Μάθημα 8
Σε αυτή τη μαθησιακή ενότητα θα μάθετε:
- τον σχηματισμό ουσιαστικών (κριτ- και ταδχίτα-καταλήξεις)
- σημαντικές ουσιαστικές καταλήξεις (-a, -ana, -tra, -ti, -tva, -tā)
- την 8η τάση παραγωγής ρήματος (τανάδι)
- τη κλίση του kṛ (tun, κάνω)
8.1. Για τον σχηματισμό ονομάτων
Στην παραδοσιακή ινδική γραμματική διακρίνονται στα επίθετα, με τα οποία σχηματίζονται οι ρίζες ονομάτων:
- κṛt-επίθετα (कृत्) (Πρωτεύοντα επίθετα): σχηματίζουν από ρίζες ρημάτων (dhātu αρ. = धातु) και ρίζες ρημάτων ονοματικές ρίζες, απόλυτα και απεριόριστα.
- taddhita-επίθετα (तद्धित) (Δευτερεύοντα επίθετα): εμφανίζονται σε ονοματικές ρίζες και αδιάβατα, σχηματίζουν νέες ονοματικές ρίζες ή αδιάβατα.
Σχήμα:
Ρίζα + κṛt-επίθετο » ονοματική ρίζα κ.λπ. + taddhita-επίθετο » νέα ονοματική ρίζα κ.λπ.
Ονοματική ρίζα + κατάληξη πτώσης » σύντακτο ουσιαστικό
8.2. Κατάταξη των ονοματικών επιθημάτων
kṛt (kṛdanta) = कृत् (कृदन्त)
- kārakakṛt (कारककृत्) » ονόματα ρητόρων (αναφέρονται σε αυτόν που κάνει ό,τι δηλώνεται από τη ρίζα)
- kṛtikṛt (कृतिकृत्) » ονόματα δράσης (αναφέρονται στην πράξη που εκφράζεται από τη ρίζα) ή αφηρημένα ουσιαστικά
taddhita
- viśeṣyataddhita (विशेष्यतद्धित) » επίθετα
- bhāvārthakataddhita (tanmātrataddhita) (भावार्थकतद्धित / तन्मात्रतद्धित) » αφηρημένα ουσιαστικά
- tadvattaddhita (तद्वत्तद्धित) » κτητικά (π.χ. -mant -मन्त्, -vant -वन्त्)
- tolanataddhita (atiśāyanataddhita) (तोलनतद्धित / अतिशायनतद्धित) » κλίση (συγκριτικός, υπερθετικός), σύγκριση
- pūraṇataddhita (पूरणतद्धित) » αριθμητικά επίθετα τάξης (πρώτος κ.ο.κ.)
- vibhaktitaddhita (विभक्तितद्धित) » αντί περιπτώσεων (π.χ. -tas -तस्, -tra -त्र)
- abhūtatadbhāva (cvitaddhita) (अभूततद्भाव / च्वितद्धित) » (σχηματισμοί cvī च्वि, -sāt -सात्)
Ταξινόμηση βάσει του ablaut:
- guṇya (गुण्य): σχηματισμός βαθμού guṇa
- na guṇya (न गुण्य): σχηματισμός βαθρού
- vṛddhyarha (वृद्ध्यर्ह): σχηματισμός βαθμού vṛddhi
8.3. Μερικά σημαντικά ονοματικά επιθήματα
8.3.1. -a αρσ. (kṛt)
Το επίθημα kṛt -a σχηματίζει αρσενικά (σπανιότερα ουδέτερα) ουσιαστικά, που δηλώνουν μια πράξη ή κατάσταση η οποία υποδηλώνεται από τη ρίζα· μερικές φορές επίσης επίθετα ή ουσιαστικά, που εκφράζουν το υποκείμενο (kartṛ) της πράξης που δηλώνεται από τη ρητική ρίζα. Για σύνθετη προτελευταία (= φωνήεν πριν από σύμφωνο, στο οποίο καταλήγει η ρίζα) ή καταληκτικό φωνήεν ρίζας, συνήθως υποκαθίσταται η υψηλή βαθμίδα (guṇa) ή ο εκτεταμένος βαθμός (vṛddhi).
