Lektion 60

60.1. Desinences perfecti dualis (द्विवचनम्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	-va	-vahe
2. मध्यमः	-athur	-āthe
3. प्रथमः	-atur	-āte

60.2. Dualis perfecti reduplicati (द्वित्वलिट्)

60.2.1. Typ 1: keine Stammabstufung

बन्ध् 9P "ligare"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	बबन्धिव
2. मध्यमः	बबन्धथुर्
3. प्रथमः	बबन्धतुर्

भाष् 1Ā "loqui"

	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	बभाषिवहे
2. मध्यमः	बभाषाथे
3. प्रथमः	बभाषाते

60.2.2. Typ 2: starker Stamm Hochstufe, schwacher Stamm Tiefstufe

भिद् 7U "scindere"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	बिभिदिव	बिभिदिवहे
2. मध्यमः	बिभिदथुर्	बिभिदाथे
3. प्रथमः	बिभिदतुर्	बिभिदाते

60.2.3. Typ 3: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe

60.2.3.1. Typus 3a: radix fortis in gradu pleno/longato, radix infirma in gradu debili

नी 1U "ducere"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	निन्यिव	निन्यिवहे
2. मध्यमः	निन्यथुर्	निन्याथे
3. प्रथमः	निन्यतुर्	निन्याते

स्तु 2U (अनिट्) "laudare"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	तुष्टुव	तुष्तुवहे
2. मध्यमः	तुष्टुवथुर्	तुष्टुवाथे
3. प्रथमः	तुष्टुवतुर्	तुष्टुवाते

कृ 8U (अनिट्) "facere"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	चकृव	चकृवहे
2. मध्यमः	चक्रथुर्	चक्राथे
3. प्रथमः	चक्रतुर्	चक्राते

60.2.3.2. Typus 3b: Robustum radicis gradus altus/gradus productus, infirmum radicis gradus altus

स्मृ 1P "repraesentare"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	सस्मरिव
2. मध्यमः	सस्मरथुर्
3. प्रथमः	सस्मरतुर्

60.2.4. Typ 4: Wurzeln auf -ā / -ai

दा 3U "dare"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	ददिव	ददिवहे
2. मध्यमः	ददथुर्	ददाथे *
3. प्रथमः	ददतुर्	ददाते *

idem ac formas indicativi praesentis correspondentes!

60.2.5. Typus V: Consonans-a-Consonans

60.2.5.1. Typus Va: Consonans-a-Consonans, radix infirma gradus profundus

गम् 1U "ire"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	जग्मिव	जग्मिवहे
2. मध्यमः	जग्मथुर्	जग्माथे
3. प्रथमः	जग्मतुर्	जग्माते

60.2.5.2. Typus Vb: Consonans-a-Consonans, initiale consonans non gutturalis, neque aspirata, neque h, radix infirma sine reduplicatione, cum -e-

पच् 1U "garen"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	पेचिव	पेचिवहे
2. मध्यमः	पेचथुर्	पेचाथे
3. प्रथमः	पेचतुर्	पेचाते

60.2.5.3. Typus 5c: Consonans-a-Consonans, radix infirma gradus fortis

क्रम् 1U "gradī"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	चक्रमिव	चक्रमिवहे
2. मध्यमः	चक्रमथुर्	चक्रमाथे
3. प्रथमः	चक्रमतुर्	चक्रमाते

60.3. Dualis perfecti periphrastici (anuprayoga-liṭ)

गण् 10P "numerare"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	गणयां चकृव गणयामासिव गणयां बभूविव
2. मध्यमः	गणयां चक्रथुर् गणयामासथुर् गणयां बभूवथुर्
3. प्रथमः	गणयां चक्रतुर् गणयामासतुर् गणयां बभूवतुर्

आस् 2Ā "sedere"

	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	आसां चकृवहे आसामासिव आसां बभूविवव्
2. मध्यमः	आसांव् चक्राथे आसामासथुर् आसां बभूवथुर्
3. प्रथमः	आसां चक्राते आसामासतुर् आसां बभूवतुर्व्

60.4. Participium parasmaipada perfecti reduplicati (dvitvaliṭ)

Eruditio:

Imperfectum infirmum + vāṃs

Si radix imperfecti infirmae unam syllabam constat, tunc vocalis coniunctiva -i- adicitur. Quibusdam perfectivis, vocalis coniunctiva optativa est.

Exempla:

भिद् 7U	बिभिद्वांस् "jemand, der gespalten hat"
अस् 2P; 4P	आसिवांस् "jemand, der gewesen ist" ; "jemand, der geworfen hat"
दा 3U	ददिवांस् (da-d-i-vāṃs) "jemand, der gegeben hat"
पच् 1U	पेचिवांस् "jemand, der gegart hat"
गम् 1U	जग्मिवांस् / जगन्वांस् "jemand, der gegangen ist"

Declinatio:

• stemma fortis: -vāṃs
• stemma debile:
  • ante consonantem: -vat (!)
  • ante vocalem: -uṣ

Ante uṣ, vocal iunctiva -i- omittitur.

