Μάθημα 8

8.1. Σχετικά με τον σχηματισμό ουσιαστικών

Στην παραδοσιακή ινδική γραμματική διακρίνονται στα suffixed, με τα οποία σχηματίζονται οι ρίζες ουσιαστικών:

kṛt suffixed (कृत्) (Πρωτεύοντα suffixed): σχηματίζουν από ρίζες ρημάτων (dhātu m. = धातु) και ρίζες ρημάτων ουσιαστικές ρίζες, απολυτικά και απεριστα.
taddhita suffixed (तद्धित) (Δευτερεύοντα suffixed): προστίθενται σε ουσιαστικές ρίζες και indeclinabilia και σχηματίζουν νέες ουσιαστικές ρίζες ή indeclinabilia.

Σχήμα:
Ρίζα + kṛt suffixed » Ουσιαστική ρίζα κ.λπ. + taddhita suffixed » Νέα ουσιαστική ρίζα κ.λπ.

Ουσιαστική ρίζα + κατάληξη πτώσης » Συντακτικό ουσιαστικό

8.2. Ταξινόμηση των ουσιαστικών suffixed

kṛt (kṛdanta) = कृत् (कृदन्त)
kārakakṛt (कारककृत्) » ουσιαστικά πράκτορα (σημαίνουν κάποιον που κάνει αυτό που δηλώνεται από τη ρίζα)
kṛtikṛt (कृतिकृत्) » ουσιαστικά δράσης (σημαίνουν τη δράση που εκφράζεται από τη ρίζα) ή αφηρημένα

taddhita
viśeṣyataddhita (विशेष्यतद्धित) » επίθετα
bhāvārthakataddhita (tanmātrataddhita) (भावार्थकतद्धित / तन्मात्रतद्धित) » αφηρημένα
tadvattaddhita (तद्वत्तद्धित) » κτητικά (π.χ. -mant -मन्त्, -vant -वन्त्)
tolanataddhita (atiśāyanataddhita) (तोलनतद्धित / अतिशायनतद्धित) » κλίση (συγκριτικός, υπερθετικός), σύγκριση
pūraṇataddhita (पूरणतद्धित) » αριθμητικά πρώτα (πρώτος κ.λπ.)
vibhaktitaddhita (विभक्तितद्धित) » αντί καταλήξεων πτώσης (π.χ. -tas -तस्, -tra -त्र)
abhūtatadbhāva (cvitaddhita) (अभूततद्भाव / च्वितद्धित) » (cvi σχήματα च्वि, -sāt -सात्)

Ταξινόμηση κατά τον φθόγγο:
guṇya (गुण्य): σχηματισμός υψηλού βαθμού
na guṇya (न गुण्य): σχηματισμός χαμηλού βαθμού
vṛddhyarha (वृद्ध्यर्ह): σχηματισμός εκφώνησης

8.3. Ορισμένα σημαντικά ουσιαστικά suffixed

8.3.1. -a m. (kṛt)

Το kṛt suffixed -a σχηματίζει αρσενικά (σπανιότερα ουδέτερα) ουσιαστικά, που δηλώνουν μια δράση ή κατάσταση που υποδηλώνεται από τη ρίζα· μερικές φορές επίσης επίθετα ή ουσιαστικά που εκφράζουν τον πράκτορα (kartṛ) της δράσης που υποδηλώνεται από τη ρίζα του ρήματος. Για σύντομη προπαραλήγουσα (= φωνή πριν από σύμφωνο, στο οποίο καταλήγει η ρίζα) ή εκφώνησης φωνήματος, συνήθως υποκαθίσταται ο υψηλός βαθμός (guṇa) ή η εκφώνηση (vṛddhi).