Παραδείγματα:
| Wurzel धातु | + -a (kṛt) | Bedeutung |
|---|---|---|
| ji 1 P आप् "siegen" | jaya m. जय | "das Siegen, der Sieg" |
| muh 4 P मुह् "verwirrt sein" | moha m. मोह | "Verwirrung, Verblendung, Irrtum" |
| krudh 4 P क्रुध् "zürnen" | krodha m. क्रोध | "Zorn" |
| kup 4 P कुप् "zürnen" | kopa m. कोप | "Zorn" |
| lubh 4 P लुभ् "begehren" | lobha m. लोभ | "Begierde" |
| labh 1 Ā लभ् "bekommen" | lābha m. लाभ | "das Bekommen, Gewinn" |
| sṛj 6 P सृज् "loslassen, emanieren lassen" | sarga m. सर्ग | "das Loslassen, die Emanation, die Schöpfung" (zum Wortsandhi j » g siehe später) |
| śru 5 P श्रु "hören" | śrava m. श्रव | "das Hören" |
| bhū 1 P भू "werden, sein" | bhāva m. भाव | "das Werden, das (etwas) Sein, Natur, Charakter" |
| yudh 4 Ā युध् "kämpfen" | yodha m. योध | "Kämpfer, Krieger, Soldat" |
8.3.2. -ana ουδ. (kṛt)
Το επίθημα kṛt -ana σχηματίζει συνήθως ουδέτερα ουσιαστικά, που δηλώνουν μια πράξη, μια κατάσταση ή το μέσο/εργαλείο μέσω του οποίου επιτελείται η πράξη που δηλώνεται από τη ρίζα ή τον ρηματικό ιστό. Για μια σύντομη προτελευταία συλλαβή ή έναν καταληκτικό φθόγγο της ρίζας, συνήθως υποκαθίσταται με βαθμίδα guṇa.
Παραδείγματα:
| Wurzel धातु | + -ana (kṛt) | Bedeutung |
|---|---|---|
| gam 1 P गम् "gehen" | gamana n. गमन | "das Gehen" |
| nī 1 U नी "führen" | nayana n. नयन | "(das Werkzeug des Führens, d.h.) Auge" |
| śru 5 P श्रु "hören" | śravaṇa n. श्रवण | "(Hörwerkzeug =) Ohr" |
| kṛ 8 U कृ "tun" | kāraṇa n. कारण | "(das, wodurch etwas getan wird, d.h.) Ursache, Grund" |
| bhū 1 P भू "werden" | bhavana n. भवन | "das Werden, Entstehen" |
| dṛś 4 P दृश् "sehen" | darśana n. दर्शन | "das Sehen, Sichtweise, philosophisches System, Erscheinung, speziell: Darśan" |
Εικ.: Μάα Μπατακάλι Ντάρσαν, Πούρι, Ορίσα
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)
Το «Ντάρσαν» ή το «Νταρσάνα» είναι ένας όρος του Ινδουισμού για την οπτική επαφή και τη θέαση του ιερού και του θείου. Με τον όρο Νταρσάνα εννοείται, για παράδειγμα, η επίσημη συνάντηση μαθητή και δασκάλου, κατά την οποία ο μαθητής έχει προσκληθεί από τον δάσκαλο. Μπορεί επίσης να σημαίνει την εμβύθιση κατά τη θέαση ενός αγάλματος θεότητας. Η τελευταία σημασία είναι αυτή που χρησιμοποιείται συχνότερα στη σύγχρονη ομιλία της Χίντι. Στο πλαίσιο της Μάτα Αμριταναντάμαγι, το Ντάρσαν σημαίνει την αγκαλιά από τον Γκούρου.
