🇿🇦 AF - Afrikaans
🇿🇦 AF - Afrikaans
Voorkoms
Les 24
24.1. Die datief (चतुर्थी = 'vierde naamval-uitgang')
1. Om die doel of bedoeling ("om te") van 'n handeling uit te druk, kan in plaas van die infinitief (तुमुन्) ook 'n selfstandige naamwoord met die kṛt-agtervoegsel, wat 'n handeling of 'n toestand aandui, in die genitief gebruik word (चतुर्थी = "vierde gevalleseinde") kan ook in plaas van die infinitief (तुमुन्) gebruik word.
Voorbeeld:
in plaas van:
रामो गुरुवचनं श्रोतुं गतः ।
kan mens ook sê:
रामो गुरुवचनस्य श्रवणाय गतः ।
of:
रामो गुरुवचनश्रवणाय गतः ।
= "Rāma het gaan luister na die onderwyser se toespraak."
Afb.: बाला गुरुश्रवणाय गताः
(Beeldbron: Details)
2. Die genitief (चतुर्थी) kan ook die voorwerp aandui van 'n aanvullende infinitief van doel:
Voorbeeld:
फलेभ्यो ग्रामं गच्छति = "Hy gaan na die dorp met die doel om vrugte te kry = Hy gaan na die dorp om vrugte te gaan haal."
Op dieselfde wyse dui die genitief (चतुर्थी) die doel van 'n ding of 'n aksie aan:
Voorbeeld:
यज्ञायान्नम् = "Voedsel met die doel van 'n offer = Voedsel vir 'n offer"
Afb.: यज्ञायान्नम्
'Annakut' [अन्नकूट = गोवर्धन पूजा] is 'n tradisionele Hindoe-geleentheid wat tydens die Hindoe-nuwjaarsvieringe by alle BAPS plaasvind [બોચાસનવાસી અક્ષ૨ પુરુષોત્તમTAM Swami Narayan Sanstha = Bochasanwasi Akshar Purushottam Swaminarayan Sanstha] mandirs. Honderde vegetariese geregte word op hierdie dag aan Bhagwan Swaminarayan [સ્વામિનારાયણ] aangebied.
(Beeldbron: Details)
3. Die datief (चतुर्थी) dui ook die persoon of ding aan vir wie die voorwerp van 'n handeling bedoel is (onregstreekse voorwerp; vraag: aan wie?). (Let egter op die werkwoorde met 'n dubbele genitief (द्वितीया)!)
Voorbeeld:
रामाय फलं ददाति = "Hy gee Rāma 'n vrug." (Woorwortel दा, 3de teenwoordige tydklas)
Afb.: बाला बालाय रक्षबन्धनं ददाति
Raksha Bandhan word met ywer en vreugde regdeur Indië gevier. Hierdie fees beliggaam die onvoorwaardelike liefde tussen broers en susters.
(Beeldbron: Besonderhede)
4. By sommige werkwoorde (en sommige ander woorde), beantwoord die genitief-geval die vraag 'aan wie?', baie soos in Duits:
Voorbeelde:
क्रुध् : देवो नरेभ्यो क्रुध्यति = "God is kwaad vir die mans."
अलम् Byvoeglike naamwoord: 'genoeg, voldoende, 'n gelyke vir': अलं योधो योधाय = 'een kryger is 'n gelyke vir 'n ander kryger'
Afb.: अलं योधो योधाय
"Rama (regs), wat op Hanuman se skouers sit, beveg die demoonkoning Ravana." c. 1820
(Beeldbron: Details)
Verdergaande gebruike van die genitief sal volg.
