Lektion 43
43.1. Personalendungen der 2. Person (मध्यमः = "mittlere <Person>")
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Primärendungen | -si | -tha | -se | -dhve |
| Sekundärendungen | -s | -ta | -thās | -dhvam |
| Perfektendungen | -tha | -a | -se | -dhve |
Notare quod desinens secundum pluralis secundi personae idem est ac desinens secundum singularis tertiae persona activi.
43.2. Formatio formarum verbalium secundae personae (मध्यमः)
Secunda persona:
- Singularis: "tu"
- Pluralis: "vos" (plus quam duo!)
43.2.1. Thematische Stämme
Tertia persona singularis aoris sive optativi forma est idem ac secunda persona pluralis aoris sive optativi!
43.2.1.1. Prima classis praesentis (भ्वादि)
भू Prima persona
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ Präsens लट् | भवसि bho + a + si | भवथ | <भवसे> | <भवध्वे> |
| Imperfekt लङ् | अभवस् | अभवत | <अभवथास्> | <अभवध्वम्> |
| Optativ विधिलिङ् | भवेस् | भवेत | <भवेथास्> | <भवेध्वम्> |
43.2.1.2. Sexta classis praesentis (तुदादि)
विश् 6P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ Präsens लट् | विशसि | विशथ | <विशसे> | <विशध्वे> |
| Imperfekt लङ् | अविशस् | अविशत | <अविशथास्> | <अविशध्वम्> |
| Optativ विधिलिङ् | विशेस् | विशेत | <विशेथास्> | <विशेध्वम्> |
43.2.1.3. Quarta classis praesentium (दिवादि)
नृत् 4P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ Präsens लट् | नृत्यसि | नृत्यथ | <नृत्यसे> | <नृत्यध्वे> |
| Imperfekt लङ् | अनृत्यस् | अनृत्यत | <अनृत्यथास्> | <अनृत्यध्वम्> |
| Optativ विधिलिङ् | नृत्येस् | नृत्येत | <नृत्येथास्> | <नृत्येध्वम्> |
43.2.1.4. Decima classis praesentis (चुरादि) et causativa
चुर् 10U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ Präsens लट् | चोरयसि | चोरयथ | चोरयसे | चोरयध्वे |
| Imperfekt लङ् | अचोरयस् | अचोरयत | अचोरयथास् | अचोरयध्वम् |
| Optativ विधिलिङ् | चोरयेस् | चोरयेत | चोरयेथास् | चोरयेध्वम् |
43.2.1.5. Passivumum
ईक्ष् 1Ā
| एकवचनम् | बहुवचनम् | |
|---|---|---|
| Indikativ Präsens लट् | ईक्ष्यसे īkṣ-ya-se | ईक्ष्यध्वे |
| Imperfekt लङ् | ऐक्ष्यथास् | ऐक्ष्यध्वम् |
| Optativ विधिलिङ् | ईक्ष्येथास् | ईक्ष्येध्वम् |
43.2.1.6. Futurum (ऌट्)
43.2.1.6.1. अनिट्-formae
दा 3U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | ||
|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् |
| दास्यसि | दास्यथ | दास्यसे | दास्यध्वे |
43.2.1.6.2. Formae ⟨सेट्⟩
भू 1P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | ||
|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् |
| भविष्यसि | भविष्यथ | <भविष्यसे> | <भविष्यध्वे> |
43.3. Personalis pronomen secundae personae
- Singular: त्वद् "tu"
- Plural: युष्मद् "vos"
| एकवचनम् (त्वद्) | बहुवचनम् (युष्मद्) | |
|---|---|---|
| प्रथमा | त्वम् | यूयम् |
| द्वितीया | त्वाम् त्वा | युष्मान् वस् |
| तृतीया | त्वया | युष्माभिस् |
| चतुर्थी | तुभ्यम् ते | युष्मभ्यम् वस् |
| पञ्चमी | त्वत् | युष्मत् |
| षष्ठी | तव ते | युष्माकम् वस् |
| सप्तमी | त्वयि | युष्मासु |
Formae त्वा, ते, वस् non ad primam locum orationis vel dimetrum versús uti possunt. Etiam ante च, वा, एव et alias particulas non adhiberi debent:
त्वां मां च "te et me"
43.4. Lexicon
ज्ञा + आ Causativum आज्ञापयति : iubere, praecipere
आपण m.: Forum
Fig.: आपणः
(Fons imaginis: Detalia)
सत्वर 3: celer, festinus
पण्य 3: venalis; n.: merx, negotium
Fig.: पण्यानि
(Fons imaginis: Detalia)
आम् : ita
सम m. = वर्ष n.
