🇨🇭 RM - Rumantsch
🇨🇭 RM - Rumantsch
Apparientscha
Lecziun 24
24.1. Der Dativ (चतुर्थी = "vierte Kasusendung")
1. Per exprimir in intent u in fin ("per far") d'ina acziun, po in adina adina al infinitiv (तुमुन्) era adina nom cun sufix kṛt, che designescha ina acziun u in stadi, en il dativ (चतुर्थी = "quart casus").
anstatt:
anstatt:
रामो गुरुवचनं श्रोतुं गतः ।
insatge era er:
रामो गुरुवचनस्य श्रवणाय गतः ।
oppure:
रामो गुरुवचनश्रवणाय गतः ।
= "Rāma è ì, per udair la discurs dal magister."
Abb.: बाला गुरुश्रवणाय गताः
(Sursa da l'imagines: Detagls)
2. Il dativ (चतुर्थी) po er anque designar l'object d'in infinitiv da fin da complettar:
Esempel:
फलेभ्यो ग्रामं गच्छति = "El va al vitg per il fin da fruits = El va al vitg per pigliar fruits."
En il medem mument designescha il dativ (चतुर्थी) il fin d'ina cosa u d'ina acziun:
Esempel:
यज्ञायान्नम् = "Vuschada per in sacrifici = Vuschada per in sacrifici"
Abb.: यज्ञायान्नम्
'Annakut' [अन्नकूट = गोवर्धन पूजा] è ina festa tradicionala hinduista che ha lieu en las celebraziuns da l'onn nov hinduista en tut ils mandirs da BAPS [બોચાસનવાસી અક્ષ૨ પુરુષોત્તમ સ્વામિનારાયણ સંસ્થા = Bochasanwasi Akshar Purushottam Swaminarayan Sanstha]. Centenas da plats vegetarians vegnan offerts a Bhagwan Swaminarayan [સ્વામિનારાયણ] en quest di.
(Sursa da l'imaginescha: Detagls)
3. Il dativ (चतुर्थी) designescha era la persuna u la chaussa, per la quala l'object d'in agid è destinaì (object indirect; dumanda: a cui?). (Attenziun als verbs cun accusativ dopbel (द्वितीया)!)
Esempel:
रामाय फलं ददाति = "El dat a Rama ina fruita." (Radical दा 3. classa da prezens)
Fig.: बाला बालाय रक्षबन्धनं ददाति
Raksha bandhan vegn celebrà cun fervur e gaivardía en tut l'India. Quest festival epitomisescha l'amur incondiziunada tranter frars e sora.
(Sursa da l'imaginescha: Detagls)
4. Il dativ stat cun qualch verb (ed autras paraulas) similmaint sco en il tudestg sin la dumonda "a cui?":
Ezempels:
क्रुध् : देवो नरेभ्यो क्रुध्यति = "Il dieu s'irrite contre les hommes."
अलम् Adverb: "suficient, adequat, creschì": अलं योधो योधाय = "in guerrier è creschì a l'auter guerrier"
Abb.: अलं योधो योधाय
"Rama (a dretga) sedì sin las spallas da Hanuman, bataglia cun il re-daimon Ravana." ca 1820
(Sursa d'imagines: Detagls)
Ulteriuras utilisaziuns dal dativ pli tard.
