Lectio 27

27.1. Usus Casus Locativi (सप्तमी f. = "septima desinens casus")

Casus Locativus (सप्तमी) respondet ad quaestiones:

ubi?
quando?
quibus circumstantiis?
respectu cuius?

1. Casus Locativus (सप्तमी) ad quaestionem "Ubi?" spatium designat, in quo (apud, super, iuxta) agens (कर्ता) vel obiectum actionis versatur, ubi ipsa actio peragitur.

नगरे वसति = "In urbe habitat"

Abb.: जयपुरनगरे
Iaiapura, 1875.
(Fons imaginis: Details)

2. Casus Locativus ad quaestionem "Quando?" tempus vel circumstantias externas designat:

तस्मिन्काले = "eo tempore, illa hora"

Huc etiam pertinet Locativus Absolutus:

Si actio vel status personae vel rei tempus determinat, quo - aut circumstantias, sub quibus - ALIA persona vel res actionem perficit vel in certo statu versatur, verbum personam vel rem primam designans simul cum verbo eandem magis specificante (quod saepe participium est) in locativum (सप्तमी) venit:

एवं गच्छति काले = "tempore sic fluente..."
>
तस्मिन्गते = "cum abiisset..."

Saepe agens (कर्ता) non expresse designatur:

एवं सति = "cum ita res se habeat"

Locativus absolutus secundum contextum verti debet cum "dum" (e.g. participium praesens), "postquam", "cum" (e.g. PPP), "quod", "quia", "etsi", "si" etc.

Fig.: एवं गच्छति कालयुष्ट्रः स्वपितi
Rajasthan.
(Imaginis auctor: Detalia)

3. Casus locativus etiam respondet quaestioni "Super quid?" vel sim.:

अस्ति तस्य पुत्रे स्नेहः = "Amorem erga filium habet" (liter. "Super filium est apud eum amor")

Fig.: अस्ति तस्य पुत्रे स्नेहः
Holi.
(Imaginis auctor: Detalia)

4. Casus locativus in lexicis indigenis et apud commentatores ad significandam vocabuli significationem adhibetur:

भू सत्तायाम् = "radix भू in significatione 'esseitas' (sat-tā)"

De ulterioribus locativi usibus postea.

27.2. Locativi formatio (सप्तमी)

Regularia locativi desinentia (सप्तमी) sunt:

Singularis: -i
Pluralis: -su

Mutationes phoneticas ante -su et optionalem cerebralizationem -su in -ṣu attende!

27.2.1. Stemmata consonantica

Stemma	Locativus Singularis सप्तमी एकवचन	Locativus Pluralis सप्तमी बहुवचन
यजन्त्	यजति (yaj-at-i)	यजत्सु
महान्त्	महति	महत्सु
पशुमन्त्	पशुमति	पशुमत्सु
गुणवन्त्	गुणवति	गुणवत्सु

27.2.2. Pronominalia interrogativa, demonstrativa et relativa

	किम्	यद्	तद्	एतद्	इदम्
Masculinum / Neutrum Locativus Singularis	कस्मिन्	यस्मिन्	तस्मिन्	एतस्मिन्	अस्मिन्
Masculinum / Neutrum Locativus Pluralis	केषु	येषु	तेषु	एतेषु	एषु
Femininum Locativus Singularis	कस्याम्	यस्याम्	तस्याम्	एतस्याम्	अस्याम्
Femininum Locativus Pluralis	कासु	यासु	तासु	एतासु	आसु

27.2.3. Stemma vocalica

	Locativus Singularis	Locativus Pluralis
देव m.	देवे (« deva + -i)	देवेषु
कवि m.	कवौ	कविषु
पशु m.	पशौ	पशुषु
देवता f.	देवतायाम्	देवतासु
देवी f.	देव्याम्	देवीषु
श्रुति f.	श्रुतौ vel श्रुत्याम् (id est sive ut kavi कवि sive ut devī देवी)	श्रुतिषु
धेनु f.	धेनौ vel धेन्वाम्	धेनुषु

