Lecziun 8

8.1. La furmaziun da nomina

En la grammatica indiana tradicionala, distinguescha si cun ils suffiss, cun ils quals vegnan formats ils stems nominal:

• kṛt-sufissas (कृत्) (sufissas primars): creeschas radichs verbalas (dhātu m. = धातु) e radichs verbalas a radichs nominalas, absolutivs e infinitivs.
• taddhita-sufissas (तद्धित) (sufissas secundars): sa attachescha a radichs nominalas e indeclinablas e creescha novs radichs nominalas u indeclinablas.

Schema:
Radix + kṛt-suffix » stam da nomina + suffix taddhita » nov stam da nomina

Nominalstamm + Kasusendung » syntaxfähiges Nomen

8.2. Einteilung der Nominalsuffixe

• kṛt (kṛdanta) = कृत् (कृदन्त)

  • kārakakṛt (कारककृत्) » nomina agentis (designan in chel che fa quai ch'è designà per la radis)
  • kṛtikṛt (कृतिकृत्) » nomina actionis (designan l'acziun exprimida per la radis) u abstracta

• taddhita

  • viśeṣyataddhita (⟪विशेष्यतद्धित⟫) » Adjectivs
  • bhāvārthakataddhita (tanmātrataddhita) (⟪भावार्थकतद्धित / ⟪तन्मात्रतद्धित⟫) » Abstracta
  • tadvattaddhita (⟪तद्वत्तद्धित⟫) » possessiv (p.ex. -mant -⟪मन्त्, -vant -⟪वन्त्)
  • tolanataddhita (atiśāyanataddhita) (⟪तोलनतद्धित / ⟪अतिशायनतद्धित⟫) » Intensificaziun (Comparativ, Superlativ), cumpareglia
  • pūraṇataddhita (⟪पूरणतद्धित⟫) » Numerals ordinals (emprim, etc.)
  • vibhaktitaddhita (⟪विभक्तितद्धित⟫) » en lieu da desinenzas casuales (p.ex. -tas -⟪तस्, -tra -⟪त्र)
  • abhūtatadbhāva (cvitaddhita) (⟪अभूततद्भाव / ⟪च्वितद्धित⟫) » (derivaziuns da cvi- ⟨⟪च्वि⟫, -sāt -⟪सात्)

Einteilung nach dem Ablaut:

• guṇya (गुण्य): alta furma
• na guṇya (न गुण्य): bassa furma
• vṛddhyarha (वृद्ध्यर्ह): lungida furma

8.3. Einige wichtige Nominalsuffixe

8.3.1. -a m. (kṛt)

Il sufix kṛt -a furma sustantivs mascuins (raramei neutrals) che designeschan in’acziun u in stadi, ch’è designà per la radis; a maun vegnan era adina agiectivs u sustantivs, che exprimeschan l’agens (kartṛ) da l’acziun designada per la radis verbala. Per la penultima curta (= vocal davant consonanta, sin la quala la radis finischa) u per ina vocala da radis finala vegn per ordinari substituida la grada auta (guṇa) u la grada da lungida (vṛddhi).

Exempels:

Wurzel धातु	+ -a (kṛt)	Significaziun
ji 1 P आप् "siegen"	jaya m. जय	"das Siegen, der Sieg"
muh 4 P मुह् "verwirrt sein"	moha m. मोह	"Verwirrung, Verblendung, Irrtum"
krudh 4 P क्रुध् "zürnen"	krodha m. क्रोध	"Zorn"
kup 4 P कुप् "zürnen"	kopa m. कोप	"Zorn"
lubh 4 P लुभ् "begehren"	lobha m. लोभ	"Begierde"
labh 1 Ā लभ् "bekommen"	lābha m. लाभ	"das Bekommen, Gewinn"
sṛj 6 P सृज् "loslassen, emanieren lassen"	sarga m. सर्ग	"das Loslassen, die Emanation, die Schöpfung" (zum sandhi da las paraulas j » g siehe später)
śru 5 P श्रु "hören"	śrava m. श्रव	"das Hören"
bhū 1 P भू "werden, sein"	bhāva m. भाव	"das Werden, das (etwas) Sein, Natur, Charakter"
yudh 4 Ā युध् "kämpfen"	yodha m. योध	"Kämpfer, Krieger, Soldat"

