Lektion 6

En questa lecziun imparais Vus:

• La structura da la frasa verbala (agent e forma verbala)
• La furmaziun da formas verbals (Parasmaipada, Ātmanepada, Passiv)
• Ils modi e tempos dal verb
• L'indicativ presens (laṭ) e las desinenzas primaras da la 3. persuna
• La furmaziun dal stam presens (classas 1, 4 e 6)
• La graduaziun vocalica (Ablaut: Guṇa e Vṛddhi)

6.1. La frasa verbala

Schema I: Forma verbala

• p.ex. yajati = यजति = "El (ella, el) sacrifiescha cun in sacrifici", "El (ella, el) sacrifiescha"

Schema II: Agent (kartṛ m. = कर्तृ) – Forma verbala

• p.ex. rāmo yajati = रामो यजति = "Rāma adulescha cun in sacrifici", "Rāma sacrificiescha"

Vesend l'agent (kartṛ m. = कर्तृ) en ina frasa verbala, che n'è betg en passì, alura stat l'agent en nominativ (emprim cas, prathamā = प्रथमा). En il numerus (nümber, vacana n. = वचन) s'adattan alura agent e forma verbala.

6.2. Per la furmaziun dals furmadiuns verbals

Ina forma verbala finita, c.e. ina forma verbala cun desinenza personala, exprima en sanscrit quai che suonda:

1. Significà (artha m. अर्थ)
2. Persuna e Numer (Numer, vacana n. = वचन) (jau, ti, el <ella, el>, nus dus, vus dus, els/ellas, nus, vus, els/ellas)
3. Mod dal verb (genus verbi):
   1. Parasmaipada (n. = परस्मैपद) ("form da la paraula cun relaziun a in auter"): Activ. p.ex. yajati = यजति = "El venerescha cun in sacrifici" (cuncretamain il sacerdot, che executescha il sacrifici per in auter)
   2. Ātmanepada (n. = आत्मनेपद) ("form da la paraula cun relaziun a sasez"): Medi. p.ex. yajate = यजते = "El venerescha cun in sacrifici en propris interess" (cuncretamain il patrun dal sacrifici, che sacrificascha per sasez e sia famiglia)
   3. Passiv (karman n. = कर्मन्). p.ex. ijyate = इज्यते = "El vegn venerescha cun in sacrifici"

En blers cas na sa betg pli reconuscher la nuanza semantica dal Ātmanepada; er poetis artistics usitavan spess il Ātmanepada senza differenza da significà cun il Parasmaipada. Cun tut quai, èsi da observar exactamain en la tradicziun, sche questa nuanza da significà è preschenta.

I verbs che vegnan duvrads en il Parasmaipada ed Ātmanepada (en il significat specific dal Ātmanepada), snumnan Ubhayapada-verbs (ubhayapada n. = उभयपद = "dallas duas formas da parola").

Certains verbs vegnan adina mo en Parasmaipada u mo en Ātmanepada duvrads. A quels verbs ha il Ātmanepada u il Parasmaipada nagina significaziun specifica. p.ex. manyate = मन्यते = "el (ella, el) pensa" (senza significaziun specifica da Ātmanepada).

4. Forma da preschentaziun (Modus):
   1. Indikativ: Forma declarativa
   2. Optativ: Forma da desideri e da pussaivladad
   3. Imperativ: Forma da cumandament
5. Tempus (Tempus):
   1. Präsens: preschent
   2. Imperfect
   3. Perfekt
   4. Aorist
   5. Futur: futur
   6. Kondizional

Ils tempus vegnan formatgs da stems da tempus: stem dal presens, stem da l'aorist, stem dal perfect, stem dal futur.

6.3. Indicativ preschent (laṭ = लट्)

Il present è il tempus da la preschenta, spezialmain era da la durada.

L'indicativ (forma enunciativa) present sa furma cun agiuntar al stam dal present las cunvegnidas desinenzas primaras.

Exemples:

Radis (dhātu)	Stampa da preschent	3. Person Singular Indicativ preschent Parasmaipada
viś = विश्	viśa = विश	viśati = विशति = "er (sie, es) tritt ein"
bhū = भू	bhava = भव	bhavati = भवति = "er (sie, es) entsteht"
nṛt = नृत्	nṛtya = नृत्य	nṛtyati = नृत्यति = "er (sie, es) tanzt"

6.4. Desinenzas primarias da la terza persuna (prathama m. = प्रथम = "emprima (!) persuna")

	Singular (Einzahl) ekavacana n. एकवचन	Plural (Mehrzahl) bahuvacana n. बहुवचन
Parasmaipada n. परस्मैपद	-ti -ति	-nti -न्ति
Ātmanepada n. आत्मनेपद	-te -ते	-nte -न्ते

