Lectio 49
49.1. Formativus imperativi (लोट्) stemmatum praesentis athematicorum (continuatio)
49.1.1. Classies septima praesentis (रुधादि)
युज् 7U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| 1. Person तृतीयः | युनजानि yu-na-j-āni | युनजाम | युनजै | युनजामहै |
| 2. Person मध्यमः | युङ्ग्धि yu-n-j + dhi युङ्धि | युङ्क्त युङ्त | युङ्क्ष्व | युङ्ग्ध्वं युङ्ध्वम् |
| 3. Person प्रथमः | युनक्तु yu-na-j + tu | युञ्जन्तु | युङ्क्ताम् यु्ङ्ताम् | युञ्जताम् |
रुध् 7U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| 1. Person तृतीयः | रुणधानि ru-ṇa-dh-āni | रुणधाम | रुणधै | रुणधामहै |
| 2. Person मध्यमः | रुन्द्धि | रुन्द्ध | रुन्त्स्व | रुन्द्ध्वम् |
| 3. Person प्रथमः | रुणद्धु | रुन्धन्तु | रुन्द्धाम् | रुन्धताम् |
49.1.2. Quinta classis praesentis (स्वादि)
Imperativus 2.sg. sine desinentia est in radicibus quintae et octavae classis, quibus post -u desinentem suffixi solus consonans praecedit.
सु 5U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| 1. Person तृतीयः | सुनवानि | सुनवाम | सुनवै | सुनवाम |
| 2. Person मध्यमः | sig[सुनु] | सुनुत | सुनुष्व | सुनुध्वम् |
| 3. Person प्रथमः | सुनोतु | सुन्वन्तु | सुनुताम् | सुन्वताम् su-nu + atām |
आप् 5P
| परस्मैपदम् | ||
|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| 1. Person तृतीयः | आप्नवानि | आप्नवाम |
| 2. Person मध्यमः | आप्नुहि | आप्नुत |
| 3. Person प्रथमः | आप्नोतु | आप्नुवन्तु |
49.1.3. Octava classis praesentis (तनादि)
तन् 8U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| 1. Person तृतीयः | तनवानि | तनवाम | तनवै | तनवामहै |
| 2. Person मध्यमः | sig[तनु] | तनुत | तनुष्व | तनुध्वम् |
| 3. Person प्रथमः | तनोतु | तन्वन्तु | तनुताम् | तन्वताम् |
कृ 8U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| 1. Person तृतीयः | करवाणि | करवाम | करवै | करवामहै |
| 2. Person मध्यमः | sig[कुरु] | कुरुत | कुरुष्व | कुरुध्वम् |
| 3. Person प्रथमः | करोतु | कुर्वन्तु | कुरुताम् | कुर्वताम् |
49.1.4. Nonus classis praesentis (क्र्यादि)
क्री 9U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| 1. Person तृतीयः | क्रीणानि krī-ṇā + āni | क्रीणाम | क्रीणै krī-ṇā + ai | क्रीणामहै |
| 2. Person मध्यमः | क्रीणीहि | क्रीणीत | क्रीणीष्व | क्रीणीध्वम् |
| 3. Person प्रथमः | क्रीणातु | क्रीणन्तु krī-ṇ-antu | क्रीणीताम् | क्रीणताम् |
Radices nonae classis, quae consonante terminantur, -nī-hi finalem pro 2.sg.P imperativo per -āna substituunt.
ग्रह् 9U
| परस्मैपदम् | ||
|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| 1. Person तृतीयः | गृह्णानि | गृह्णाम |
| 2. Person मध्यमः | sig[गृहाण] | गृह्णीत |
| 3. Person प्रथमः | गृह्णातु | गृहणन्तु |
49.2. Declinatio nominalium radicum in -as, -is, -us
Neutra (नपुंसक)
| मनस् n. "Gedanke" | हविस् n. "Opferspende" | चक्षुस् n. "Auge" | |
|---|---|---|---|
| एकवचनम् | |||
| प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम् | मनस् | हविस् | चक्षुस् |
| तृतीया | मनसा | हविषा | चक्षुषा |
| चतुर्थी | मनसे | हविषे | चक्षुषे |
| पञ्चमी | मनसस् | हविषस् | कक्षुषस् |
| षष्ठी | मनसस् | हविषस् | चक्षुषस् |
| सप्तमी | मनसि | हविषि | चक्षुषि |
| बहुवचनम् | |||
| प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम् | मनांसि | हवींषि | चक्षूंषि |
| तृतीया | मनोभिस् | हविर्भिस् | चक्षुर्भिस् |
| चतुर्थी | मनोभ्यस् | हविर्भ्यस् | चक्षुर्भ्यस् |
| पञ्चमी | मनोभ्यस् | हविर्भ्यस् | चक्षुर्भ्यस् |
| षष्ठी | मनसाम् | हविषाम् | चक्षुषाम् |
| सप्तमी | मनस्सु मनःसु | हविष्षु हविःषु | चक्षुष्षु चक्षुःषु |
Masculina (पुंस्) et Feminina (स्त्री)
Plures casus sunt बहुव्रीहि cum radicis -s (originale Neutrum) in parte posteriori.