8.3.2. -ana n. (kṛt)

Il sufix kṛt -ana furma per ordinari sustantivs neutrals, che designeschan in’acziun, in stadi u il mez u l’ustensil, tras il qual l’acziun designada da la radischa u d’in stem verbal vegn realisa. Per ina penultima curta u per ina vocala finala da la radischa vegn per ordinari substituida la grada auta (guṇa).

Exempels:

Wurzel धातु	+ -ana (kṛt)	Significaziun
gam 1 P गम् "gehen"	gamana n. गमन	"das Gehen"
nī 1 U नी "führen"	nayana n. नयन	"(das Werkzeug des Führens, d.h.) Auge"
śru 5 P श्रु "hören"	śravaṇa n. श्रवण	"(Hörwerkzeug =) Ohr"
kṛ 8 U कृ "tun"	kāraṇa n. कारण	"(das, wodurch etwas getan wird, d.h.) Ursache, Grund"
bhū 1 P भू "werden"	bhavana n. भवन	"das Werden, Entstehen"
dṛś 4 P दृश् "sehen"	darśana n. दर्शन	"das Sehen, Sichtweise, philosophisches System, Erscheinung, speziell: Darśan"

Fig.: Maa Batakali Darshan, Puri, Orissa
(Font dal maletg: Details)

"Darshan" u Darshana è in termin dal hinduism per la vista e la visium dal sàint e divin. Sot Darshana s'intenda per exempel l'incontr uffizial tranter allievo e maister, nua che l'allievo è stà invità dal maister. El po era significar il s'immersar durant la contemplaziun d'ina figura divina. Quest ultim significà è il pli frequent en l'usiadi odiern dal hindi. En connex cun Mata Amritanandamayi significa Darshan l'abbratsch dal guru.

I Hindus devots van al temple per cuntanscher la visida da Dieu tras in simbol u ina statua, en la quala vegn supponida la presenza spirituala da la deïtat. En quest senn era ina benedicziun tras la deïtat. Darshan po dentant era vegnir acceptà tras ina visida da la deïtat durant la preghiera u la meditaziun. Ina persuna viva, che vegn considerada sco incarnaziun da la deïtat, sco per exempel in avatara, po dar darshan.
(Sursa: Wikipedia)

8.3.3. -tra n. (kṛt)

Il suffixe kṛt -tra cumpiglia (per la maiur part) sustantivs neutrals, che designeschan il mez u l'instrument, tras il qual l'acziun designada da la radischa vegn realisada. La penultima curta e la vocala finala da la radischa vegnan remplazzadas cun il guṇa (grad elevà).

Exempels:

Wurzel धातु	+ -tra (kṛt)	Significaziun
nī 1 U नी "führen"	netra n. नेत्र	"(Mittel des Führens =) Auge"
śru 5 P श्रु "hören"	śrotra श्रोत्र	"(Hörwerkzeug=) Ohr"
man 4 Ā मन् "denken"	mantra m. (!) मन्त्र	"(Denkwerkzeug:) Spruch, 'magische' Formel (Mantra)"
tan 8 U तन् "aufspannen"	tantra n. तन्त्र	"Webkette"

Il Mantra primordial Oṃ (ॐ) en diversas escrituras indias

In Devanāgarī	In Bengali Schrift
En scrittura canaresa	En scrittura tamilica
In Malayalam-Schrift	Jaina-Oṃ

(fontas d'imaginas: detagls)

8.3.4. -ti f. (kṛt)

Il suffixe kṛt -ti cunstituescha sustantivs femins, che expriman en general l'acziun designada da la radischa u il stadi designà da la radischa. La furma da la radischa è profundida.

