Lectio 57

57.1. Aorist 4: s-Aoristus

Radix s-aoristus ad radices plures अनिट् formatur, nisi quae aliam aoristi formam tantum habent. Radices facultativae अनिट् communiter vel hunc vel aoristem iṣ- formare possunt. Item radices अनिट्, quae post formam primam, secundam vel sextam aoristi परस्मैपद formant, radices आत्मनेपद secundum aoristem s- formant.

Formatio: Augmentum + radix + s + desinentes athematicae secundariae

Tabula desinentium cum suffixo formationis radicis

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-sam	-sma	-si	-smahi
2. द्वितीयः	-sīs	-sta	-sthās	-dhvam
3. प्रथमः	-sīt	-sur	-sta	-sata

Lex generale phoneticum applicatur, ut fricatio inter duas occlusivas cadat (cf. उद् + स्थित » उत्थित), id est suffixum formationis radicis -s ante terminationes, quae -t- vel -th- incipiunt, cadit (non post nasales aut r-).

Exempla:

3.sg.Ā a-kṣip + s + ta » अक्षिप्त
2.sg.Ā a-kṣip + s + thās » अक्षिप्थास्

Formae tales ad aoristum radicalem pertinere possunt et forte partim ad eum pertinent.
Formae tales ad aoristum radicalem pertinere possunt et forte partim ad eum pertinent.
Grammatici Indici formas ut अकृत (3.sg.Ā) ad aoristum s-numeraverunt, quae manifeste ad aoristum radicalem pertinent. Cuius gratia grammatici Indici regulam phoneticam ad-hoc pro aoristo s-inventam habent:

"Post vocalem brevem, 'terminationes', quae -st- vel -sth- incipiunt, -s amittunt."

Alioquin regulae phoneticae de coniunctione consonantium finalium cum s- observandae sunt.

Pro -dhvam valet:

-dh- in -dhvam post omnes non-a/ā vocales necnon post -r per -ḍh- mutatur.

e.g. चि 5U: 2.pl.Ā अचेढ्वम्

Forma radicis:

• परस्मैपद : gradus longior
• आत्मनेपद :
  • radices terminantes i/ī/u/ū: gradus altior
  • -ṝ terminale per -īr vel -ūr substituitur
  • radices ablautum patentes ā/e/o: gradus infimus
  • aliae vocales radicis: immutatae (scil. ut plurimum gradum infimum habentes)

Exempla:

	3.sg.P
चि 5U	अचैषीत्
श्रु 5P	अश्रौषीत्
कृ 8U	अकार्षीत्
भज् 1U	अभाक्षीत्
भञ्ज् 7P	अभाङ्क्षीत्
भुज् 7U	अभौक्षीत्
	3.sg.Ā
---	---
चि 5U	अचेष्ट
नी 1U	अनेष्ट
सू 2/4	असोष्ट
	sg.Ā
दा 3U	अदिषि अदिथास् अदित
	1.sg.Ā
कृ 8U	अकृषि
पच् 1U	अपक्षि

दृश् et सृज् habent in परस्मैपद gradum productum cum crescente diphtongo -rā-:

दृश् 3.sg.P अद्राक्षीत्

Auch der Aorist andere Wurzeln mit -ṛ- an vorletzter Stelle kann so gebildet werden:

कृष् 1P/6U 3.sg.P अकार्क्षीत् / अक्राक्षीत्

Paradigmata:

नी 1U "ducere"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अनैषम्	अनैष्म	अनेषि	अनेष्महि
2. द्वितीयः	अनैषीस्	अनैष्ट	अनेष्ठास्	अनेढ्वम्
3. प्रथमः	अनैषीत्	अनैषुर्	नेष्ट	अनेषत

Fig.: भीमराव रामजी आंबेडकर (१८९१ १९५६) । सो ऽनैषीद्दलितान् ॥
(Fons imaginis: Detalia)

कृ 8U "facere"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अकार्षम्	अकार्ष्म	अकृषि	अकृष्महि
2. द्वितीयः	अकार्षीस्	अकार्ष्ट	अकृथास्	अकृढ्वम्
3. प्रथमः	अकार्षीत्	अकार्षुर्	अकृत	अकृषत

तुद् 6U "verberare"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अतौत्सम्	अतौत्स्म	अतुत्सि	अतुत्स्महि
2. द्वितीयः	अतौत्सीस्	अतौत्त aus: a-taut + s + ta	अतुत्थास्	अतुद्ध्वम्
3. प्रथमः	अतौत्सीत्	अतौत्सुर्	अतुत्त	अतुत्सत

Formae irregulares:

अगंसि । अमंसि । अरंस्त
Praeterea sunt pro ⟨JAG⟩ formae regulares gradu basso:
अगसि (« *a-gm-si) । अगथास् । अगत (in P ⟨JAG⟩ habet aoristum thematicum)

2. पद् 4Ā est regularis (e.g. अपत्सि), in 3.sg.Ā habet tamen formam aoristi radicalis passivi:

अपादि "ibat"

3. बुध् Ā potest in 3.sg.Ī formam aoristi radicalis passivi assumere:

अबोधि / अबुद्ध "agnovit"

57.2. Exercitatio

A) Traduce et determina sine adiumentis formas sequentes, atque formas aoristi correspondentia forma. Praeter causativas et radices quae s-aoristum formant, classis aoris correspondentis in parenthesi data est:

1. पेचिथ
2. अवक् (३)
3. सोष्यसि
4. छिन्दे
5. कुरुषे
6. आधत्ते
7. पद्यते
8. जिगाय
9. जिघ्रामः (१,६)
10. शासति (२)
11. स्तुवे
12. दिग्धे
13. प्लवध्वे
14. तस्थिथ (१)
15. बिभ्यति
16. ततर्प
17. जुहुथ
18. ऊषुः
19. ससर्जिथ
20. लिल्यिरे
21. अत्याजयम्
22. सिध्यथ (२)
23. निन्य
24. कर्षन्ति
25. अप्रच्छयन्

B) Translate et determina sequentes formas:

1. चेलुः
2. जन्तुः
3. अश्वसीत्
4. ज्येष्ठायाः
5. संयक्
6. असे
7. असि
8. अचैष्ट
9. अचेष्ट
10. अभग्नम्
11. भस्म
12. हवींषि
13. अद्राक्षीः
14. शनैः
15. अपन्थाः
16. शत्रुह
17. उदासीने
18. कनीयान्
19. कन्याम्
20. आरम्
21. रिपू
22. अदात्
23. आदत्
24. अवोढ
25. अवोचम्
26. दिक्
27. शुनोः
28. यते
29. येते
30. याते
31. चतस्रः
32. परंपरायै
33. विमलाभ्याम्
34. ते
35. रजसि
36. रजसी
37. विक्रेढ्वम्
38. युष्मत्
39. अघम्
40. अभुक्थाः
41. उत्थानाय
42. अलुम्पत
43. अलुपत
44. अलुप्त
45. अलुप्तम्
46. वसिष्ठे
47. वर्षिष्ठे
48. अक्षैष्म
49. अहृत
50. कामधुग्भिः
51. अमुत्र
52. पत्युः
53. क्षेपीयन्
54. आदि्षि
55. पाणी
56. अस्प्राक्षम्