-आयुत 3: ornatus est
भद्र 3: bonum, felix; vocativus: o mi amice!
समय m. (ad सम्-इ): conventio, pactum, terminus, dies, tempus
निश्चित 3: decisa, constituta
⟨नोचेत् : nisi, alias
विलम्ब n.m.: mora, tarditas
विपणि f.: taberna
Abb.: विपणिः
(Fons imaginis: Detalia)
वणिज् m.: mercator
Abb.: वणिक्
(Fons imaginis: Detalia)
वर 3: optimus
शीघ्र 3: celer, prompte
वत्स m.: vitulus, fetus, puer ; Voc.: mi carissime
Fig.: वत्सः
(Fons imaginis: Details)
उत्तम 3: summus, optimus
अल्प 3: parvus, humilis
मूल्य n.: pretium
कियत् 3: quam magnus
शर्करा f.: saccharum (nomen Germanicum "Zucker" per Italiam "zucchero", inde per Arabice "sukkar" - سكر et Persice "šäkär" - شکر ad Sanscritum शर्करा revertitur!)
अधिक 3: adicio, superfluo, extraordinarius
तर्हि : tum, tunc ; ideo, ergo
तुल् 10 तुलयति । तोलयति : ponderare
Fig.: तोलन्ति
(Fons imaginis: Detalia)
कर्गल n.: charta
संपुट m.: pyxis (hic: fasciculus, rotulum)
पुरतस् : ante, in praesentia
श्रेष्ठिन् m.: mercator dives
जव 3: celer, festinus
द्रु 1P द्रवति currere
Perf. IIIa दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Absol. -द्रुत्य
Inf. द्रोतुम्
रे Interiectio: He! Tu illic!
अन्यद् 3: alter (declinatio ut यद् )
वञ्चक m.: fallax
पश्चात्ताप m.: paenitentia
इत्थम् Adv.: sic, ita
दिन n.: dies
जन्मन् n.: nascentia
आनन्द m.: voluptas, laetitia
43.5. Exercitium
A) Formam secundae personae in tempore, numero, modo et ceteris correspondentem his verbis:
- आर्हम्
- कुप्येम
- ऐच्छन्
- ईक्षेरन्
- कल्पने
- क्रामन्ति
- क्रेष्याम
- गच्छेयम्
- गायति
- चर्यते
- चेष्यन्ति
- जायेय
- आज्ञापयत्
- विजयते
- जीव्येत
- तुदामः
- अतरन्
- त्यजामि
- दहेयम्
- आदास्ये
- दिशति
- अदूष्यम्
- दृश्यामहे
- नश्येयुः
- आनीयामहि
- नृत्यामि
- पचेत्
- पतिष्यामि
- आपद्यत
- पिबामः
- अपृच्छ्ये
- बुध्यामहे
- भजेम
- प्राभवन्
- भरिष्यन्ते
- मन्ये
- मुच्येरन्
- अम्रियन्त
- यजेत
- युध्येमहि
- अरक्षन्
- लप्स्यन्ते
- अवदम्
- औह्ये
- वसन्ति
- अवावर्तत
- विशामि
- शोचामः
- वर्धेत
- सीदामि
- तिष्ठन्ति
- आहरत्
B) Versio in Sanscritum:
Quare sedetis dum magister stat?