Παραδείγματα:

Ρίζα धातु	+ -a (kṛt)	Σημασία
ji 1 P आप् "νικώ"	jaya m. जय	"το νίκημα, η νίκη"
muh 4 P मुह् "είμαι συγκεχυμένος"	moha m. मोह	"σύγχυση, παραπλάνηση, λάθος"
krudh 4 P क्रुध् "θυμώνω"	krodha m. क्रोध	"οργή"
kup 4 P कुप् "θυμώνω"	kopa m. कोप	"οργή"
lubh 4 P लुभ् "επιθυμώ"	lobha m. लोभ	"επιθυμία"
labh 1 Ā लभ् "λαμβάνω"	lābha m. लाभ	"η λήψη, το κέρδος"
sṛj 6 P सृज् "απελευθερώνω, emanieren lassen"	sarga m. सर्ग	"η απελευθέρωση, η εκπομπή, η δημιουργία" (για το Ορθογραφική σύνδεση j » g δείτε αργότερα)
śru 5 P श्रु "ακούω"	śrava m. श्रव	"η ακρόαση"
bhū 1 P भू "γίνομαι, είμαι"	bhāva m. भाव	"η γέννηση, το (κάτι) είμαι, φύση, χαρακτήρας"
yudh 4 Ā युध् "μαχόμαι"	yodha m. योध	"μάχος, πολεμιστής, στρατιώτης"

8.3.2. -ana n. (kṛt)

Το kṛt-επίθημα -ana σχηματίζει κυρίως ουδέτερα ουσιαστικά που δηλώνουν μια δράση, μια κατάσταση ή το μέσο/εργαλείο μέσω του οποίου επιτελείται η δράση που δηλώνει η ρίζα ή ο ρηματικός ιστός. Για βραχύτατο προτελευταίο φθόγγο ή καταληκτικό φωνήεν της ρίζας συνήθως υποκαθίσταται από βαθμό guṇa.

Παραδείγματα:

Ρίζα धातु	+ -ana (kṛt)	Σημασία
gam 1 P गम् "πηγαίνω"	gamana n. गमन	"το πηγαίνω"
nī 1 U नी "οδηγώ"	nayana n. नयन	"(το εργαλείο της οδήγησης, δηλ.) μάτι"
śru 5 P श्रु "ακούω"	śravaṇa n. श्रवण	"(εργαλείο ακρόασης =) αυτί"
kṛ 8 U कृ "κάνω"	kāraṇa n. कारण	"(αυτό που κάνει κάτι, δηλ.) αιτία, λόγος"
bhū 1 P भू "γίνομαι"	bhavana n. भवन	"το γίνομαι, η δημιουργία"
dṛś 4 P दृश् "βλέπω"	darśana n. दर्शन	"το βλέπω, οπτική, φιλοσοφικό σύστημα, εμφάνιση, ειδικά: Darśan"

Εικ.: Maa Batakali Darshan, Puri, Orissa
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

"Darshan" ή "Darshana" είναι ένας όρος του Ινδουισμού για την οπτική και τη θέαση του ιερού και του θείου. Υπό το Darshana εννοείται π.χ. η επίσημη συνάντηση μαθητή και δασκάλου, όπου ο μαθητής έχει προσκληθεί από τον δάσκαλο. Μπορεί επίσης να σημαίνει την εμβύθιση κατά τη θέαση ενός αγάλματος θεότητας. Η τελευταία σημασία είναι αυτή που χρησιμοποιείται συχνότερα στη σύγχρονη ομιλία της Χίντι. Σε σχέση με τη Mata Amritanandamayi, το Darshana σημαίνει την αγκαλιά από τον Γκουρού.

