Lektion 8
In hac lectione discetis:
- Nomina formandi (kṛt- et taddhita-suffixa)
- Nomina suffixa importantia (-a, -ana, -tra, -ti, -tva, -tā)
- Octava praesentis classis (tanādi)
- Coniugatio verbi kṛ (tun, facere)
8.1. De formatione nominum
In grammatica Indica traditionali inter suffixa, quibus radices nominalium formantur, distinguitur:
- suffixa kṛt (कृत्) (suffixa primaria): ex radicibus verbalibus (dhātu m. = धातु) et radicibus verbalibus constituunt radicem nominalis, absolutiva et infinitiva.
- suffixa taddhita (तद्धित) (suffixa secundaria): ad radicem nominalis et indeclinabilia accedunt et novas radicis nominales sive indeclinabilia constituunt.
Schema:
Radix + suffixum kṛt » radix nominalis etc. + suffixum taddhita » nova radix nominalis etc.
Stamen nominale + casus desinens » nomen syntaxe fungens
8.2. Einteilung der Nominalsuffixe
kṛt (kṛdanta) = कृत् (कृदन्त)
- kārakakṛt (कारककृत्) » nomina agentis (nomina quae eum significant qui id facit quod radix significat)
- kṛtikṛt (कृतिकृत्) » nomina actionis (nomina quae actionem a radice expressam significant) sive abstracta
taddhita
- viśeṣyataddhita (विशेष्यतद्धित) » Adiectiva
- bhāvārthakataddhita (tanmātrataddhita) (⟪भावार्थकतद्धित / तन्मात्रतद्धित) » Abstracta
- tadvattaddhita (तद्वत्तद्धित) » possessiva (e.g. -mant -मन्त्, -vant -वन्त्)
- tolanataddhita (atiśāyanataddhita) (तोलनतद्धित / अतिशायनतद्धित) » comparatio (Comparativ, Superlativ), comparatio
- pūraṇataddhita (पूरणतद्धित) » Numeralia ordinalia (primus etc.)
- vibhaktitaddhita (विभक्तितद्धित) » pro casuum desinentiis (e.g. -tas -तस्, -tra -त्र)
- abhūtatadbhāva (cvitaddhita) (अभूततद्भाव / च्वितद्धित) » (formae cvī च्वि, -sāt -सात्)
Classificatio secundum ablautum:
- guṇya (गुण्य): formatio gradus alti
- na guṇya (न गुण्य): formatio gradus humilis
- vṛddhyarha (वृद्ध्यर्ह): formatio gradus producti
8.3. Einige wichtige Nominalsuffixe
8.3.1. -a m. (kṛt)
Suffixum kṛt -a substantiva masculina (rarius neutra) format, quae actionem vel statum significant, qui a radice significatur; interdum etiam adiectiva vel substantiva, quae agentem (kartṛm) actionis a radice verbalis significatae exprimunt. Pro penultima brevi (= vocali ante consonantem, qua radix terminatur) vel vocali radicali finali, plerumque gradus altus (guṇa) vel gradus productus (vṛddhi) substituitur.
Exempla:
| Wurzel धातु | + -a (kṛt) | Bedeutung |
|---|---|---|
| ji 1 P आप् "siegen" | jaya m. जय | "das Siegen, der Sieg" |
| muh 4 P मुह् "verwirrt sein" | moha m. मोह | "Verwirrung, Verblendung, Irrtum" |
| krudh 4 P क्रुध् "zürnen" | krodha m. क्रोध | "Zorn" |
| kup 4 P कुप् "zürnen" | kopa m. कोप | "Zorn" |
| lubh 4 P लुभ् "begehren" | lobha m. लोभ | "Begierde" |
| labh 1 Ā लभ् "bekommen" | lābha m. लाभ | "das Bekommen, Gewinn" |
| sṛj 6 P सृज् "loslassen, emanieren lassen" | sarga m. सर्ग | "das Loslassen, die Emanation, die Schöpfung" (zum Wortsandhi j » g siehe später) |
| śru 5 P श्रु "hören" | śrava m. श्रव | "das Hören" |
| bhū 1 P भू "werden, sein" | bhāva m. भाव | "das Werden, das (etwas) Sein, Natur, Charakter" |
| yudh 4 Ā युध् "kämpfen" | yodha m. योध | "Kämpfer, Krieger, Soldat" |
8.3.2. -ana n. (kṛt)
Suffixum kṛt -ana plerumque substantiva neutra format, quae actionem, statum vel medium atque instrumentum significant, per quod ea, quae a radice vel radice verbalis significatur, perficitur. Pro brevi penultima vel vocali finali radicis, gradus superior (guṇa) consuevit substitui.