Οι ευσεβείς Ινδουιστές πηγαίνουν στον ναό για να αποκτήσουν την όψη του Θεού μέσω ενός συμβόλου ή μιας στατού, στην οποία υποτίθεται ότι υπάρχει η πνευματική παρουσία της θεότητας. Σε αυτό το νόημα, επίσης μια ευλογία από τη θεότητα. Το Ντάρσαν μπορεί ωστόσο να ληφθεί επίσης μέσω μιας όρασης της θεότητας κατά την προσευχή ή τη μεσολάβηση. Επίσης, μια ζωντανή προσωπικότητα που θεωρείται ενσάρκωση της θεότητας, όπως π.χ. ένας Αβάταρα, μπορεί να δώσει Ντάρσαν.
(Πηγή: Wikipedia)
8.3.3. -tra ουδ. (kṛt)
Το επίθημα kṛt -tra σχηματίζει (συνήθως) ουδέτερα ουσιαστικά, τα οποία δηλώνουν το μέσο ή το όργανο μέσω του οποίου πραγματοποιείται η πράξη που δηλώνει η ρίζα. Η σύντομη προπαροξύτονη και ο τελικός φθόγγος της ρίζας αντικαθίστανται από την υψηλή βαθμίδα (guṇa).
Παραδείγματα:
| Wurzel धातु | + -tra (kṛt) | Bedeutung |
|---|---|---|
| nī 1 U नी "führen" | netra n. नेत्र | "(Mittel des Führens =) Auge" |
| śru 5 P श्रु "hören" | śrotra श्रोत्र | "(Hörwerkzeug=) Ohr" |
| man 4 Ā मन् "denken" | mantra m. (!) मन्त्र | "(Denkwerkzeug:) Spruch, 'magische' Formel (Mantra)" |
| tan 8 U तन् "aufspannen" | tantra n. तन्त्र | "Webkette" |
Το Πρωτόγονο Μάντρα Oṃ (ॐ) σε διάφορα ινδικά κείμενα
 |  |
|---|---|
| In Devanāgarī | In Bengali Schrift |
 |  |
| Σε γραφή Κανναρέζικη | Σε γραφή Ταμίλ |
 |  |
| In Malayalam-Schrift | Jaina-Oṃ |
(Πηγές εικόνας: Λεπτομέρειες)
8.3.4. -ti θ. (kṛt)
Το επίθημα kṛt -ti σχηματίζει θηλυκά ουσιαστικά, που γενικά εκφράζουν την ενέργεια ή την κατάσταση που δηλώνει η ρίζα. Η μορφή της ρίζας είναι βαθύκλιτη.
Παραδείγματα:
| Wurzel धातु | + -ti (kṛt) | Bedeutung |
|---|---|---|
| śru 5 P श्रु "hören" | śruti f. श्रुति | "das Hören, der Veda" |
| smṛ 1 P स्मृ "vergegenwärtigen" | smṛti f. स्मृति | "Das Vergegenwärtigen, Erinnerung, Überlieferung, Achtsamkeit" |
| nī 1 U नी "führen" | nīti f. नीति | "das Führen, Führung, Betragen" |
| sṛj 6 P सृज् "emanieren lassen" | sṛṣṭi f. सृष्टि | "Emanation, Schöpfung" |
| dṛś 4 P दृश् "sehen" | dṛṣṭi f. दृष्टि | "Blick, Gesicht, Sehweise" |
| gam 1 P गम् "gehen" | gati f. गति | "Gang, Laufbahn, Ziel des Gehens" (aus *gm » ga + -ti) |
| man 4 Ā मन् "denken" | mati f. मति | "Denken, Gedanke, Meinung" (aus *mn » ma + -ti) |
*Σημείωση: Το * πριν από μια μορφή σημαίνει ότι αυτή η μορφή δεν εμφανίζεται στα Σανσκριτικά, αλλά έχει θεωρητικά εξαχθεί ως προϋπόθεση για μια συγκεκριμένη σύνταξη. Η βαθιά κλίση του gam είναι gṃ = *gm, το m αντικαθίσταται από αυτό που ονομάζεται nasalis sonans με a » ga. Το ίδιο ισχύει για το man » ma.