Ευσεβείς Ινδουιστές πηγαίνουν στον ναό για να αποκτήσουν την όραση του Θεού μέσω ενός συμβόλου ή ενός αγάλματος, στο οποίο υποτίθεται ότι υπάρχει η πνευματική παρουσία της θεότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, πρόκειται επίσης για μια ευλογία από τη θεότητα. Ωστόσο, το Ντάρσαν μπορεί να ληφθεί και μέσω μιας όρασης της θεότητας κατά τη διάρκεια προσευχής ή διαλογισμού. Επίσης, ένα ζωντανό πρόσωπο που θεωρείται ενσάρκωση της θεότητας, όπως για παράδειγμα ένας Άβαταρα, μπορεί να προσφέρει Ντάρσαν.
(Πηγή: Wikipedia)

8.3.3. -tra n. (kṛt)

Το κριτ-επίθημα -tra σχηματίζει (συνήθως) ουδέτερα ουσιαστικά, τα οποία δηλώνουν το μέσο ή το εργαλείο μέσω του οποίου πραγματοποιείται η πράξη που υποδηλώνει τη ρίζα. Η βραχεία προτελευταία συλλαβή και το τελικό φωνήεν της ρίζας αντικαθίστανται από τον βαθμό guṇa.

Παραδείγματα:

Ρίζα धातु	+ -tra (kṛt)	Σημασία
nī 1 U नी "οδηγώ"	netra n. नेत्र	"(Μέσο της οδήγησης =) μάτι"
śru 5 P श्रु "ακούω"	śrotra श्रोत्र	"(Όργανο ακρόασης =) αυτί"
man 4 Ā मन् "σκέφτομαι"	mantra m. (!) मन्त्र	"(Εργαλείο σκέψης:) ύμνος, 'μαγική' φόρμουλα (Μάντρα)"
tan 8 U तन् "τείνω"	tantra n. तन्त्र	"υφή"

Το Πρωτόγονο Μάντρα Ομ (ॐ) σε διάφορα ινδικά κείμενα

In Devanāgarī	In Bengali Schrift
Σε καναρέζικο αλφάβητο	Σε ταμίλ αλφάβητο
In Malayalam-Schrift	Jaina-Oṃ

(Πηγές εικόνας: Λεπτομέρειες)

8.3.4. -ti f. (kṛt)

Το kṛt-επίθετο -ti σχηματίζει θηλυκά ουσιαστικά, που γενικά εκφράζουν την ενέργεια ή την κατάσταση που δηλώνει η ρίζα. Η μορφή της ρίζας είναι βαθμωτά μειωμένη.

Παραδείγματα:

Ρίζα धातु	+ -ti (kṛt)	Σημασία
śru 5 P श्रु "ακούω"	śruti f. श्रुति	"η ακρόαση, το Βέδα"
smṛ 1 P स्मृ "επαναφέρω στη μνήμη"	smṛti f. स्मृति	"Η επαναφορά στη μνήμη, η ανάμνηση, η παράδοση, η προσοχή"
nī 1 U नी "οδηγώ"	nīti f. नीति	"η οδήγηση, η καθοδήγηση, η συμπεριφορά"
sṛj 6 P सृज् "εκπέμπω, δημιουργώ"	sṛṣṭi f. सृष्टि	"Εκπόρευση, Δημιουργία"
dṛś 4 P दृश् "βλέπω"	dṛṣṭi f. दृष्टि	"Βλέμμα, Πρόσωπο, Οπτική"
gam 1 P गम् "πηγαίνω, περπατώ"	gati f. गति	"Βήμα, Διαδρομή, Στόχος του περπατήματος" (από *gm » ga + -ti)
man 4 Ā मन् "σκέφτομαι"	mati f. मति	"Σκέψη, Σκέψη, Γνώμη" (από *mn » ma + -ti)

*Σημείωση: Το * πριν από μια μορφή σημαίνει ότι αυτή η μορφή δεν εμφανίζεται στα Σανσκριτικά, αλλά έχει εξαχθεί θεωρητικά ως προϋπόθεση για μια συγκεκριμένη μορφοποίηση. Η βαθμωτά μειωμένη μορφή του gam είναι gṃ = *gm, το m αντικαθίσταται από το a ως nasalis sonans » ga. Το ίδιο ισχύει αναλογικά για το man » ma.