Dubitasne an bona actio bonum fructum habeat?
Monstraturus es patri intimam cellam templi?
4. Cuius carmen laudis cantavisti?
5. Fructus istos vendetisne?
6. Quae iussisti?
7. Quando Benares moratus es (वृत्)?
Num vos, ut sacrificii domini, deos sacrificio coluistis?
Quā urbe nātus es?
Quomodo te ab hoste liberabis (praetergredieris)?
Fig.: कदा पूराववर्तथाः ।
(Fons imaginis: Detalia)
43.6. संवादः = Sermon
| संवादः | Erklärungen |
|---|---|
| सुरेशः : अशोक1 क्व गच्छसीदानीम् ॥ | 1 Vokativ sg. |
| अशोकः : आपणे गच्छामि । सत्वरमेव कानिचित्पण्यानि क्रीत्वा निवर्तिष्ये ॥ | |
| सुरेशः : किं कश्चिदुत्सवो ऽद्य तव गृहे ॥ | |
| अशोकः : आम् । अद्य पितृपादानां2 जन्मदिनोत्सवः ॥ | 2 -पाद pl. kann an Namen, Titel usw. angefügt werden, um Respekt auszudrücken |
| सुरेशः : किं वयस्तव3 पितृचरणानाम् ॥ | 3 Nom.Akk.sg zu वयस् n. "Alter" |
| अशोकः : पञ्चषष्टिसमायुतं4 मम पितुर्वयः । अद्य मम गृहे बहवः संबन्धिनो मित्राणि चागमिष्यन्ति । त्वयाप्यागन्तव्यम् ॥ | 4 पञ्चषष्टि fünfundsechzig |
| सुरेशः : भद्र5 कतिवादन5k आगमिष्यन्ति जनाः ॥ | 5 Vokativ sg. 5k वादन n. "-Uhr" |
| अशोकः : समयं किं पृच्छसि । षड्वादनं6 यावदागच्छ7 ॥ | 6 षड् "sechs" 7 2.sg.Imperativ |
| सुरेशः : सार्धषड्वादनं यावदागच्छामि चेत् ॥ | |
| अशोकः : नैव षड्वादन एव निश्चितरूपेणागन्तव्यं त्वया ॥ | |
| सुरेशः : अस्तु8 । तर्हि गच्छ त्वं । नोचेद्विलम्बो भविष्यति ॥ | 8 3.sg.Imperativ zu अस् 2P |
| अशोकः : (विपण्यां प्रविशति वणिजमुपसृत्य वदति च) अयि वणिग्वर9 कानिचित्पण्यानि क्रेतुमागतो ऽहम् । देहि10 शीघ्रं मह्यम् ॥ | 9 Vokativ sg. 10 2.sg.Imperativ P zu दा 3U |
| वणिक्11 : वत्स त्वं किंकिं क्रेतुमिच्छसि । मम विपणौ बहून्युत्तमोत्तमानि पण्यानि सन्ति तानि च स्वल्पमूल्यानि । वद12 कियत्परिमाणं किं क्रेतुमिच्छसि ॥ | 11 Nom.sg. zu वणिज् m. 12 2.sg.Imperativ |
| अशोकः : सेरभारा13 शर्करा कियता मूल्येन विक्रीयते ॥ | 13 सेर = Seer (= 0.93310 kg) |
| वणिक् : नाधिक्यं मूल्यम् । केवलमष्टाणकेन14 दास्यामि सेरभारां शर्कराम् ॥ | 14 आणक = Anna = 1/16 Rupee |
| अशोकः : तर्हि तोलयित्वा शीघ्रं सेरपरिमितां शर्करां देहि15 ॥ | 15 2.sg.Imperativ P zu दा 3U |
| वणिक् : (शर्करां कर्गले संपुटीकृत्य) बाल16 गृहाण17 शर्कराम् । देहि च मह्यमाणकाष्टकम्18 । सत्वरं देहि ॥ | 16 Vokativ sg. 17 2.sg.Imperativ 18 अष्ट "acht" |
| अशोकः : (आदाय हस्ते तस्य भारं चाल्पं विलोक्य) भो वणिक् । नैषा सेरभारा शर्करा दृश्यते । पुनः सम्यक्तोलयित्वा19 देहि ॥ | 19 सम्यक् Adv. "richtig" |