8.3.5. -tva ουδ., -tā θηλ. (taddhita)
Τα επίθετα taddhita -tva ουδ. και -tā θηλ. σχηματίζουν αφαιρετικά ουσιαστικά από ονόματα. Η μορφή του υποκείμενου ριζικού ουσιαστικού παραμένει αμετάβλητη.
Παραδείγματα:
| Nominalstamm नामप्रातिपदिक | + -tva n. (taddhita) | + -tā f. (taddhita) | Bedeutung |
|---|---|---|---|
| guru गुरु 3 "schwer, würdig, m. Meister" | gurutva n. गुरुत्व | gurutā f. गुरुता | "Schwere, Ehrwürdigkeit, Das Lehrersein (Wesen oder Natur eines Lehrers)" |
| brāhmaṇa ब्राह्मण m. "Brahmane" | brāhmaṇatva n. ब्राह्मणत्व | brāhmaṇatā f. ब्राह्मणता | "das Brahmane-sein, was einen Brahmanen zum Brahmanen macht, Wesen / Natur eines Brahmanen" |
| deva देव m. "Himmlischer, Gott" | — | devatā f. देवता | "Gottheit" |
Αυτές οι σχηματισμοί μπορούν να παραχθούν πρακτικά για κάθε ουσιαστικό και είναι πολύ συνηθισμένα στα επιστημονικά κείμενα των Σανσκριτικών
8.4. Η 8η τάξη Ενεστώτα (tanādi = तनादि = "tan κ.λπ.")
Σχηματισμός ρίζας:
- Ισχυρή ρίζα: Ρίζα + -o-
- Ασθενής ρίζα: Ρίζα + -u- (πριν φωνήεν: -v-)
Παράδειγμα tan 8 U (तन्) "τείνω":
- 3. sg. P. tanoti :brतनोति
- 3. pl. P. tanvanti :brतन्वन्ति
- 3. sg. Ā. tanute :brतनुते
- 3. pl. Ā. tanvate :brतन्वते
Σημείωση: Όσον αφορά τη διαμάχη, αν η tan είναι πράγματι ρίζα της 5ης κλάσης (*tn » ta + no-), βλ. Thumb-Hauschild, Handbuch des Sanskrit II, 265.
Η σημαντικότερη ρίζα της 8ης κλάσης είναι η kṛ 8 U (कृ) "κάνω, επιτελώ". Η κλίση της είναι ακανόνιστη:
kṛ 8 U (कृ) "κάνω, επιτελώ"
- 3. sg. P. karoti :brकरोति
- 3. pl. P. kurvanti :brकुर्वन्ति
- 3. sg. Ā. kurute :brकुरुते
- 3. pl. Ā. kurvate :brकुर्वते
8.5. Λεξιλόγιο
Μάθετε τα ακόλουθα λεκτικά αποθέματα:
- ji 1 P (jayati) जि जयति : νικώ, επικρατώ
- labh 1 Ā (labhate) लभ् लभते : πιάνω, αποκτώ, καταλαμβάνω
- tu तु : αλλά (επέρχεται μετά το πρώτο λέξη της αντίθετης πρότασης ή μερίδας)
- paś 4 P (paśyati) पश् पश्यति : βλέπω, αντιλαμβάνομαι (χρησιμοποιείται ως ρίζα παρατατικού αντί της ρίζας dṛś 0 "βλέπω, αντιλαμβάνομαι")
- kṛ 8 U (karoti) कृ करोति : κάνω, επιτελώ
- tan 8 U (tanoti) तन् तनोति : εκτείνω
- rakṣ 1 P (rakṣati) रक्ष् रक्षति : φυλάω, προστατεύω
- sārathi m. सारथि : αμαξάας, οδηγός άρματος
- kapi m. कपि : πίθηκος
- kumārī f. कुमारी : το κορίτσι, η παρθένος