27.3. Tabula desinens regularium casuum (विभक्ति)

	Singularis एकवचनम्		Pluralis बहुवचनम्
	Masculinum / Femininum पुंस् / स्त्री	Neutrum नपुंसकम्	Masculinum / Femininum पुंस् / स्त्री	Neutrum नपुंसकम्
1. Nominativus १. प्रथमा	-s	-Ø	-as	-i
2. Accusativus २. द्वितीया	-am	-Ø	-as	-i
3. Instrumentalis ३. तृतीया	-ā
4. Dativus ४. चतुर्थी	-e
5. Ablativus ५. पञ्चमी	-as
6. Genetivus ६. षष्ठी	-as
7. Locativus ७. सप्तमी	-i

Signalrot impressum: fortes casus (cum gradatione radicis).

27.4. Versus cum omnibus formis declinationis (singulari) ad राम

Fig.: रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥
Rāma-Satz.
(Fons imaginis: Detalia)

sig[रामो] राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे:br रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः ।:br रामान्नास्ति परायणम् परतरं रामस्य दासोऽस्म्यहम्:br रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥

Versio:

Nominativus: Rāma, gemma (मणि m.) inter reges (राजन् m.), semper vincit (सदा).
Accusativus: Amo (भज् 1U) Rāman, dominum et coniugem (ईश m.) Ramā (= Lakṣmī).
Instrumentalis: Rāma exercitum (चमू f.) nocturnorum vagatorum (= daemonum) (निशा f. = nox) interfecit.
Dativus: Huic Rāmæ reverentia!
Ablativus: Non est melior (परतर 3) refugium (परायण n.) quam Rāma.
Genetivus: Ego (अहम्) sum (अस्मि) servus Rāmæ.
Locativus: In Rāma sit (भवतु) semper quies (लय m.) mei (मे) cordis.
Vocativus: Rāma, libera (उद्धर = Imperativ ad उद् + हृ vel उद् + धृ) me (माम्)!

27.5. Lexicon verborum

वस् 1P (वसति): morari, habitare (cum locativo personae, apud quam habitat)

Futurum: वत्स्यति:br Passivum: उष्यते:br PPP: उषित:br Infinitivus: वस्तुम्

ex quo:

वस्तु n.: sedes, locus; res realis, res vera, realitas, objectum

वस्तुतस्: in re, vere

वस् 2Ā (वस्ते): induere (vestem), portare (vestem)

Fut.: वसिष्यते:br PPP: वसित:br Inf.: वसितुम्

inde:

वस्त्र n.: medium, quo induatur = vestis, uestimentum, textus

Abb.: वस्त्राणि
Vastrāṇi. Majuli, Assam.
(Fontes imaginis: Details)

वस् 6P (उच्छति): splendere (haec radix importans est propter derivationes nominum:)

वसु n.: divitiae, thesaurus, facultates, possessio

वसन्त m.: ("splendens" =) ver (Martius ad Maium)

Abb.: वसन्तः
Vasanta (Schleichera oleosa), Khopoli, Maharashtra, 2007-04-07.
(Fontes imaginis: Details)

हृ 1U (हरति): tenere, portare; ferre, auferre, rapere

Fut.: हरिष्यति:br Pass.: ह्रियते:br PPP: हृत:br Inf.: हर्तुम्

inde:

हर 3: auferens; m.: destructor = epitheton Śivae

Contrarium ad हर:

हरि 3: flavus, luteus, viridis; m. epitheton Viṣṇu (non pertinet ad radicem हृ 1)

हरिहर m.: Viṣṇu et Śiva coniuncti ut una divinitas.

Abb.: हरिहरः
Harihara (sinistra: Viṣṇu, dextra: Śiva).
(Fontes imaginis: Details)

Abb.: हरिहरः
Harihara (sinistra: Viṣṇu, dextra: Śiva). Godrumdwip, Bengal Occidentalis.
(Fontes imaginis: Details)

27.6. Exercitatio

A) In sequenti sententia, ponite expressiones in parenthesi in Locativo (सप्तमी) Singulari et - ubi rationabile est - Plurali. Notate diversos Sandhis, idcirco scribite semper integram sententiam!