8.3.5. -tva n., -tā f. (taddhita)

Τα taddhita-επίθετα -tva n. και -tā f. σχηματίζουν αφηρημένα ουσιαστικά από ονόματα. Η μορφή του υποκείμενου ονοματικού ρίζματος παραμένει αμετάβλητη.

Παραδείγματα:

Ονοματικό θέμα नामप्रातिपदिक	+ -tva n. (ταδδίθα)	+ -tā f. (ταδδίθα)	Σημασία
guru गुरु 3 "βαρύς, άξιος, m. δάσκαλος"	gurutva n. गुरुत्व	gurutā f. गुरुता	"βαρύτητα, σεβαστότητα, η διδασκαλία (ουσία ή φύση ενός δασκάλου)"
brāhmaṇa ब्राह्मण m. "Βραχμάνος"	brāhmaṇatva n. ब्राह्मणत्व	brāhmaṇatā f. ब्राह्मणता	"η βραχμανική κατάσταση, αυτό που κάνει κάποιον Βραχμάνο Βραχμάνο, ουσία / φύση ενός Βραχμάνος"
deva देव m. "Ουράνιος, Θεός"	—	devatā f. देवता	"Θεότητα"

Αυτές οι παραγωγές μπορούν να σχηματιστούν πρακτικά για κάθε ουσιαστικό και είναι πολύ συχνές στα επιστημονικά έργα των Σανσκρίτων.

8.4. Η 8η τάση του ενεστώτα (tanādi = तनादि = "tan κ.λπ.")

Σχηματισμός ρίζας:
Ισχυρό θέμα: Ρίζα + -o-
Αδύναμο θέμα: Ρίζα + -u- (προ φωνήεντος: -v-)

Παράδειγμα tan 8 U (तन्) "τείνω":
3. εν. Π. tanoti :brतनोति
3. πληθ. Π. tanvanti :brतन्वन्ति
3. εν. Α. tanute :brतनुते
3. πληθ. Α. tanvate :brतन्वते

Σημείωση: Για τη διαμάχη σχετικά με το αν tan είναι στην πραγματικότητα ρίζα της 5ης τάσης (*tn » ta + no-), βλ. Thumb-Hauschild, Handbuch des Sanskrit II, 265.

Η πιο σημαντική ρίζα της 8ης τάσης είναι kṛ 8 U (कृ) "κάνω, δημιουργώ". Η κλίση της είναι ακανόνιστη:

kṛ 8 U (कृ) "κάνω, δημιουργώ"
3. εν. Π. karoti :brकरोति
3. πληθ. Π. kurvanti :brकुर्वन्ति
3. εν. Α. kurute :brकुरुते
3. πληθ. Α. kurvate :brकुर्वते

8.5. Λεξιλόγιο

Μάθετε τα ακόλουθα λέξεις:

ji 1 P (jayati) जि जयति : νικώ, κατακτώ
labh 1 Ā (labhate) लभ् लभते : πιάνω, αποκτώ, αρπάζω
tu तु : αλλά (εμφανίζεται μετά το πρώτο λέξη του αντίθετου προτάσεως ή μέρους της)
paś 4 P (paśyati) पश् पश्यति : βλέπω, αντιλαμβάνομαι (χρησιμοποιείται ως ρίζα του ενεστώτα αντί της ρίζας dṛś 0 "βλέπω, αντιλαμβάνομαι")
kṛ 8 U (karoti) कृ करोति : κάνω, επιτελώ
tan 8 U (tanoti) तन् तनोति : τεντώνω
rakṣ 1 P (rakṣati) रक्ष् रक्षति : φυλάσσω, προστατεύω
sārathi m. सारथि : αμαξοπόλος, οδηγός άρματος
kapi m. कपि : πίθηκος
kumārī f. कुमारी : το κορίτσι, η παρθένος
nāga m. नाग : ο γυμνός, το ελέφαντας, το φίδι (ο ελέφαντας και το φίδι δεν έχουν τρίχωμα, όπως επίσης ο "γυμνός πίθηκος" άνθρωπος)
gaja m. गज : ελέφαντας
śuc 1 P (śocati) शुच् शोचति : θρηνώ, λυπάμαι
śuka m. शुक : παπαγάλος
pat 1 P (patati) पत् पतति : πέφτω, πετώ
patrikā f. पत्रिका : επιστολή, γράμμα
likh 1 P (likhati) लिख् लिखति : χαράζω, γράφω (αρχικά με το στυλό σε φύλλο φοίνικος, στη συνέχεια γενικά)