Femininum:

stemma infirmum ante vocalem + -ī (ut देवी declinatum)

Exemplum: विदुषी "sciens femina"

Paradigmata vide apud Kielhorn, Grammatica § 124:

(Fons imaginis: Detalia)

(Fons imaginis: Detalia)

60.5. Declinatio stemmatium in -añc (-ac)

Stamina in -añc/-ac sunt compositiones praeverbiorum etc. cum nomine radicali radicis अञ्च् / अच् 1U "movere se".

60.5.1. Stamina trisyllaba in -añc

Formatio:

• stamen fortis: -añc
• stamen debile:
  • ante consonantem: -ac
  • ante vocalem:
    • -a- staminis debilis -ac cadit et pro semivocale praecedenti substituitur vocalis longa ei correspondens:
      प्रत्यच् » प्रतीच्
      अन्वच् » अनूच्
    • Si -ac non praecedat semivocalis, -ac substituitur per -īc:
      उदच् » उदीच्
    • तिर्यञ्च् » तिरश्

Femininum:

stemma infirmum ante vocalem + -ī (ut देवी declinatum)

Exemplum: प्रतीची

Paradigmata vide apud Kielhorn, Grammatik § 128:

(Fons imaginis: Detalia)

(Fons imaginis: Detalia)

Ad hunc locum pertinent:

• प्रत्यञ्च् 3 "retrograde, occidentalis"

• अन्वञ्च् 3 "sequens"

• उदञ्च् 3 "versus sursum, septentrionalis"

• तिर्यञ्च् 3 "horizontaliter procedens (de animalibus"

• सम्यञ्च् 3 "recte"

• न्यञ्च् 3 "humilis"

• विष्वञ्च् 3 "ad omnes partes eundo"

60.5.2. Zweistämmige Stämme auf -añc

Formatio:

• stema fortis: -añc
• stema infirmus ante consonantem vel vocalem: -ac

Huc pertinent:

• प्राञ्च् 3 "versus anticum, orientalis"
• अवाञ्च् 3 "versus inferum"

Paradigma प्राञ्च् supra vide!

Plagae caeli cardinales

	उदञ्च् 3 "nach oben gerichtet, nördlich"
प्रत्यञ्च् 3 "rückwärts, westlich"		प्राञ्च् 3 "vorwärts gerichtet, östlich"
	दक्षिण 3 rechts, südlich

(Fons imaginis: Descriptiones)

60.6. Das Desiderativum (सन्)

Ex quavis radice necnon a causativo desiderativum (सन्) formari potest. Desiderativum in omnibus temporibus modisque P, Ā et Passivi coniugari potest. Formae desiderativae extra praesentis radicem tamen valde rarescunt.

Significatio:

• persona vel res velle agere aut pati quod a radice vel causativo exprimitur
• rarissime: aliquis aut aliquid paratum est agere quod a radice vel causativo exprimitur

Exemplaria:

कृ 8U	चिकीर्षति "er wünscht zu tun"
पत् 1P	पिपतिषति "er ist im Begriffe, zu fallen"
चुर् 10U	चुचोरयिषति "er wünscht zu stehlen"
बुध् Kaus.	बुबोधयिषति "er wünscht zu belehren (zur Erkenntnis zu wecken)"

60.6.1. Bildung des Desiderativstammes

Radices classium praesentis 1 - 9:

radix reduplicata + sa

aut:

radix reduplicata + i + ṣa

Regulae de usu vocis coniunctionis -i- vide apud Kielhorn, Grammatica § 443 - 445.

Radices decimae classis praesentis et causativa:

stema praesens reduplicatum + i + ṣa

Figura radicis:

1. Radix fere est profunda: जीव् » जिजीविष-

   1. -i finalis et -u per -ī vel -ū substituuntur, si nulla vox coniunctionis sequitur:
      जि » जिगीष- "victoriae cupere"
      द्रु » दुद्रूष- "currere cupere"

   2. -ṛ finalis et -ṝ per -īr, post labiales vero per -ūr substituuntur, si nulla vox coniunctionis sequitur:
      कृ » चिकीर्ष- "facere cupere"
      मृ » मुमूर्ष- "moriturum esse"
      पॄ » पुपूर्ष- "implere cupere"

   3. दा, धा, मा et aliae radices nonnullae in -ā, -e, -o gradum profundum Ø habent:
      दा » दित्स- (di-d + sa)
      धा » धित्स-
      मा » मित्स-