- nāga m. नाग : ο γυμνός, το ελέφαντας, το φίδι (το ελέφαντα και το φίδι δεν έχουν τρίχωμα, όπως επίσης ο "γυμνός πίθηκος" άνθρωπος)
- gaja m. गज : ελέφαντας
- śuc 1 P (śocati) शुच् शोचति : θρηνώ, λυπάμαι
- śuka m. शुक : παπαγάλος
- pat 1 P (patati) पत् पतति : πέφτω, πετώ
- patrikā f. पत्रिका : επιστολή
- likh 1 P (likhati) लिख् लिखति : χαρακτίζω, γράφω (αρχικά με το στυλό σε φύλλο φοίνικος, στη συνέχεια γενικά)
Εικ.: likh (लिख्) : Ινδικό χάλκινο στυλό για χαρακτική σε φύλλα φοίνικα
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)
Εικ.: likh (लिख्) : Ξύλινο στυλό των Μπάτακ (Σουμάτρα), όπως πιθανότατα χρησιμοποιούνταν και στην Ινδία
(Πηγή εικόνας: Λεπτομέρειες)
- sukha n. सुख : ευτυχία, ευημερία
- duḥkha n. दुःख : δυστυχία, πάθηση
8.6. Άσκηση
Α) Εξηγήστε τα παρακάτω ουσιαστικά αναφέροντας τη ρίζα από την οποία προέρχεται και το ουσιαστικό επίθημα. Αναφέρετε γένος και σημασία:
- lobha
- rakṣa
- śrotra
- mati
- savana
- yodha
- lābha
- kāraṇa
- gati
- khādana
- smara
- sṛṣṭi
- tantra
- bhāva
- darśana
- netra
- veśana
- kopa
- sarga
- yajana
- moha
- śrava
- bhavana
- nīti
- nartana
- jaya
- nayana
- śravaṇa
Β) Δημιουργήστε αφηρημένα ουσιαστικά για όλα τα μέχρι τώρα διδαχθέντα ουσιαστικά και σκεφτείτε τη σημασία τους (προφορικά).
Γ) Τοποθετήστε ως απαντικό αντικείμενο στον ενικό και πληθυντικό:
- kṣatriyas ... rakṣati (brāhmaṇa, vaiśya, śūdra, brāhmaṇī, kṣatriyā)
Δ) Μεταφράστε:
- Οι Kṣatriyas φυλάσσουν τόσο τους Brahmanen όσο και τους Vaiśyas και Śūdras. (2 τρόποι)
- Ένας ιερός άνδρας βλέπει τόσο τον ουρανό όσο και την κόλαση.
- Νικά τους Kṣatriyas.
- Τεντώνει την υφή.
- Οι στρατιώτες πολεμούν.
- Ο Brahmane ανάβει μια φωτιά.
- Οι Brahmanen αναπτύσσουν φωτιές.
- Τι κάνουν αυτοί οι πολεμιστές;
- Ποιον βλέπει το μάτι;
- Τι επιθυμούν οι θεοί;
- Ποιος είναι ο λόγος;
8.7. Άσκηση ανάγνωσης και μετάφρασης
- शूद्रो बालं नयति ।
- कविर्देवं यजते ।
- साधुः फलानि खादति ।
- गुरुः क्रोधं जयति ।
- देवो नरकं सृजति ।
- धेनुर्ग्रामं विशति ।
- कामक्रोधलोभा नरकं नयन्ति ।
- देवतां यजति ।
- बाला भवति ।
- सारथी रथं नयति ।
- कपयः फलानि खादन्ति ।
- बाला लिखति ।
- कुमारी गृहं विशति ।
- देवो नागं सृजति ।
- बालो गजं नयति ।
- विमला शोचति । (विमला όνομα Vimalā)
- शुकः पतति ।
- बालः पत्रिकां लिखति ।