| वणिक् : (सहासम्) किमनेन । अकिञ्चिद्करमेतत् । तव भारवहनक्लेशो ऽल्पो भविष्यति ॥ | |
| अशोकः : (मनसि20 किंचिद्विचार्याणकचतुष्टयं21 च तस्य पुरत उपस्थाप्य) भो श्रेष्ठिन् गृहाण22 मूल्यम् । मया हि शीघ्रं गृहं गन्तव्यम् ॥ (इत्युक्त्वा ततः प्रस्थितः) | 20 Lok.sg. zu मनस् n. "Geist" 21 -चतुष्टय "Anzahl von vier" 22 Imperativ.sg. |
| वणिक् : रे बालक23 । एह्येहि24 शृणु25 तावत् । अल्पमेव मूल्यं दत्त्वा क्व व्रजसि । आणकचतुष्टयमन्यदपि देहि ॥ | 23 Vokativ sg. 24 2.g.Imperativ P zu इ+आ 25 2.sg.Imperativ P |
| अशोकः : श्रेष्ठिन्26 । किमनेन । अकिंचित्करमेतत् । नाणकगणनाक्लेशस्ते ऽल्पीयान्भविष्यति27 ॥ (इत्युक्त्वा ततो जवेन द्रवति) | 26 Vokativ sg. 27 Nom.sg.m. Komparativ zu अल्प = "ganz gering" |
| (विपणिस्थो वञ्चको वणिग्28 किमपि कर्तुमशक्नोत् केवलं तस्य मनसि29 पश्चात्ताप एवासीत्) | 28 वणिक् Nom.sg. zu वणिज् 29 Lok.sg. zu मनस् n. "Geist" |
| अशोको गृहमागत्य सर्वमपीतिवृत्तमकथयत् । तत्रस्था सर्वे ऽपि बान्धवा मित्राणि च परमानन्दं प्रापुः । इत्थं जन्मोत्सवः सानन्दं समाप्तिं यातः ॥ | |
| (Nach: Saral Sanskrit Shikshak III, S. 4f.) |
Fig.: शर्करा
(Fons imaginis: Detalia)
lekt4302.jpg: Rita Willaert. -- http://www.flickr.com/photos/rietje/324020365/. -- Accessus die 2009-01-06. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis)
lekt4303.jpg: amrita b. -- http://www.flickr.com/photos/amrita_b/63071274/. -- Accessus die 2009-01-06. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis)
lekt4304.jpg: mckaysavage. -- http://www.flickr.com/photos/mckaysavage/2085721947/. -- Accessus die 2009-01-06. -- Licentia Creative Commons (Attributio)
lekt4305.jpg: visio. -- http://www.flickr.com/photos/visio/421217297/. -- Accessus die 2009-01-06. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis, share alike)
lekt4306.jpg: wildxplorer. -- http://www.flickr.com/photos/krayker/2123046126/. -- Accessus die 2009-001-06. -- Licentia Creative Commons (Nominatio, simile)
lekt4307.jpg: Ray Witlin / World Bank. -- http://www.flickr.com/photos/worldbank/2183198505/. -- Accessus die 2009-01-06. -- Licentia Creative Commons (Nominatio, non commercialis usus, nulla modificatio)
lekt4308.jpg: G.-U. Tolkiehn / Wikipedia. Licentia GNU FDL
lekt4309.jpg: Carol Mitchell. -- http://www.flickr.com/photos/webethere/2178184852/. -- Accessus die 2009-01-07. -- Licentia Creative Commons (Nominatio, nulla modificatio)