2. Radices in gradu alto descriptivum habent:

   1. radices pleraeque in -ā (-e, -ai etc.):
      गै » जिगास- "cantare cupere"
      पा » पिपास- "bibere cupere, sitire"

   2. radices plerae formae (consonans -) a / ā - consonantis:
      दह् » दिधक्ष- "velle ardere"
      खाद् » चिखादिष- "velle masticare"

   3. adveniente vocali coniunctionis -i-:

      1. necessario: radices formae i/u - consonantis necnon (consonans -) ṛ/ḷ - consonantis:
         इष् » एषिषिष- "velle desiderare"
         कॢप् » चिकल्पिष- "velle convenire"
         स्मि » सिस्मयिष- "velle ridere"

      2. arbitrio: radices formae consonantis - (consonans -) i/u - consonantis praeter -v_
         द्युत् » दिद्योतिष- / दिद्युतिष- "velle fulgurare"

De reduplicatione:

1. Radices consonantice incipientes: Reduplicatio fit in radicibus secundum praecedentes regulas mutatis, secundum usitatas regulas. Pro a vocali reduplicationis apparet i:
   पा » पिपास-
   त्यज् » तित्यज-
   चुर् » चुचोरयिष-
   Zerebralisatio post i/u ex finali -s radicis omittitur, quando s desyderativi suffixi zerebralisatur:
   स्मि » सिस्मयिष-

2. Radices vocaliter incipientes secundum regulas pertinentes ad aoristum duplicatum (Lectio 56) duplicantur:
   इष् » एषिषिष- (eṣ-i-ṣ-i-ṣa)
   ईक्ष » ईचिक्षिष- (ī-c-i-kṣ-i-ṣa)
   ऋ » अरिरिष-

3. De formatione speciali desiderativa quorundam radicum vide apud Kielhorn, Grammatik § 451.

Desiderativa quaedam radices sine significatione desiderativa formant. Ad haec desiderativa possunt formari desiderativa cum significatione desiderativa.

Lista apud Kielhorn, Grammatik § 452:

(Fons imaginis: Detalia)

60.6.2. Coniugatio desiderativi (सन्)

Desiderativum est — cum paucis exceptionibus — P, Ā vel U, prout radix subiacens (vel radix verbalis) P, Ā aut U est.

Radix praesentis: Coniugatio ut radix thematicae:

यज् 1U:

P: यियक्षति "vult pro alio sacrificare"
Ā: यियक्षते "vult pro se ipso (ut dominus sacrificii) sacrificare"
Passivum: यियक्ष्यते "vult sacrificare"

Perfectum: periphrasticē:

आप् » ईप्स- » ईप्सां चकार "volut adipisci"

Aorist: iṣ-Aorist:

आप् » ऐप्सिषम् (a + īps-i-ṣ-am)

Futur: सेट्

आप् » ईप्सिष्यामि

De formatione nominum agentis in -u ex radicibus desiderativis vide Lectio 54.

60.7. Exercitium

A) Discite in Kielhorn, Grammatica § 451 formationes irregularium desiderativorum ad verba iam didacta:

(Fons imaginis: Detalia)

(Fons imaginis: Detalia)

(Fons imaginis: Detalia)

B) Determinate et vertite sine auxiliis sequentes formas:

1. ददुषोः

2. अहिंसीः

3. देमथुः

4. वक्त्वा

5. अक्षथाः

6. मुमुषिषिष्यतः

7. अचिक्षंसेथाम्

8. अस्नाः

9. जिहिंसुषि

10. जिहिंसिषुणा

11. द्युभिः

12. जग्लिव

13. अतिस्तीर्षम्

14. अस्मेष्ठाः

15. ईशिष्व

16. रुरुषतुः

17. रुरुषुः

18. रुरुषिषुः

19. अपिप्रीणताम्

20. अपिप्रीषतम्

21. पिप्रियतुः

22. तिस्रः

23. अदांक्ष्टाम्

24. असिसीर्ष्यत

25. बभासाते

26. बिभासिषेथे

27. अबीभणत

28. चकर्त

29. चकर्थ

30. दिद्युते

31. दिद्युतिषे

32. चुच्यूषवे

33. दित्सामि

34. अचीकृतम्

35. विजिगीषौ

36. पित्सेथे

37. उदीचि

38. संगणय्य

39. अतिस्तराव

40. त्रिलोक्याः

41. अहः

42. जग्मुषः

43. अताप्स्व

44. ईशिशिषाञ्चक्रे

45. ईशाञ्चक्रे

46. ईशयाञ्चक्रे

47. षण्णाम्

48. अघुक्षम्

49. अष्टौ

50. प्साथः

51. अवाचः

52. ईयुषे