24.2. Furmaziun dal dativ (चतुर्थी)
Las terminaziuns regularas dal dativ èn:
- Singulär: -e ; vokalischi endendi Femininstämm: -ai
- Plural: Dativ und Ablativ पञ्चमी: -bhyas
24.2.1. Konsonantischi Stämm
| Dativ Singular | Dativ Plural | |
|---|---|---|
| यजन्त् | यजते yaja-t-e | यजद्भ्यस् aus yaja-t-bhyas |
| महान्त् | महते | महद्भ्यस् |
| पशुमन्त् | पशुमते | पशुमद्भ्यस् |
| गुणवन्त् | गुणवते | गुणवद्भ्यस् |
24.2.2. Pronom interrogativ
| Masculin / Neutrum | Feminin | |
|---|---|---|
| Dativ Singular | कस्मै | कस्यै |
| Dativ Plural | केभ्यस् | काभ्यस् |
24.2.3. Pronomens demonstrativs
| तद् | एतद् | इदम् | ||
|---|---|---|---|---|
| Masculin / Neutrum | Dat. sg. | तस्मै | एतस्मै | अस्मै |
| Dat. pl. | तेभ्यस् | एतेभ्यस् | एभ्यस् | |
| Feminin | Dat. sg. | तस्यै | एतस्यै | अस्यै |
| Dat. pl. | ताभ्यस् | एताभ्यस् | आभ्यस् |
24.2.4. Stems vocalics
Stems vocalics
- Maschilins / Neutras sin final -a: देव
- Dat. sg. देवाय
- Dat. pl. देवेभ्यस्
- Maschilins sin final -i: कवि
- Dat. sg. कवये
- Dat. pl. कविभ्यस्
- Maschilins sin final -u: पशु
- Dat. sg. पशवे
- Dat. pl. पशुभ्यस्
- Femininas sin final -ā: देवता
- Dat. sg. देवतायै
- Dat. pl. देवताभ्यस्
- Femininas sin final -ī: देवी
- Dat. sg. देव्यै
- Dat. pl. देवीभ्यस्
- Femininas sin final -i: श्रुति
- Dat. sg. श्रुतये u श्रुत्यै (quai sco कवि u sco देवी)
- Dat. pl. श्रुतिभ्यस्
- Femininas sin final -u: धेनु
- Dat. sg. धेनवे u धेन्वै
- Dat. pl. धेनुभ्यस्
24.3. Sandhi da -ai e -au final
Sandhi da -ai e -au final
- -ai avant vocal inicial vegn regularmain sustituid da -ā (rara giada da -āy sco en il center da la parola)
- -au avant vocal vegn regularmain sustituid da -āv (rara giada da -ā)
Esempel:
तस्मै + अग्नये » तस्मा अग्नये = "a questi foc"
24.4. Lista da las paraulas
अलम् Adverb: abastanza, sufficientemente, (qualcuno, qualcosa) all'altezza; con dativo: abbastanza per, sufficiente per, all'altezza di; con strumentale: abbastanza con, smetti di , p.es. अलं क्रोधेन = "abastanza con la rabbia = smetti con la rabbia!"
Al medem moda sco अलम् vegn duvrà cun il instrumental:
कृतम् : कृतं क्रोधेन = "Quai è fatg cun la collera = lascha da la collera!"
अलम् + कृ 8U अलंकरोति : abbellir
अलंकार m.: ornament, mezzin d'ornament (en poesia)
Abb.: अलंकारः
(fontana d'imagines: detagls)
हेतु m.: impuls, motiv, causa, grond; हेतुना, हेतोस्, हेतवे cun genitiv u sco element posterior d'in cumpost = "per ... causa, per"
प्रतिमा f.: ritrat, imagine
Fig.: देवीप्रतिमा
Hampi = ಹಂಪೆ, Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ
(Fontana da figura: Detagls)
वृत् + प्र 1Ā प्रवर्तते : succeder, avnir, nascer
Da वृत्:
वृत्ति f.: cumportament, activitad, stil da vita
वृत्त n.: cumportament
अभि Präverb: be-, nach - hin, zu - her, zu - hin, gegen, in - hinein, in Bezug auf, auf, über, an
नि Präverb: ned, giu, en, indret
आ Preposiziun / posposiziun: avant ablativ u suenter accusativ: fin a, fin a ; cun ablativ: da qua, da lura, dapi
अतस् Indeklinabla: da, alura, perquai, qua (stem pronominal a- "quest" + sufix ablativ -tas)
अध्यक्ष m.: survegl, schef dal departiment; test ocular
इन्द्रिय n.: pussa, orgán da sens
ऊह m.: reflexiun, argumentaziun
davon
⟪अपोह⟫ m.: Negaziun (⟪अप⟫ + ⟪ऊह⟫)
ऊहापोह m.: Discussiun dal per ed cunter
Abb.: ऊहापोहः
"NEW DELHI/INDIA, 16NOV08 - Suhasini Haidar, Deputy Foreign Editor, CNN-IBN Network 18, India, mniegescha ina discussiun da panel al summit economic da l'India dal Forum Economic Mundial 2008 a New Delhi."
(Sursa d'imagines: Detagls)
औपकारिक 3 f.: -ई : util
कुप्य n.: prodot da la selva, metal (betg metal prezius)
ख्या 2P ख्याति PPP ख्यात : vesair, veglier; numnar, spiegar, communitar
ख्या + आ 2P आख्यात : nararrar
davon:
आख्यान n.: narraziun
Abb.: आख्यानम्
"Il narraziun da storiis da San Francisco, Jeff Byers, preschenta ina storiis als abitants da Chenneri, in vitg Irula. Il narraziun da storiis, Jeeva Raghunath, traduscha en tamil per ils abitants dal vitg."
(sursa d’imagines: Detagls)
ख्या + सम् 2P संख्याति : agiuntar, calcular
davon:
संख्या f.: cuntagl, enumeraziun ; सांख्य n.: in dals sis sistems filosofics (curts: Basham, Wonder p. 326s.)