रामस् ... वसति । (ग्राम । गुरु । सत्यवान्कविः । पुत्रं लब्धुकामा ब्राह्मणी । गृह । तन्नगरम् । मुह्यञ्छत्रुः)

B) Vertite et composita resolvite:

धर्मं वदति गुरौ दुर्जना न शृण्वन्ति ॥१॥ बुद्धकाले नरैरार्यसत्यानि श्रोतुं शक्यन्ते ॥२॥ वसितसुवस्त्रां नरा लुभ्यन्ति । एवं सति सत्यो नरेभ्यः सुवस्त्राणीच्छन्ति ॥३॥

Fig.: वसितसुवस्त्रां नरा लुभ्यन्ति । एवं सति सत्यो नरेभ्यः सुवस्त्राणीच्छन्ति ॥
Pictura a Rāja Ravi Varmā (1848 - 1906).
(Fons imaginis: Singula)

पुत्रे मृतेऽपुत्रा ब्राह्मणी पुत्रं लब्धुं व्रतं करोति ॥४॥ उपनीतबालैर्गुरुकुले उष्यते ॥५॥ यज्ञकाले विगतेऽनिष्टदेवा विस्मृतयज्ञब्राह्मणेभ्यः क्रुध्यन्ति ॥६॥ गुरौ तिष्ठति बाल आसितुं नार्हति ॥७॥ एवं काले गच्छति स्वाचारक्षत्रिय इष्टं धनं न लभते ॥८॥ ब्राह्मण्यां महाकवावागच्छन्त्यां ब्राह्मणीपुत्रोऽप्यागच्छति ॥९॥ गुरुषूपदिशत्सु सुनीतबाला वक्तुं नार्हन्ति ॥१०॥

27.7. Paradigmata declinationis memoriae mandanda

27.7.1. Masculina in -a: नर

	Singularis एकवचनम्	Pluralis बहुवचनम्
1. Nominativus १. प्रथमा	नरस्	नरास्
2. Accusativus २. द्वितीया	नरम्	नरान्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	नरेण	नरैस्
4. Dativus ४. चतुर्थी	नराय	नरेभ्यस्
5. Ablativus ५. पञ्चमी	नरात्	नरेभ्यस्
6. Genetivus ६. षष्ठी	नरस्य	नराणाम्
7. Locativus ७. सप्तमी	नरे	नरेषु

Fig.: नराः
Naran. Udaipur.
(Image source: Details)

27.7.2. Neuters on -a: फल

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominative १. प्रथमा	फलम्	फलानि
2. Accusative २. द्वितीया	फलम्	फलानि
3. Instrumental ३. तृतीया	फलेन	फलैस्
4. Dative ४. चतुर्थी	फलाय	फलेभ्यस्
5. Ablative ५. पञ्चमी	फलात्	फलेभ्यस्
6. Genitive ६. षष्ठी	फलस्य	फलाणाम्
7. Locative ७. सप्तमी	फले	फलेषु

Fig.: फलानि
Fruits. Bangalore.
(Image source: Details)

27.7.3. Feminines on -ā: क्षत्रिया

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominative १. प्रथमा	क्षत्रिया	क्षत्रियास्
2. Accusative २. द्वितीया	क्षत्रियाम्	क्षत्रियास्
3. Instrumental ३. तृतीया	क्षत्रियया	क्षत्रियाभिस्
4. Dative ४. चतुर्थी	क्षत्रियायै	क्षत्रियाभ्यस्
5. Ablative ५. पञ्चमी	क्षत्रियायास्	क्षत्रियाभ्यस्
6. Genitive ६. षष्ठी	क्षत्रियायास्	क्षत्रियाणाम्
7. Locative ७. सप्तमी	क्षत्रियायाम्	क्षत्रियासु