24.2. Vorming van die genitief (चतुर्थी)
Die gereelde uitganges van die genitief is:
- Enkelvoud: -e; vroulike stam wat op 'n vokaal eindig: -ai
- Meervoud: genitief en ablatief पञ्चमी: -bhyas
24.2.1. Konsonantstamme
| Genitief enkelvoud | Genitief meervoud | |
|---|---|---|
| यजन्त् | यजते yaja-t-e | यजद्भ्यस् aus yaja-t-bhyas |
| महान्त् | महते | महद्भ्यस् |
| पशुमन्त् | पशुमते | पशुमद्भ्यस् |
| गुणवन्त् | गुणवते | गुणवद्भ्यस् |
24.2.2. Vraande voornaamwoorde
| Manlik / Onbepaald | Vroulik | |
|---|---|---|
| Datief enkelvoud | कस्मै | कस्यै |
| Datief meervoud | केभ्यस् | काभ्यस् |
24.2.3. Demonstratiewe voornaamwoorde
| तद् | एतद् | इदम् | ||
|---|---|---|---|---|
| Manlik / Onbepaald | Dat. sg. | तस्मै | एतस्मै | अस्मै |
| Datief meervoud | तेभ्यस् | एतेभ्यस् | एभ्यस् | |
| Femininum | Datief enkelvoud | तस्यै | एतस्यै | अस्यै |
| Datief vpl. | ताभ्यस् | एताभ्यस् | आभ्यस् |
24.2.4. Vokale stam
Vokale stam
- Manlike / onbepaalde selfstandige naamwoorde wat op -a eindig: देव
- Gen. sg. देवाय
- Dat. pl. देवेभ्यस्
- Manlike selfstandige naamwoorde wat op -i eindig: कवि
- Dat. sg. कवये
- Dat. pl. कविभ्यस्
- Manlike selfstandige naamwoorde wat op -u eindig: पशु
- Dat. sg. पशवे
- Dat. pl. पशुभ्यस्
- Vroulike selfstandige naamwoorde wat op -ā eindig: देवता
- Dat. sg. देवतायै
- Dat. pl. देवताभ्यस्
- Vroulike selfstandige naamwoorde wat op -ī eindig: देवी
- Dat. sg. देव्यै
- Dat. pl. देवीभ्यस्
- Vroulike selfstandige naamwoorde wat op -i eindig: श्रुति
- Gen. sg. श्रुतये of श्रुत्यै (d.w.s. soos कवि of soos देवी)
- Dat. vpl. श्रुतिभ्यस्
- Vroulike selfstandige naamwoorde wat op -u eindig: धेनु
- Dat. sg. धेनवे of धेन्वै
- Dat. pl. धेनुभ्यस्
24.3. Sandhi van finale -ai en -au
Sandhi van finale -ai en -au
- -ai voor 'n aanvanklike vokaal word gewoonlik deur -ā vervang (minder algemeen deur -āy, soos in die middel van 'n woord)
- -au voor 'n vokaal word gewoonlik deur -āv vervang (minder algemeen deur -ā)
Voorbeeld:
तस्मै + अग्नये » तस्मा अग्नये = "hierdie vuur"
24.4. Woordelys
अलम् Byvoeglike naamwoord: genoeg, voldoende, gelykwaardig aan (iemand, iets); met die genitief: genoeg vir, voldoende vir, gelykwaardig aan; met die instrumentaal: genoeg van, hou op met…, bv. अलं क्रोधेन = "genoeg van die woede = laat die woede los!"
Op dieselfde wyse word अलम् met die instrumentale geval gebruik:
कृतम् : कृतं क्रोधेन = "Dit is verby met die woede = laat die woede los!"
अलम् + कृ 8U अलंकरोति : versier
अलंकार m.: ornament, middel van versiering (in poësie)
Afb.: अलंकारः
(Beeldbron: Details)
हेतु m.: dryfkrag, motivering, oorsaak, rede; हेतुना, हेतोस्, हेतवे met die genitief of as die tweede element van 'n samestelling = 'ter wille van …, weens'
प्रतिमा f.: gelykenis, beeld
Afb.: देवीप्रतिमा
Hampi = ಹಂಪೆ, Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ
(Beeldbron: Details)
वृत् + प्र 1Ā प्रवर्तते : plaasvind, gebeur, voorkom
Uit वृत्:
वृत्ति⟫ v.: gedrag, aktiwiteit, leefwyse
वृत्त⟫ n.: gedrag
अभि voorsetsel: na, na, na, na, na, na, in, in verhouding tot, op, oor, by
नि Preposisie: af, in, agtertoe
आ Preposisie / Postposisie: voor die ablatief of ná die akkusatief: tot by; met die ablatief: van daar, van daardie, sedert
अतस् Onbuigbare: van daar, toe, daarom, dus (voornaamwoordelike stam a- 'hierdie' + ablatiewe agtervoegsel -tas)
अध्यक्ष m.: toesighouer, hoof van departement; ooggetuie
इन्द्रिय n.: krag, sintuigorgaan
ऊह m.: beraadslaging, beredenering
waarvan
अपोह m.: negasie (अप + ऊह)
ऊहापोह m.: bespreking van die voor- en nadele
Afb.: ऊहापोहः
"NUWE DELHI/INDIË, 16 NOV 08 – Suhasini Haidar, Adjunk-buitelandse redakteur, CNN-IBN Network 18, Indië, voorsit 'n paneelbespreking by die Wêreld-ekonomiese Forum se Indiese Ekonomiese Top 2008 in New Delhi."
(Beeldbron: Besonderhede)
औपकारिक 3 v.: -ई : nuttig
कुप्य n.: bosproduk, metaal (nie 'n edelmetaal nie)
ख्या 2P ख्याति PPP ख्यात : om te sien, om sigbaar te word; om te noem, om te verduidelik, om te kommunikeer
ख्या + आ 2P आख्यात : om te vertel
waarvan:
आख्यान n.: vertelling
Afb.: आख्यानम्
"San Francisco-verteller Jeff Byers deel 'n storie met die inwoners van Chenneri, 'n Irula-dorpie. Verteller Jeeva Raghunath vertaal dit in Tamil vir die dorpenaars."