ग्रहण n.: agarr
चौल n.: Zerimonia (संस्कार) dal tagliar il cabell (a l'etad da 3 onns)
तत्त्व n.: essenza vera, veritad, realitad (तद् + त्व = questa-
स्वस्ति f.: Glück, Heil (Nominalbildung aus सु अस्ति = "es ist gut")
नमस् n.: inchinaziun, veneraziun, salut (declinaziun pli tard). Formula da salidaziun: नमो नमः
davon:
कृ + नमस् 8 नमस्करोमि : s'inchinar, adorar, salutar
Fig.: जयदेवकविर्विष्णुं नमस्करोति
Manuscrit dal गीतगोविन्द, 1730 n. Chr.
(Sursa d'imagines: Detagls)
स्वागत n.: benvegni (da su-ā-gata)
तृण n.: erba
पुनर् Adverb: pusp, pusp, enavos, maun
24.5. Exercizi
A) Formate il dativ singulair e il dativ/(ablativ) plural e donai il significà dal stemma nominal:
- श्रव
- भवन
- गति
- ऋषि
- सुख
- गमन
- जय
- साधु
- धेनु
- शुद्रा
- ब्राह्मणी
- अग्नि
- एतद् ३
- सन्त्
- बुद्धिमन्त्
- यज्ञ
- वचन
- सत्यवन्त्
- स्मृति
- सर्ग
- स्वर्ग
- दर्शन
- सृष्टि
- अर्हन्त्
- भक्ति
- दोष
- पूजा
- दासी
- गुरु
B) Tradusci e resòlv en sanscrit ils cumponiments:
ब्राह्मणो देवप्रतिमादर्शनाय गर्भगृहं विशति ॥१॥
नरा धनलाभाय व्रतानि चरन्ति ॥२॥
गुरुर्धर्मोपदेशाय नगरं गतः ॥३॥
बाला अपि गुरुवचनश्रुत्यै नगरं गताः ॥४॥
देवप्रतिमायै गृहं गर्भगृहम् ॥५॥
स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कर्तुमिच्छन्ति ॥६॥
मोक्षार्थं बुद्धगता बुद्ध्याप्तिमिच्छन्ति ॥७॥
देवास्तेभ्यो ऽकृतपूजाब्राह्मणेभ्यः क्रुध्यन्ति ॥८॥
मरणाय जना जायन्ते ॥९॥
C) Redigi las sentenzas A) 1-4 en sanscrit, usondà enstagl da l'infinitiv dativ (तुमुन्). Notai che l'infinitiv reguescha il medem casus sco il verb correspundent.
D) Sostitui in la frasa A) 7 la construcziun cun -अर्थ tras in dativ equivalent.
E) Sostitui in la frasa A) 6 la construcziun dal dativ cun ina construcziun equivalenta cun -अर्थ
24.6. Ulteriors exercizis davart l'usi dal dativ
Traducir al sánscrito:
1. La deessa, cun la quala n'è betg sacrificà, s'ira contra la glieud.
2. El lascha la vaca ir en il vitg.
3. Us èn avunda = Abastà cun la pazienza.
4. Quai è bun (हित, सुख) per in brahman.
5. Adurazi (नमस्) — aia Śiva! Adurazi aia Śrī Gaṇeśa!
Fig.: श्रीगणेशाय नमः
(Fontana da l'immagina: Detagls)
6. Arrivederci! (= prosperitad (स्वस्ति f.) a Vus!)
7. Quest fruit alenta per mangiar.
8. In cumatgaint è in adversari a l'auter (शक्त).
9. Selgi Viṣṇu surpassà (प्र-भू + Dat.) bet Śiva betg.
10. Après ch'avair inchinà davant ils trais savis (Akk.) (नमस्कृ)... El s'inchina envers Narasiṃha (Dat.)
Explicaziun: मुनित्रयम् "la trinitad dals savis = ils tris savis" = ils grammatichers पाणिनि, कात्यायन, पतञ्जलि
Abb.: नरो नरसिंहाय नमस्करोति
नरसिंह dilanià हिरण्यकशिपु, pagina d'in manuscrit dal भागवतपुराण
(font da l'imaginescha: detagls)
11. Benvegni (स्वागतम्) a Vus. Benvegni a la regina.
12. Io augur a Vus prosperitad (कुशल) = prosperitad a Vus!
13. El na considera el betg sco in stia d'erba.
14. Bastar ina fruita per mangiar ed aua per bever.
15१५. Arrivederci! (Neusanskrit: पुनर्दर्शनाय)