Exemples:

Wurzel धातु	+ -ti (kṛt)	Significaziun
śru 5 P श्रु "hören"	śruti f. श्रुति	"das Hören, der Veda"
smṛ 1 P स्मृ "vergegenwärtigen"	smṛti f. स्मृति	"Das Vergegenwärtigen, Erinnerung, Überlieferung, Achtsamkeit"
nī 1 U नी "führen"	nīti f. नीति	"das Führen, Führung, Betragen"
sṛj 6 P सृज् "emanieren lassen"	sṛṣṭi f. सृष्टि	"Emanation, Schöpfung"
dṛś 4 P दृश् "sehen"	dṛṣṭi f. दृष्टि	"Blick, Gesicht, Sehweise"
gam 1 P गम् "gehen"	gati f. गति	"Gang, Laufbahn, Ziel des Gehens" (aus *gm » ga + -ti)
man 4 Ā मन् "denken"	mati f. मति	"Denken, Gedanke, Meinung" (aus *mn » ma + -ti)

*Nota: * davant d’ina furma munta, che questa furma n’è betg preschenta en il sanscrit, mabain è deducida teoricamain sco presupposiziun per ina certa furmaziun. Il grad bass da gam è gṃ = *gm, il m vegn sustitui dal cunsegl da la nasalis sonanta per a » **ga. Analog vala per man » ma.

8.3.5. -tva n., -tā f. (taddhita)

I sufixes taddhita -tva n. resp. -tā f. crean substantivs abstracts a substantivs. La furma dal stem da substantiv subjacent resta immutada.

Exempels:

Nominalstamm नामप्रातिपदिक	+ -tva n. (taddhita)	+ -tā f. (taddhita)	Significaziun
guru गुरु 3 "schwer, würdig, m. Meister"	gurutva n. गुरुत्व	gurutā f. गुरुता	"Schwere, Ehrwürdigkeit, Das Lehrersein (Wesen ni Natur eines Lehrers)"
brāhmaṇa ब्राह्मण m. "Brahmane"	brāhmaṇatva n. ब्राह्मणत्व	brāhmaṇatā f. ब्राह्मणता	"das Brahmane-sein, was einen Brahmanen zum Brahmanen macht, Wesen / Natur eines Brahmanen"
deva देव m. "Himmlischer, Gott"	—	devatā f. देवता	"Gottheit"

Questas furmaziun pon vegnir formadas praticamente a mintga sustantiv e èn fitg cuminaidas en ovras scientificas sanscrite.

8.4. L'otgavla classa da prescha (tanādi = तनादि = "tan e.u.v.")

Furmaziun dal stem:

• Stem ferm: rad + -o-
• Stem debel: rad + -u- (davant da vocala: -v-)

Esempel tan 8 U (तन्) "stender":

• 3. sg. P. tanoti
  तनोति
• 3. pl. P. tanvanti
  तन्वन्ति
• 3. sg. Ā. tanute
  तनुते
• 3. pl. Ā. tanvate
  तन्वते

Notaziun: Per il debat, sche tan è en realitad ina radis da la 5. classa (*tn » ta + no-), vgl. Thumb-Hauschild, Handbuch des Sanskrit II, 265.

La radiz principala da la 8. classa è kṛ 8 U (कृ) "far, far". La súa conjugaziun è irregulara:

kṛ 8 U (कृ) "far, far"

• 3. sg. P. karoti
  करोति
• 3. pl. P. kurvanti
  कुर्वन्ति
• 3. sg. Ā. kurute
  कुरुते
• 3. pl. Ā. kurvate
  कुर्वते

8.5. Glista da pleds

Imparar las suentas suventas:

• ji 1 P (jayati) जि जयति : gudagnar, gudagnar, gudagnar
• labh 1 Ā (labhate) लभ् लभते : serrar, obtegnair, agarrar
• tu तु : ma (sa suenter la emprima paraula da la frasa oppurtamain opposida u da la part da la frasa)
• paś 4 P (paśyati) पश् पश्यति : vesair, vesair (vegn adina sco stem dal present enstagl da la radis dṛś 0 "vesair, vesair")
• kṛ 8 U (karoti) कृ करोति : far, far
• tan 8 U (tanoti) तन् तनोति : stender
• rakṣ 1 P (rakṣati) रक्ष् रक्षति : guardar
• sārathi m. सारथि : cochier, cochier
• kapi m. कपि : simia
• kumārī f. कुमारी : la giuvna, la virginitad
• nāga m. नाग : il nud, l'elefant, la serpa (l'elefant e la serpa n'han betg pel, uschia sco l'"uman nud")
• gaja m. गज : elephant
• śuc 1 P (śocati) शुच् शोचति : dolair
• śuka m. शुक : papegai
• pat 1 P (patati) पत् पतति : cadair, flar
• patrikā f. पत्रिका : littera
• likh 1 P (likhati) लिख् लिखति : incisar, scriver (originalmain cun il stichel sin in fegl da palma, alura generalmain)

Fig.: likh (लिख्) : Stylus indian da scriver en azzier per incider sin paglia da palma
(Fontana da l’imagines: Detagls)

Fig.: likh (लिख्) : stgiet da scriver dals Batak (Sumatra), probablamain era usità en l'India
(font dal maletg: Detagls)

• sukha n. सुख : feliç, benessur
• duḥkha n. दुःख : sfortuna, dolur

8.6. Exercizi

A) Erklären Sie die folgenden Nomina durch Angabe der Radis, von der abgeleitet wurde, und des Nominalsuffixes. Geben Sie Geschlecht und Significaziun an:

1. lobha
2. rakṣa
3. śrotra
4. mati
5. savana
6. yodha
7. lābha
8. kāraṇa
9. gati
10. khādana
11. smara
12. sṛṣṭi
13. tantra
14. bhāva
15. darśana
16. netra
17. veśana
18. kopa
19. sarga
20. yajana
21. moha
22. śrava
23. bhavana
24. nīti
25. nartana
26. jaya
27. nayana
28. śravaṇa

B) Formai abstracts a tut las sustantivs fin ussa emprendids e medita sias significaziuns (oralmain).

C) Inserìs com a objecte directe en singular i plural:

• kṣatriyas ... rakṣati (brāhmaṇa, vaiśya, śūdra, brāhmaṇī, kṣatriyā)

D) Traducir:

1. I Kṣatriyas protegian tant brahmins scoi vaiśyas scoi śūdras. (2 modalitads)
2. In umìg sacrad vescha tant il tschiel sco l'infern.
3. El sconfiga ils Kṣatriyas.
4. Ella tendescha la trama dal tissè.
5. Soldads combattan.
6. Il brahman fa in fieu.
7. Brahmins fan fieu.
8. Tge fan quests lottaders?
9. A tgeg vescha l'eglia?
10. Tge desiran ils deus?
11. Tge è la ragisch?

8.7. Exercizi da lectura e translaziun

1. शूद्रो बालं नयति ।
2. कविर्देवं यजते ।
3. साधुः फलानि खादति ।
4. गुरुः क्रोधं जयति ।
5. देवो नरकं सृजति ।
6. धेनुर्ग्रामं विशति ।
7. कामक्रोधलोभा नरकं नयन्ति ।
8. देवतां यजति ।
9. बाला भवति ।
10. सारथी रथं नयति ।
11. कपयः फलानि खादन्ति ।
12. बाला लिखति ।
13. कुमारी गृहं विशति ।
14. देवो नागं सृजति ।
15. बालो गजं नयति ।
16. विमला शोचति । (विमला num propri Vimalā)
17. शुकः पतति ।
18. बालः पत्रिकां लिखति ।