Esempel yaj = यज् = "venerar cun in sacrifici", "sacrifitgar":

• stem dal presens: yaja = यज
  • 3. sg. P. yajati = यजति
  • 3. pl. P. yajanti = यजन्ति
  • 3. sg. Ā. yajate = यजते
  • 3. pl. Ā. yajante = यजन्ते

6.5. Bildung des Stampa da preschents

6.5.1. Verb da la 6avla classa da prescha (tudādi = तुदादि = "tud e.u.v.")

Stam dal presens = radich en grad bass (en la quala ella vegn listada) + a-

Wurzel (dhātu m.) धातु	Stampa da preschent
viś विश्	viśa- विश-
sṛj सृज्	sṛja- सृज-

6.5.2. Verb da l'emprima classa da prescha (bhvādi / bhūvādi = भ्वादि / भूवादि = "bhū e.u.v.")

Stem dal present = radiz en stadi da guaud (rara stadi da lungida) + a-
Wurzel (dhātu m.) धातु	Stadi da guaud	Stadi da guaud avant a-	Stem dal present
bhū भू	bho भो	bhav भव्	bhava- भव-
nī नी	ne ने	nay नय्	naya- नय-
smṛ स्मृ	smar स्मर्	smar स्मर्	smara- स्मर-
yaj यज्	yaj यज्	yaj यज्	yaja- यज-
Se il vocal è en ina sillaba lunga serrada, quai vul dir vocal curt avant dus u plirs consonants, na vegn la furmaziun dal stadi da guaud betg fatg
nind निन्द्	nind निन्द्	nind निन्द्	ninda- निन्द-

6.5.2.1. Sandhi da paraulas da e ed o

Avant vocals vegn en l'intern da la parola e sustituid cun ay, o cun av.

6.5.2.2. Gradaziun vocalica (Ablaut)

Tiefstufe Schwundstufe	Hochstufe Vollstufe Guṇa m. गुण	Dehnstufe Vṛddhi f. वृद्धि
ø	a	ā
i / ī	e	ai
u / ū	o	au
ṛ / ṝ	ar	ār
ḷ	al	āl

6.5.3. Verb da la 4. classa dal temp preschent (divādi = divādi = "div e.u.v.")

stam dal presens = radich en grad bass (en la quala ella è enaquadrada) + ya-

Wurzel (dhātu m.) धातु	Stampa da preschent
nṛt नृत्	nṛtya- नृत्य-
muh मुह्	muhya- मुह्य-
yudh युध्	yudhya- युध्य-
man मन्	manya- मन्य-

6.5.4. Themavokal, thematische Präsensklassen

Il a en las suffissas da furmaziun dal stem da las classes da present vegnes numnà vocal temaic. Classes da present cun a en il suffiss da furmaziun dal stem vegnes perquai numnadas "classes da present temaicas".

6.6. Gesprochenes Sanskrit: Weitere Fragen (praśna m. = प्रश्न)

• N. N. kiṃ karoti? = N.N. किं करोति = "Tge fa N. N.?"
• N. N. (plural) kiṃ kurvanti? = N.N. किं कुर्वन्ति = "Tge fan las N.N.?"
• (karoti, kurvanti zu kṛ = कृ 8 U: "far, far")
• kiṃ kuśalam? = किं कुशलम् = "Stai Vus ben? Co stai Vus?"
• Risposta: sarvathā kuśalam = सर्वथा कुशलम् = "(Stai) en mintga senn ben."

6.7. Glista da pleds

En Sanscrit vegnan ils verbs donads en la furma da radischa. Il num suenter la radischa designescha la clasa da conjugaziun.

• P: La radis è mo Parasmaipada
• Ā: La radis è mo Ātmanepada
• U: Ubhayapada ("dus las duas formas da pled"): La radis vegn duvrada en Parasmaipada ed Ātmanepada.
• (): En parentesis sa chatta la 3. persuna singulara dal present indicativ (laṭ).

