non adhibenda est. Forma hodie exstans antiqui Buddhismi थेरवाद appellatur.

Fig.: हीनयानमेव
(Fons imaginis: Detalia)

हु 3P जुहोति: in ignem effundere (sacrificii gratia, praesertim butyrum fusum)

Fut. होष्यति
Pass. हूयते
Kaus. हावयति
PPP हुत
Inf. होतुम्

Fig.: घृतमग्नौ जुहोति
(Fons imaginis: Detalia)

घृत n.: Butyrum clarificatum, ghee (घी / گھی / ঘী)

"Clarificatum butyrum ex non salito butyro in magno olla simulatur donec omnis aqua ebulliat et proteina ad fundum sedeat. Post coctionem et clarificationem, butyrum cum cochleari auferitur ne solida lactis ad fundum patinae perturbentur. Contra butyrum, clarificatum butyrum per longum tempus sine refrigeratione servari potest, dummodo in vase hermetico custodiatur ne oxidetur et sine humore maneat. Textura, color, sapor clarificati butyri a fonte lactis pendet ex quo butyrum factum est. In India, clarificatum butyrum ex lacte bubalorum fit, quod albius est quam lacte vaccae."

[Fontes: http://en.wikipedia.org/wiki/Ghee. -- Accessus die 2008-12-26]

33.7. Exercitatio

A) In sequenti schema sententiae formas pertinentes verborum in parenthesi positarum inserite:

रामस् ... (चतुर्थ्येकवचने बहुवचने च) ... अन्नं ददाति । (भिक्षु । अग्नि । शूद्रा । गुनवान्पुत्र । देवान्स्तुवन्कवि । ब्राह्मणी । महान्साधु । धेनु)

B) Appone formas pertinentes verborum in parenthesibus indicatarum in Indicativo Praesenti, Imperfecto et Optativo:

ब्राह्मणो घृतमग्नौ ... (हु) ॥१॥

बुद्धगता भयान्न ... (भी) ॥२॥

सुगतः कुलम् ... (हा) ॥३॥

दुर्जना भिक्षुभ्यो ऽन्नं न ... (दा) ॥४॥

साधुः कृष्णे मतिम् ... (धा + सम् + आ) ॥५॥

ईश्वरो लोकान् ... जनास्तु न ... (मा) ॥६॥

दासा भारान् ... (भृ) ॥७॥

ब्राह्मणी पात्रं जलेन ... (पॄ) ॥८॥

C) Translate et singulares sententias in pluralis, et vice versa:

योगयुक्तो मतिं दुःखमक्षनयन्त्यां प्रज्ञायां समाधत्ते ॥१॥

यो भिक्षवे दानानि दद्यात्सो ऽपि दानपुण्यमाददीत ॥२॥

ब्राह्मणा भारं न बिभ्रतीति ब्राह्मणदासो भारं गृहमबिभः ॥३॥

Fig.: पुरुषा भारं न बिभ्रतीति स्त्री भारं गृहमबिभः
(Fons imaginis: Detalia)

क्षत्रियशूरः पुत्रमादाय योद्धुं कुलमजहात् । स युद्धे शत्रुहतत्वाच्छरीरं हित्वा पुनर्भवमैत् ॥४॥

देवदत्तमपि सुखं दुःखमोक्षेष्टिं न पिपर्ति । सेष्टिः प्रज्ञयैव सम्पूर्यते ॥५॥

यः साधुर्भूतेभ्यो ऽभयं ददाति तस्माद्भूतानि न बिभ्यति स च तेभ्यो न बिभेति ॥६॥

मितमतयो नरकभयात्स्वर्गलोभाच्च पुण्यं कुर्वन्ति पापं च जहति । अमितप्रज्ञाबुद्धा हि नरकेभ्यो न बिभीयुः स्वर्गांश्च न लुभ्येयुः । ते भयं च लोभं चारुन्धन् ॥७॥