Fig.: क्षत्रिया
Maharani Vani Vilasa Sannidhana (1866 - 1934) with her grandson Prince Jaya Chamaraja Wadiyar, Mysore.
(Image source: Details)

27.7.4. Masculina in -i: अरि

	Singularis एकवचनम्	Pluralis बहुवचनम्
1. Nominativus १. प्रथमा	अरिस्	अरयस्
2. Accusativus २. द्वितीया	अरिम्	अरीन्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	अरिणा	अरिभिस्
4. Dativus ४. चतुर्थी	अरये	अरिभ्यस्
5. Ablativus ५. पञ्चमी	अरेस्	अरिभ्यस्
6. Genetivus ६. षष्ठी	अरेस्	अरीणाम्
7. Locativus ७. सप्तमी	अरौ	अरिषु

Fig.: अरयः
Interfectio duorum participantium rebellionis anni 1857. Photographema a Felice Beato (1833/1834 - circiter 1907).
(Fons imaginis: Detalia)

27.7.5. Feminina in -i: मति

	Singularis एकवचनम्	Pluralis बहुवचनम्
1. Nominativus १. प्रथमा	मतिस्	मतयस्
2. Accusativus २. द्वितीया	मतिम्	मतीस्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	मत्या	मतिभिस्
4. Dativus ४. चतुर्थी	मतेस् / मत्यै	मतिभ्यस्
5. Ablativus ५. पञ्चमी	मतेस् / मत्यास्	मतिभ्यस्
6. Genetivus ६. षष्ठी	मतेस् / मत्यास्	मतीणाम्
7. Locativus ७. सप्तमी	मतौ / मत्याम्	मतिषु

27.7.6. Masculina in -u: गुरु

	Singularis एकवचनम्	Pluralis बहुवचनम्
1. Nominativus १. प्रथमा	गुरुस्	गुरवस्
2. Accusativus २. द्वितीया	गुरुम्	गुरून्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	गुरुणा	गुरुभिस्
4. Dativus ४. चतुर्थी	गुरवे	गुरुभ्यस्
5. Ablativus ५. पञ्चमी	गुरोस्	गुरुभ्यस्
6. Genetivus ६. षष्ठी	गुरोस्	गुरूणाम्
7. Locativus ७. सप्तमी	गुरौ	गुरुषु

Fig.: गुरुः
Maharishi Mahesh Yogi (1917 - 2008) Guru.
(Image source: Details)

27.7.7. Feminines in -u: धेनु

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominative १. प्रथमा	धेनुस्	धेनवस्
2. Accusative २. द्वितीया	धेनुम्	धेनूस्
3. Instrumental ३. तृतीया	धेन्वा	धेनुभिस्
4. Dative ४. चतुर्थी	धेनवे / धेन्वै	धेनुभ्यस्
5. Ablative ५. पञ्चमी	धेनोस् / धेन्वास्	धेनुभ्यस्
6. Genitive ६. षष्ठी	धेनोस् / धेन्वास्	धेनूणाम्
7. Locative ७. सप्तमी	धेनौ / धेन्वाम्	धेनुषु

Fig.: धेनुः
Cow in Udaipur.
(Image source: Details)

27.7.8. Multisyllabic Feminines in -ī: देवी

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominative १. प्रथमा	देवी	देव्यस्
2. Accusative २. द्वितीया	देवीम्	देवीस्
3. Instrumental ३. तृतीया	देव्या	देवीभिस्
4. Dative ४. चतुर्थी	देव्यै	देवीभ्यस्
5. Ablative ५. पञ्चमी	देव्यास्	देवीभ्यस्
6. Genitive ६. षष्ठी	देव्यास्	देवीणाम्
7. Locative ७. सप्तमी	देव्याम्	देवीषु

Fig.: त्रिदेवी
Tridevī (Lakṣmī, Pārvatī, Sarasvatī).
(Image source: Details)