Εικ.: likh (लिख्) : Ινδικό χάλκινο στυλό για χάραξη σε φύλλα φοίνικα
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

Εικ.: likh (लिख्) : Ξύλινο στυλό των Μπάτακ (Σουμάτρα), όπως πιθανότατα χρησιμοποιούνταν και στην Ινδία
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)

sukha n. सुख : ευτυχία, ευημερία
duḥkha n. दुःख : δυστυχία, πάθος

8.6. Άσκηση

Α) Εξηγήστε τα παρακάτω ουσιαστικά αναφέροντας τη ρίζα από την οποία προέρχονται και το ονοματικό επίθημα. Δώστε γένος και σημασία:

1. lobha
2. rakṣa
3. śrotra
4. mati
5. savana
6. yodha
7. lābha
8. kāraṇa
9. gati
10. khādana
11. smara
12. sṛṣṭi
13. tantra
14. bhāva
15. darśana
16. netra
17. veśana
18. kopa
19. sarga
20. yajana
21. moha
22. śrava
23. bhavana
24. nīti
25. nartana
26. jaya
27. nayana
28. śravaṇa

Β) Παράγετε αφηρημένα ουσιαστικά για όλα τα μέχρι τώρα διδασκόμενα ουσιαστικά και σκεφτείτε τη σημασία τους (προφορικά).

Γ) Τοποθετήστε ως απαντητικό αντικείμενο στον ενικό και τον πληθυντικό:
kṣatriyas ... rakṣati (brāhmaṇa, vaiśya, śūdra, brāhmaṇī, kṣatriyā)

Δ) Μεταφράστε:

1. Οι Κσατρίγια φυλάσσουν τόσο τους Βραχμάνες όσο και τους Ουαϊśyas και Σούδρες. (2 τρόποι)
2. Ένας ιερός άνδρας βλέπει τόσο τον ουρανό όσο και την κόλαση.
3. Νικά τους Κσατρίγια.
4. Τεντώνει το υφάδι.
5. Οι στρατιώτες πολεμούν.
6. Ο Βραχμάνας ανάβει φωτιά.
7. Οι Βραχμάνες ανάβουν φωτιές.
8. Τι κάνουν αυτοί οι πολεμιστές;
9. Ποιον βλέπει το μάτι;
10. Τι επιθυμούν οι θεοί;
11. Ποιος είναι ο λόγος;

8.7. Άσκηση ανάγνωσης και μετάφρασης

1. शूद्रो बालं नयति ।
2. कविर्देवं यजते ।
3. साधुः फलानि खादति ।
4. गुरुः क्रोधं जयति ।
5. देवो नरकं सृजति ।
6. धेनुर्ग्रामं विशति ।
7. कामक्रोधलोभा नरकं नयन्ति ।
8. देवतां यजति ।
9. बाला भवति ।
10. सारथी रथं नयति ।
11. कपयः फलानि खादन्ति ।
12. बाला लिखति ।
13. कुमारी गृहं विशति ।
14. देवो नागं सृजति ।
15. बालो गजं नयति ।
16. विमला शोचति । (विमला ιδιοπαρώνυμο Vimalā)
17. शुकः पतति ।
18. बालः पत्रिकां लिखति ।