(Beeldbron: Besonderhede)
ख्या + सम् 2P संख्याति : optel, bereken
waarvan:
संख्या v.: tel, opsomming; सांख्य n.: een van die ses filosofiese stelsels (kortliks: Basham, Wonder bl. 326 e.v.)
ग्रहण n.: vasgryp
चौल n.: seremonie (संस्कार) wat die afsny van hare behels (op die ouderdom van 3)
तत्त्व n.: ware aard, waarheid, werklikheid (तद् + त्व = werklikheid)
स्वस्ति v.: geluk, welsyn (naamvorm afgelei van सु अस्ति = 'dit is goed')
नमस् n.: buiging, huldeblyk, groet (deklinasie volg). Groetformule: नमो नमः
waarvan:
कृ + नमस् 8 नमस्करोमि : buig, hulde bring, groet
Afb.: जयदेवकविर्विष्णुं नमस्करोति
Handskrif van die गीतगोविन्द, AD 1730
(Beeldbron: Besonderhede)
स्वागत n.: welkom (van su-ā-gata)
तृण n.: grasspriet
पुनर् byw.: weer, nogmaals, terug, maar
24.5. Oefening
A) Vorm die genitief enkelvoud en die genitief/(ablatief) meervoud, en gee die betekenis van die selfstandige naamwoordstam:
- श्रव
- भवन
- गति
- ऋषि
- सुख
- गमन
- जय
- साधु
- धेनु
- शुद्रा
- ब्राह्मणी
- अग्नि
- एतद् ३
- सन्त्
- बुद्धिमन्त्
- यज्ञ
- वचन
- सत्यवन्त्
- स्मृति
- सर्ग
- स्वर्ग
- दर्शन
- सृष्टि
- अर्हन्त्
- भक्ति
- दोष
- पूजा
- दासी
- गुरु
B) Vertaal en ontleed die samestelde woorde in Sanskrit:
ब्राह्मणो देवप्रतिमादर्शनाय गर्भगृहं विशति ॥१॥ नरा धनलाभाय व्रतानि चरन्ति ॥२॥ गुरुर्धर्मोपदेशाय नगरं गतः ॥३॥ बाला अपि गुरुवचनश्रुत्यै नगरं गताः ॥४॥ देवप्रतिमायै गृहं गर्भगृहम् ॥५॥ स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कर्तुमिच्छन्ति ॥६॥ मोक्षार्थं बुद्धगता बुद्ध्याप्तिमिच्छन्ति ॥७॥ देवास्तेभ्यो ऽकृतपूजाब्राह्मणेभ्यः क्रुध्यन्ति ॥८॥ मरणाय जना जायन्ते ॥९॥
C) Vertaal sinne A) 1–4 in Sanskrit deur infinitiewe (तुमुन्) vir die datiewe gevalle in te sit. Neem kennis dat die infinitief dieselfde geval as die ooreenstemmende werkwoord beheer.
D) In sin A) 7, vervang die konstruksie met -अर्थ met 'n ekwivalente genitiefkonstruksie.
E) In sin A) 6, vervang die genitiefkonstruksie met 'n ekwivalente konstruksie met behulp van -अर्थ
24.6. Verdere oefeninge oor die gebruik van die genitief
Vertaal in Sanskrit:
1. Die godin aan wie geen offer gebring is nie, is kwaad vir die mense.
2. Hy laat die koei in die dorp los.
3. Dis genoeg = Genoeg met hierdie geduld.
4. Dit is goed (हित, सुख) vir 'n Brahmane.
5. Eer (नमस्) aan Śiva! Eer aan Śrī Gaṇeśa!
Afb.: श्रीगणेशाय नमः
(Beeldbron: Besonderhede)
6. Skuilnaam! (= Mag dit goed met jou gaan (स्वस्ति f.)!)
7. Hierdie vrug is genoeg om te eet.
8. Een kryger is gelyk aan die (ander) kryger (शक्त).
9. Selfs Viṣṇu oortref nie (प्र-भू + Dat.) Śiva.
10. Nadat ek voor die drie wyse manne (Akk.) (नमस्कृ)... gebuig het Hy buig voor Narasiṃha (dat.)
Verduideliking: मुनित्रयम् "die triade van wyse manne = die drie wyse manne" = die grammatikus पाणिनि, कात्यायन, पतञ्जलि
Afb.: नरो नरसिंहाय नमस्करोति नरसिंह skeur हिरण्यकशिपु uitmekaar, bladsy uit 'n manuskrip van भागवतपुराण
(Beeldbron: Details)
11. Welkom (स्वागतम्) aan jou. Welkom by die Koningin.
12. Ek wens u welsyn toe (कुशल) = Mag u gesond wees!
13. Hy beskou hom nie as 'n grasspriet nie.
14. Een vrug is genoeg om te eet, en water om te drink.
15१५. Totsiens! (Neusanskrit: पुनर्दर्शनाय)