27.7.9. Participle Present Active on -ant: सन्त्

	Singular Masculine पुंस्	Singular Neuter नपुंसकम्	Plural Masculine पुंस्	Plural Neuter नपुंसकम्
1. Nominative १. प्रथमा	सन्	सत्	सन्तः	सन्ति
2. Accusative २. द्वितीया	सन्तम्	सत्	सतस्	सन्ति
3. Instrumental ३. तृतीया	सता
4. Dative ४. चतुर्थी	सते
5. Ablative ५. पञ्चमी	सतस्
6. Genitive ६. षष्ठी	सतस्
7. Locative ७. सप्तमी	सति

Fig.: सद्गुरुः
Sai Baba of Shirdi (1835 - 1918).
(Image source: Details)

27.7.10. महान्त्

	Singular Masculine पुंस्	Singular Neuter नपुंसकम्	Plural Masculine पुंस्	Plural Neuter नपुंसकम्
1. Nominative १. प्रथमा	महान्	महत्	महान्तस्	महान्ति
2. Accusative २. द्वितीया	महान्तम्	महत्	महतस्	महान्ति
3. Instrumental ३. तृतीया	महता
4. Dative ४. चतुर्थी	महते
5. Ablative ५. पञ्चमी	महतस्
6. Genitive ६. षष्ठी	महतस्
7. Locative ७. सप्तमी	महति

27.7.11. Masculina et Neutra in -vant / -mant: गुणवन्त्

	Singular Masculinum पुंस्	Singular Neutrum नपुंसकम्	Plurale Masculinum पुंस्	Plurale Neutrum नपुंसकम्
1. Nominativus १. प्रथमा	गुणवान्	गुणवत्	गुणवन्तस्	गुणवन्ति
2. Accusativus २. द्वितीया	गुणवन्तम्	गुणवत्	गुणवतस्	गुणवन्ति
3. Instrumentalis ३. तृतीया	गुणवता
4. Dativus ४. चतुर्थी	गुणवते
5. Ablativus ५. पञ्चमी	गुणवतस्
6. Genetivus ६. षष्ठी	गुणवतस्
7. Locativus ७. सप्तमी	गुणवति

27.7.12. Pronominalia Demonstrativa: तद् । एतद् । इदम्

	Singular Masculinum पुंस्	Singular Neutrum नपुंसकम्	Singular Femininum स्त्री	Plurale Masculinum पुंस्	Plurale Neutrum नपुंसकम्	Plurale Femininum स्त्री
1. Nominativus १. प्रथमा	सस् / स	तत्	सा	ते	तानि	तास्
2. Accusativus २. द्वितीया	तम्	तत्	ताम्	तान्	तानि	तास्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	तेन		तया	तैस्
4. Dativus ४. चतुर्थी	तस्मै		तस्यै	तेभ्यस्
5. Ablativus ५. पञ्चमी	तस्मात्		तस्यास्	तेभ्यस्
6. Genetivus ६. षष्ठी	तस्य		तस्यास्	तेषाम्
7. Locativus ७. सप्तमी	तस्मिन्		तस्याम्	तेषु

	Singular एकवचनम्			Plural बहुवचनम्
	Masc.	Neut.	Fem.	Masc.	Neut.	Fem.
1. Nominative १. प्रथमा	एषस् / एष	एतत्	एषा	एते	एतानि	एतास्
2. Accusative २. द्वितीया	एतम् / एनम्	एतत् / एनत्	एताम् / एनाम्	एतान् / एनान्	एतानि	एतास् / एनाः
3. Instrumental ३. तृतीया	एतेन / एनेन		एतया / एनया	एतैस्
4. Dative ४. चतुर्थी	एतस्मै		एतस्यै	एतेभ्यस्
5. Ablative ५. पञ्चमी	एतस्मात्		एतस्यास्	एतेभ्यस्
6. Genitive ६. षष्ठी	एतस्य		एतस्यास्	एतेषाम्
7. Locative ७. सप्तमी	एतस्मिन्		एतस्याम्	एतेषु

