Exercitium 48
A) Versio facite सुभाषितानि quae in principio lectionis ponitur:
१. सत्यं वद ॥ १ ॥
Verum dic!
२. धर्मं चर ॥ २ ॥
Iure moreque versa!
३. मातृदेवो भव ॥ ३ ॥
Matrem tuam ut deam considera!
४. गौरवं प्राप्यते दानात् ॥ ४ ॥
Dignitas largitate acquiritur.
५. श्वः कार्यमद्य कुर्वीit ॥ ५ ॥
Quod cras faciendum est, hoc hodie fac. (Ne differ in crastinum quod hodie agere potes!)
६. विद्याविहीनः पशुः ॥ ६ ॥
Homo sine litteris est pecus.
७. लाघवं वैयाकरणस्य भूषणम् ॥ ७ ॥
Brevitas est ornatus grammatici.
Abb.: विद्याविहीनः पशुः
(Fons imaginis: Detalia)
Versiones in Sanscritum (Imperativus)
B) Versio facite in Sanscritum adhibito Imperativo (radices classium secundae et tertiae praesertim):
१. पुत्रं लब्ध्वा कुलं जहाहि ॥ १ ॥ (Aut: ... जहीहि / जहिहि ॥)
Filium natum, familiam relinque!
२. पौरवाः कृतपापेभ्यो बिभीत ॥ २ ॥
Progenies Puru, eos time quae mala fecerunt!
३. कन्या भिक्षुभ्यो ऽन्नं ददतु ॥ ३ ॥
Puellae mendicis cibum dent.
४. ब्रवाम ॥ ४ ॥ (Aut: वचाम ॥)
Loquamur.
Abb.: वचाम
(Fons imaginis: Detalia)
५. "एहि भिक्ष" इति बुद्धो नरमुपसमपादयत् ॥ ५ ॥
Verbis "Veni, monache" Buddha virum in ordinem accepit.
६. सन्मानवाः स्त ॥ ६ ॥
Viri veri estis (progenies Manus)!
७. शिवादिदेवान्स्तवानि ॥ ७ ॥
Śivam et deos allos laudare volo.
८. आख्याहि ॥ ८ ॥
Narra!
९. नरकान्मिमीष्व ॥ ९ ॥
Inferna metire!
१०. एतेषु शयनेषु शेरताम् ॥ १० ॥
In his stratis iacere debent.
११. पुरुषव्याघ्रा इन्द्रशत्रून्घ्नन्तु ॥ ११ ॥
Viri tigri similes inimicos Indras necent.
१२. समाधेहि ॥ १२ ॥ (Aut: समाधत्स्व ॥)
Concentrare!
१३. अत्राध्वम् ॥ १३ ॥
Hic sede!
१४. तानि फलान्यदाम ॥ १४ ॥
Haec fructus edere volumus.
१५. दासो धेनुं दोग्धु ॥ १५ ॥
Servus vacca mulgere debet.
१६. राजन्धर्मं जनांश्च पाहि ॥ १६ ॥
Rex, ius et populum protege!
१७. शिष्याञ्शाधि वेदम् ॥ १७ ॥ (Aut: ... शाधि ...)
Discipulos Veda doce!
१८. नवानि वस्त्राणि वस्ताम् ॥ १८ ॥
Novos vestitus induere debet.
१९. मम गृह आसताम् ॥ १९ ॥
In domo mea sedere debent.
२०. भर्तारो भार्या बिभ्रतु ॥ २० ॥
Mariti uxores conservare debent.
Abb.: तानि फलान्यदाम
(Fons imaginis: Detalia)
Dharma mulierum (स्त्रीधर्मः)
Ex मनुस्मृति ९:
अस्वतन्त्राः स्त्रियः कार्याः पुरुषैः स्वैर्दिवानिशम् ।
विषयेषु च सज्जन्त्यः संस्थाप्या आत्मनो वशे ॥ २ ॥
Viri uxores suas die ac nocte subditas esse debent. Mulieres, quae ad sensuum objecta adherent, in propriam potestatem redigendae sunt.
पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने ।
रक्षन्ति स्थाविरे पुत्रा न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ॥ ३ ॥
Pater eam in pueritia custodit, maritus in iuventa; filii vero in senectute eam tuentur. Mulier ad independentiam non apta est.
काले ऽदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपनयन्पतिः ।
मृते भर्तरि पुत्रस्तु वाच्यो मातुररक्षिता ॥ ४ ॥
Vituperabilis est pater, qui eam tempore debito non maritat; vituperabilis est maritus, qui se ad eam tempore debito non accedit; et vituperabilis est filius, qui matrem suam post mortem patris non tuetur.
सूक्ष्मेभ्यो ऽपि प्रसङ्गेभ्यः स्त्रियो रक्ष्या विशेषतः ।
द्वयोर्हि कुलयोः शोकमावहेयुररक्षिताः ॥ ५ ॥
Praecipue ab occasionibus levioribus mulieres protegenda sunt; nam non protectae duas familias in luctum conicerent.
इमं हि सर्ववर्णानां पश्यन्तो धर्ममुत्तमम् ।
यतन्ते रक्षितुं भार्यां भर्तारो दुर्बला अपि ॥ ६ ॥
Quod hoc officium summum omnium ordinum agnoscunt, etiam infirmiores mariti uxores suas tuendas curant.
स्वां प्रसूतिं चरित्रं च कुलमात्मानमेव च ।
स्वं च धर्मं प्रयत्नेन जायां रक्षन्हि रक्षति ॥ ७ ॥
Qui uxorem suam diligenter custodit, vere prolem suam, mores suos, familiam, se ipsum et officium religiosum custodit.
पतिर्भार्यां संप्रविश्य गर्भो भूत्वेह जायते ।
जायायास्तद्धि जायात्वं यद् अस्यां जायते पुनः ॥ ८ ॥
Maritus in uxorem suam intrat, fit embrio et hic nascitur; hoc est "uxoritas" (जायात्वम्) uxoris, quod maritus in ea renascitur.
Fig.: अस्वतन्त्राः स्त्रियः कार्याः पुरुषैः स्वैर्दिवानिशम् ।
(Fons imaginis: Detalia)
Fig.: पतिर्भार्यां संप्रविश्य गर्भो भूत्वेह जायते
(Fons imaginis: Detalia)