Exempla:
| Wurzel धातु | + -ana (kṛt) | Bedeutung |
|---|---|---|
| gam 1 P गम् "gehen" | gamana n. गमन | "das Gehen" |
| nī 1 U नी "führen" | nayana n. नयन | "(das Werkzeug des Führens, d.h.) Auge" |
| śru 5 P श्रु "hören" | śravaṇa n. श्रवण | "(Hörwerkzeug =) Ohr" |
| kṛ 8 U कृ "tun" | kāraṇa n. कारण | "(das, wodurch etwas getan wird, d.h.) Ursache, Grund" |
| bhū 1 P भू "werden" | bhavana n. भवन | "das Werden, Entstehen" |
| dṛś 4 P दृश् "sehen" | darśana n. दर्शन | "das Sehen, Sichtweise, philosophisches System, Erscheinung, speziell: Darśan" |
Tab.: Maa Batakali Darshan, Puri, Orissa
(Fons imaginis: Detalia)
"Darshan" sive "Darshana" est terminus ex Hinduismo pro visione et contemplatione Sancti et Divini. Sub Darshana intelligitur, exempli gratia, conventus officialis inter discipulum et magistrum, ubi discipulus a magro invitatus est. Sed etiam se mergere in contemplatione imaginis deorum significare potest. Haec ultima significatio est ea quae in usu hodierno linguae Hindi frequentissima est. In contextu Matae Amritanandamayī, Darshon significat amplexum a Guru.
Pii Hindus ad templum pergunt ut visionem Dei per symbolum aut statuam, in qua praesentia spiritualis deitatis creditur, consequantur. Ita quoque benedictio a deitate. Darshan tamen etiam per visionem deitatis in oratione vel meditatione accipi potest. Etiam homo vivus, qui ut incarnatio deitatis habetur, ut exempli gratia Avatara, Darshan dare potest.
(Fons: Wikipedia)
8.3.3. -tra n. (kṛt)
Suffixum kṛt -tra substantiva (plerumque) neutra format, quae medium vel instrumentum significant, per quod actio, quam radix significat, efficitur. Penultima brevis et vocalis finalis radices per gradum superiorem (guṇa) mutatur.
Exempla:
| Wurzel धातु | + -tra (kṛt) | Bedeutung |
|---|---|---|
| nī 1 U नी "führen" | netra n. नेत्र | "(Mittel des Führens =) Auge" |
| śru 5 P श्रु "hören" | śrotra श्रोत्र | "(Hörwerkzeug=) Ohr" |
| man 4 Ā मन् "denken" | mantra m. (!) मन्त्र | "(Denkwerkzeug:) Spruch, 'magische' Formel (Mantra)" |
| tan 8 U तन् "aufspannen" | tantra n. तन्त्र | "Webkette" |
Mantra primordiale Oṃ (ॐ) in variis scripturis Indianis
 |  |
|---|---|
| In Devanāgarī | In Bengali Schrift |
 |  |
| In scripto Kannarensi | In scripto Tamilico |
 |  |
| In Malayalam-Schrift | Jaina-Oṃ |
(Fontes imaginum: Detalia)
8.3.4. -ti f. (kṛt)
Suffixum kṛt -ti substantiva feminina format, quae in genere actionem a radice significatam vel statum a radice significatum exprimunt. Forma radicis est gradus profundus.
Exempla:
| Wurzel धातु | + -ti (kṛt) | Bedeutung |
|---|---|---|
| śru 5 P श्रु "hören" | śruti f. श्रुति | "das Hören, der Veda" |
| smṛ 1 P स्मृ "vergegenwärtigen" | smṛti f. स्मृति | "Das Vergegenwärtigen, Erinnerung, Überlieferung, Achtsamkeit" |
| nī 1 U नी "führen" | nīti f. नीति | "das Führen, Führung, Betragen" |
| sṛj 6 P सृज् "emanieren lassen" | sṛṣṭi f. सृष्टि | "Emanation, Schöpfung" |
| dṛś 4 P दृश् "sehen" | dṛṣṭi f. दृष्टि | "Blick, Gesicht, Sehweise" |
| gam 1 P गम् "gehen" | gati f. गति | "Gang, Laufbahn, Ziel des Gehens" (aus *gm » ga + -ti) |
| man 4 Ā मन् "denken" | mati f. मति | "Denken, Gedanke, Meinung" (aus *mn » ma + -ti) |
Nota: * ante formam significat hanc formam in Sanscrito non occurrere, sed theoretice deduci ut praeconditio pro certa formatione. Gradus profundus gam est gṃ = *gm; m substituitur per a ut nasalis sonans dicta » ga. Idem valet pro man » ma.
8.3.5. -tva n., -tā f. (taddhita)
Suffixa taddhita -tva n. vel -tā f. substantiva abstracta ad nomina formant. Forma radicis nominalis subiectae manet immutata.
Exempla:
| Nominalstamm नामप्रातिपदिक | + -tva n. (taddhita) | + -tā f. (taddhita) | Bedeutung |
|---|---|---|---|
| guru गुरु 3 "schwer, würdig, m. Meister" | gurutva n. गुरुत्व | gurutā f. गुरुता | "Schwere, Ehrwürdigkeit, Das Lehrersein (Wesen oder Natur eines Lehrers)" |
| brāhmaṇa ब्राह्मण m. "Brahmane" | brāhmaṇatva n. ब्राह्मणत्व | brāhmaṇatā f. ब्राह्मणता | "das Brahmane-sein, was einen Brahmanen zum Brahmanen macht, Wesen / Natur eines Brahmanen" |
| deva देव m. "Himmlischer, Gott" | — | devatā f. देवता | "Gottheit" |
Haec formata ad quodlibet nomen formari possunt et in operibus Sanscriticis scientificis valde frequenter occurrunt.