	Singular एकवचनम्			Plural बहुवचनम्
	Masc.	Neut.	Fem.	Masc.	Neut.	Fem.
1. Nominative १. प्रथमा	अयम्	इदम्	इयम्	इमे	इमानि	इमास्
2. Accusative २. द्वितीया	इमम् / एनम्	इदम् / एनत्	इमाम् / एनाम्	इमान् / एनान्	इमानि / एनानि	इमास् / एनाः
3. Instrumental ३. तृतीया	अनेन / एनेन		अनया / एनया	एभिस्
4. Dative ४. चतुर्थी	अस्मै		अस्यै	एभ्यस्
5. Ablative ५. पञ्चमी	अस्मात्		अस्यास्	एभ्यस्
6. Genitive ६. षष्ठी	अस्य		अस्यास्	एषाम्
7. Locative ७. सप्तमी	अस्मिन्		अस्याम्	एषु

27.7.13. Pronomen relativum: यद्

	Singular Masculine पुंस्	Singular Neuter नपुंसकम्	Singular Feminine स्त्री	Plural Masculine पुंस्	Plural Neuter नपुंसकम्	Plural Feminine स्त्री
1. Nominativus १. प्रथमा	यस्	यत्	या	ये	यानि	यास्
2. Accusativus २. द्वितीया	यम्	यत्	याम्	यान्	यानि	यास्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	येन		यया	यैस्
4. Dativus ४. चतुर्थी	यस्मै		यस्यै	येभ्यस्
5. Ablativus ५. पञ्चमी	यस्मात्		यस्यास्	येभ्यस्
6. Genetivus ६. षष्ठी	यस्य		यस्यास्	येषाम्
7. Locativus ७. सप्तमी	यस्मिन्		यस्याम्	येषु

27.7.14. Pronomen interrogativum: किम्

	Singular Masculine पुंस्	Singular Neuter नपुंसकम्	Singular Feminine स्त्री	Plural Masculine पुंस्	Plural Neuter नपुंसकम्	Plural Feminine स्त्री
1. Nominativus १. प्रथमा	कस्	किम्	का	के	कानि	कास्
2. Accusativus २. द्वितीया	कम्	किम्	काम्	कान्	कानि	कास्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	केन		कया	कैस्
4. Dativus ४. चतुर्थी	कस्मै		कस्यै	केभ्यस्
5. Ablativus ५. पञ्चमी	कस्मात्		कस्यास्	केभ्यस्
6. Genetivus ६. षष्ठी	कस्य		कस्यास्	केषाम्
7. Locativus ७. सप्तमी	कस्मिन्		कस्याम्	केषु

Fig.: कस्मात् ?
Tsunami 2005, Sri Lanka.
(Imago auctoris: Detalia)

Lectio 27 ​

27.1. Usus Casus Locativi (सप्तमी f. = "septima desinens casus") ​

27.2. Locativi formatio (सप्तमी) ​

27.2.1. Stemmata consonantica ​

27.2.2. Pronominalia interrogativa, demonstrativa et relativa ​

27.2.3. Stemma vocalica ​

27.3. Tabula desinens regularium casuum (विभक्ति) ​

27.4. Versus cum omnibus formis declinationis (singulari) ad राम ​

27.5. Lexicon verborum ​

27.6. Exercitatio ​

27.7. Paradigmata declinationis memoriae mandanda ​

27.7.1. Masculina in -a: नर ​

27.7.2. Neuters on -a: फल ​

27.7.3. Feminines on -ā: क्षत्रिया ​

27.7.4. Masculina in -i: अरि ​

27.7.5. Feminina in -i: मति ​

27.7.6. Masculina in -u: गुरु ​

27.7.7. Feminines in -u: धेनु ​

27.7.8. Multisyllabic Feminines in -ī: देवी ​

27.7.9. Participle Present Active on -ant: सन्त् ​

27.7.10. महान्त् ​

27.7.11. Masculina et Neutra in -vant / -mant: गुणवन्त् ​

27.7.12. Pronominalia Demonstrativa: तद् । एतद् । इदम् ​

27.7.13. Pronomen relativum: यद् ​

27.7.14. Pronomen interrogativum: किम् ​