| सुमनस् 3 "von gutem Denken, wohlwollend | दीर्घायुस् 3 "langlebig" | |
|---|---|---|
| एकवचनम् | ||
| प्रथम | सुमनास् | दीर्घायुस् |
| द्विटिया | सुमनसम् | दीर्घायुषम् |
| आमन्त्रितम् | सुमनस् | दीर्घायुस् |
Ceteri casus singularis ut Neutrum
| सुमनस् 3 | दीर्घायुस् 3 | |
|---|---|---|
| बहुवचनम् | ||
| प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम् | सुमनसस् | दीर्घायुषस् |
Ceteri casus pluralis ut Neutrum
49.3. Constructio nominalis: कृत्-suffixum -as Neutrum
Cum कृत्-suffixo -as Neutrum multa substantiva formantur. Pleraque sunt abstracta vel nomina actionis (verba quae actionem significant).
Vocalis brevis radicis ante consonantem simplicem necnon vocalis finalis radices in gradu alto apparent.
Exempla:
| Radix | Nomen in -as |
|---|---|
| मन् 4Ā "cogitare" | मनस् n. "Cogitatio, cogitatum, organum cogitandi" |
| नम् 1P "flectere" | नमस् n. "Flectio, reverentia" |
| चित् 1P "percipere, cogitare" | चेतस् n. "Intelligentia" |
Nomina in -is et -us relative rara sunt.
Fig.: नमस्ते
(Fons imaginis: Detalia)
49.4. Lexicon
दीर्घ 3: longus, -a, -um
ह्रस्व 3: brevis, -e
आयुस् n.: aetas (vita integra, quae vivitur si nihil intercedat);
unde:
आयुर्वेद m.: systema medicinale traditionale Indiae
vide:
Carakasaṃhitā: Textus selecti e Carakasaṃhitā / traducti et illustrati ab Aloisio Payer <1944 - >. -- 0. Introductio. -- URL: http://www.payer.de/ayurveda/caraka0001.htm
क्षिप् 6P क्षिपति : iacere, fundere
Perf. II चिक्षेप, चिक्षेपिथ, चिक्षिपुर्
Fut. क्षेप्स्यति
Pass. क्षिप्यते
Kaus. क्षेपयति
PPP क्षिप्त
Inf. क्षेप्तुम्
Absol. -क्षिप्य
Gerundivum: क्षेप्य
त्वर् 1Ā त्वरते : festinare
Perf. Vc तत्वरे
Fut. त्वरिष्यते
Pass. त्वर्यते
Kaus. त्वरयति
PPP त्वरित । sig[तू्र्]ण
Inf. त्वरितुम्
द्रुह् 4P द्रुह्यति : laedere
Perf. II दुद्रोह, दुद्रुहुर्
Fut. द्रोहिष्यति । ध्रोक्ष्यति
Pass. द्रुह्यते
Kaus. द्रोहयति
PPP द्रुग्ध । द्रूढ
Inf. द्रोग्धुम्
कुलूहल n.: curiositas, interest
Abb.: कुलूहलम्
(Bildquelle: Details)
कृत्स्न 3: totus, integer
परिचय m.: cognitio
कला f.: ars
Abb.: उत्तमा काला
शिवो नटराजा, saec. XI
(Fons imaginis: Detalia)
वर m.n.: voluntas
उत Indeclinabile: et, quoque, an
विहंग m.: avis ("in aerem स्⟫traum - विह⟫ - eunt")
Fig.: विहंगः
(Fons imaginis: Detalia)
वेष m.: vestis, aspectus, exterius
Fig.: वेषः
वाराणस्याम्
(Fons imaginis: Detalia)
छन्न n.: tegmen, latebra
पञ्जर n.: cavea
Fig.: पञ्जरम्
Augur cum psittaco in cavea: psittacus chartulas trahit, quibus fatum scriptum est Mysore
(Fons imaginis: Detalia)
चाण्डाल । चण्डाल m.: infimus gradus Dalit
स्वयम् Indekl.: ipsē, sponte
अवनि f.: terra
मुहूर्त m.,n.: momentum, tempus opportūnum
ध्यै 1P ध्यायति : imaginārī, cogitāre
Perf. IV दध्यौ
Fut. ध्यास्यति
Pass. ध्यायते
Kaus. ध्यापयति
PPP ध्यात
Inf. ध्यातुम्
Gerundiv ध्येय
आदर m.: Consideratio, observantia, reverentia
Fig.: सादरः
Amritsar = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
(Fons imaginis: Detalia)
कुतुक n. = कुलूहल n.