8.4. Classis praesentis octava (tanādi = तनादि = "tan etc.")
Stammbildung:
- Starker Stamm: Radix + -o-
- Debilis radix: Radix + -u- (ante vocalem: -v-)
Exemplum tan 8 U (तन्) "tendere":
- 3. sg. P. tanoti :brतनोति
- 3. pl. P. tanvanti :brतन्वन्ति
- 3. sg. Ā. tanute :brतनुते
- 3. pl. Ā. tanvate :brतन्वते
Nota: De controversia, an tan radix quintae classis sit (*tn » ta + no-), vgl. Thumb-Hauschild, Handbuch des Sanskrit II, 265.
Radix principalis classis octavae est kṛ 8 U (कृ) "facere, agere". Coniugatio eius irregularis est:
kṛ 8 U (कृ) "facere, agere"
- 3. sg. P. karoti :brकरोति
- 3. pl. P. kurvanti :brकुर्वन्ति
- 3. sg. Ā. kurute :brकुरुते
- 3. pl. Ā. kurvate :brकुर्वते
8.5. Vocabularium
Haec verba discite:
- ji 1 P (jayati) जि जयति : vincere, superare, vincere
- labh 1 Ā (labhate) लभ् लभते : capere, accipere, prehendere
- tu तु : autem (post primam vocem sententiae oppositae vel partis sententiae positum)
- paś 4 P (paśyati) पश् पश्यति : videre, intueri (pro radicis dṛś 0 "videre, intueri" praesentis radicis loco adhibetur)
- kṛ 8 U (karoti) कृ करोति : facere, agere
- tan 8 U (tanoti) तन् तनोति : tendere
- rakṣ 1 P (rakṣati) रक्ष् रक्षति : custodire
- sārathi m. सारथि : auriga, coquus
- kapi m. कपि : simia
- kumārī f. कुमारी : puella, virgo
- nāga m. नाग : nudus, elephas, serpens (elephas et serpens sine pellibus sunt, sicut homo "nudus simia")
- gaja m. गज : elephas
- śuc 1 P (śocati) शुच् शोचति : lugere
- śuka m. शुक : psittacus
- pat 1 P (patati) पत् पतति : cadere, volare
- patrikā f. पत्रिका : epistula
- likh 1 P (likhati) लिख् लिखति : incidere, scribere (primum cum stilicida in folio palmae, deinde generaliter)
Fig.: likh (लिख्) : Stylus ferreus Indicus ad folia palmae inscribenda
(Fons imaginis: Detalia)
Tab.: likh (लिख्) : Stylus Batarum (Sumatra), quale fortasse in India usitatum erat
(Fons imaginis: Detalia)
- sukha n. सुख : felicitas, eudaimonia
- duḥkha n. दुःख : infelicitas, dolor
8.6. Exercitium
A) Explicare sequentia nomina per indicium radicis, a qua derivatum est, et suffixi nominalis. Genus et significationem praebere:
- lobha
- rakṣa
- śrotra
- mati
- savana
- yodha
- lābha
- kāraṇa
- gati
- khādana
- smara
- sṛṣṭi
- tantra
- bhāva
- darśana
- netra
- veśana
- kopa
- sarga
- yajana
- moha
- śrava
- bhavana
- nīti
- nartana
- jaya
- nayana
- śravaṇa
B) Abstracta ex omnibus nominibus hactenus didactis formate atque eorum significationem considerate (orally).
C) Inserite ut objectum directum in singulari et plurali:
- kṣatriyas ... rakṣati (brāhmaṇa, vaiśya, śūdra, brāhmaṇī, kṣatriyā)
D) Translata facite:
- Kṣatriyas tamquam Brahmanas tum Vaiśyas et Śūdras custodiunt. (2 modi)
- Vir sanctus tam caelum tum inferos videt.
- Ille Kṣatriyas vincit.
- Illa textoris filum tendit.
- Milites pugnunt.
- Brahmanem facit ignem.
- Brahmanes faciunt ignem.
- Quid faciunt hi pugnatores?
- Quem videt oculus?
- Quid deorum desiderant?
- Quae est causa?
8.7. Exercitium legendi et vertendi
- शूद्रो बालं नयति ।
- कविर्देवं यजते ।
- साधुः फलानि खादति ।
- गुरुः क्रोधं जयति ।
- देवो नरकं सृजति ।
- धेनुर्ग्रामं विशति ।
- कामक्रोधलोभा नरकं नयन्ति ।
- देवतां यजति ।
- बाला भवति ।
- सारथी रथं नयति ।
- कपयः फलानि खादन्ति ।
- बाला लिखति ।
- कुमारी गृहं विशति ।
- देवो नागं सृजति ।
- बालो गजं नयति ।
- विमला शोचति । (विमला nomen proprium Vimalā)
- शुकः पतति ।
- बालः पत्रिकां लिखति ।