परम 3: remotissimus, altissimus ; पञ्चम्या : melior quam, altior quam
शिशु m.: Puer, fetus
Fig.: गजशिशुः
Sri Lanka
(Fons imaginis: Detalia)
49.5. Exercitium repetitionis de morphologia
Formas sequentes determinate:
- गृहाणि
- नमानि
- नामानि
- नामनि
- मत्यै
- मन्यै
- मान्यै
- मान्यैः
- अहम्
- अहन्
- आत्थ
- आत्त
- आध्वम्
- अत्थ
- ते
- स्थ
- तस्थ
- तस्य
- दाता
- तता
- तथा
- तदा
- तुद
- शेकिथ
- अनृतम्
- अदूष्यः
- अदुष्यः
- त्वत्
- यदि
- यति
- याति
- यातुः
- यतः
- यातः
- आसीथाः
- वक्थ
- बन्धनीय
- गायी
- मय्हम्
49.6. Exercitium translationis
बान (saec. VII p. Chr.): कादम्बरी, ed. M. R. Kale, 1968, p. 35sqq.
Interrogationes Regis शूद्रक ex विदिशा ad Psittacum वैशम्पायन:
नरपतिरब्रवीत् । आस्तां तावत्सर्वमेवेदम् । अपनयतु नः कुतूहलम् । आवेदयतु भवानादितः प्रभृति कार्त्न्येनात्मनो जन्म कस्मिन्देशे । भवान्कथं जातः । केन वा नाम कृतम् । का माता । कस्ते पिता । कथं वेदानामागमः । कथं शास्त्राणां परिचयः । कुतः कलाः समासादिताः । किं जन्मान्तरानुस्मरणमुत वरप्रदानम् । अथवा विहंगवेषधारी कश्चिच्छन्नं विवससि । क्व वा पूर्वमुषितम् । कियद्वा वयः । कथं पञ्जरबन्धः । कथं चाण्डालहस्तगमनम् । इह वा कथमागमनमिति ।
वैशम्पायनस्तु स्वयमुपजातकुतूहलेन सबहुमानमवनि्पतिना पृष्टो मुहूर्तमिव ध्यात्वा सादरमब्रवीत् । देव मतीयं कथा । यदि कौतुकमाकर्ण्यताम् ॥
Fig.: शुकः
Psittacula cyanocephala (Cyanopsitta)
(Fons imaginis: Detalia)
lekt4907: [Imago a Ragesh Vasudevan. -- http://www.flickr.com/photos/rageshev/2786703508/. -- Accessus die 2009-01-10. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis, share alike)]
lekt4901: [Imago a younee. -- http://www.flickr.com/photos/younee/1708474353/. -- Accessus die 2009-01-11. -- Licentia Creative Commons (Attributio, nulla modificatio)]
lekt4902: शिवो नटराजा, saec. XI. [Imago a Vassil / Wikipedia. Dominium publicum]
lekt4903: [Imago a Toji Leon. -- http://www.flickr.com/photos/tojileon/295384395/. -- Accessus die 2009-01-11. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis, nulla modificatio)]
lekt4904: वाराणस्याम् [Imago fontis: pyjama. -- http://www.flickr.com/photos/rpt/319410503/. -- Accessus die 2009-01-11. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis, share alike)]
lekt4909: Augur cum psittaco in cavea: psittacus chartulas trahit, quibus fatum scriptum est Mysore [Imago fontis: prakhar. -- http://www.flickr.com/photos/prakhar/2735441620/. -- Accessus die 2009-01-12. -- Licentia Creative Commons (Attributio)]
lekt4905: Amritsar = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ [Imago fontis: Koshyk. -- http://www.flickr.com/photos/kkoshy/2154426738/. -- Accessus die 2009-01-11. -- Licentia Creative Commons (Attributio)]
lekt4906: Sri Lanka [Imago fontis: Carmelo Aquilina. -- http://www.flickr.com/photos/carmelos-pictures/113895562/. -- Accessus die 2009-01-11. -- Licentia Creative Commons (Attributio, usus non commercialis, nulla modificatio)]
lekt4908: Psittacus cyanocephala = Psittacula cyanocephala[Fontes imaginis: Arbor Candelae. -- http://www.flickr.com/photos/candletree/2529809901/. -- Accessus die 2009-01-12. -- Licentia Creative Communis (Attributio, usus non commercialis, share alike)]