Imparai las suandantas paraulas:

• yaj 1 U (yajati) यज् यजति : onorar cun in sacrifici, sacrificar
• bhū 1 P (bhavati) भू भवति : vegnir, nascher, esser
• smṛ 1 P (smarati) स्मृ स्मरति : represchentar, rememorar
• nṛt 4 P (nṛtyati) नृत् नृत्यति : ballar
• nī 1 U (nayati) नी नयति : gidar
• man 4 Ā (manyate) मन् मन्यते : pensär
• muh 4 P (muhyati) मुह् मुह्यति : esser confus
• yudh 4 Ā (yudhyate) युध् युध्यते : combatter
• viś 6 P (viśati) विश् विशति : entrar
• sṛj 6 P (sṛjati) सृज् सृजति : liberar, lassar sortir, emanar

6.8. Exercizi

A) Formai cun las radichas indicadas en las parentesis per inserir frasis verbalas:

1. brāhmaṇas ... (yaj, nṛt, viś, man, yudh, nī, muh)
   ब्राह्मणस् ... यज्, नृत्, विश्, मन्, युध्, नी, मुह्
2. devas ... (nṛt, yudh, smṛ, sṛj)
   देवस् ... नृत्, युध्, स्मृ, सृज्
3. kavis ... (man, smṛ, viś)
   कविस् ... मन्, स्मृ, विश्
4. dhenus ... (viś, bhū)
   धेनुस् ... विश्, भू

B) Metta las frasas formadas en l'exercizi A en il plural.

C) Traducir en Sanscrit:

1. El adulescha cun in sacrifici. (Il sacerdot dal sacrifici per un patrun dal sacrifici)
2. Śiva balla.
3. Rāma duca.
4. Śūdras èn confus.
5. Las femnas Kṣatriya entran.
6. Il SIGNUR lascha emanar.
7. Il Kṣatriya adulescha cun in sacrifici. (sco patrun dal sacrifici)
8. Śūdrafrauen tanzen.
9. Femnas Śūdra ballan.
10. Kṣatriyas combatan.
11. Uomin sants ducan.
12. Els rememran.
13. Tgei (fem.) balla?

Śivo nṛtyati = शिवो नृत्यति
Śiva Naṭarāja (नटराज), Kadavul Hindu Temple, Kauai, Hawaii
(Fonte da l'imagines: Wikipedia, CC-BY-SA 2.5)

6.9. Wiederholungsübung

A) Exercizi da completament: Formulai questions, a las qualas las proposiziuns, che Vus elaborais suenter ils suandants exercizis da completament, furman las respostas:

1. devas ... (īśvara, nṛt, sṛj, agni, indra)
   देवस् ... ईश्वर, नृत्, सृज्, अग्नि, इन्द्र
2. (dvija, sādhu, kavi) ... brāhmaṇaḥ
   द्विज, साधु, कवि ... ब्राह्मणः
3. (śruti) ... vedaḥ
   श्रुति ... वेदः
4. (veda) ... śrutiḥ
   वेद ... श्रुतिः
5. (brāhmaṇa, guru) ... yajanti
   ब्राह्मण, गुरु ... यजन्ति
6. (devī) ... indrāṇī
   देवी ... इन्द्राणी
7. (śūdra, śūdrā, devī) ... nṛtyanti
   शूद्र, शूद्रा, देवी ... नृत्यन्ति
8. (kṣatriya) ... yudhyante
   क्षत्रिय ... युध्यन्ते
9. (brāhmaṇa, brāhmaṇī) ... viśanti
   ब्राह्मण, ब्राह्मणी ... विशन्ति
10. (guru) ... candrakīrtiḥ
    गुरु ... चन्द्रकीर्तिः
11. (sādhu) ... rāmaḥ
    साधु ... रामः

B) Metta en il plural:

1. brāhmaṇo yajati. = ब्राह्मणो यजति
2. kaiṣā. = कैषा
3. kṣatriyo yajate. = क्षत्रियो यजते
4. sādhvī smarati. = साध्वी स्मरति
5. vaiśyā muhyati. = वैश्या मुह्यति
6. sṛjati. = सृजति
7. devī manyate. = देवी मन्यते
8. gururviśati. = गुरुर्विशति
9. ko 'yam. = को ऽयम्
10. iyaṃ devī nṛtyati. = इयं देवी नृत्यति
11. eṣa devo yudhyate. = एष देवो युध्यते
12. sa sṛjati. = स सृजति
13. paśurdhenuḥ. = पशुर्धेनुः
14. keyam. = केयम्

C) Formai il Ātmanepada per:

1. rāmo yajati. = रामो यजति
2. kṣatriyā nayanti. = क्षत्रिया नयन्ति

D) Formai il feminin per:

1. śūdro nayati. = शूद्रो नयति
2. sādhurviśati. = साधुर्विशति
3. brāhmaṇaḥ smarati. = ब्राह्मणः स्मरति
4. kṣatriyo yudhyate. = क्षत्रियो युध्यते
5. devo guruḥ. = देवो गुरुः

E) Traducìs:

1. devatānnapūrṇā. = देवतान्नपूर्णा
2. śūdretarā. = शूद्रेतरा
3. vaiśyastulādhāraḥ. = वैश्यस्तुलाधारः
4. kavirmāghaḥ. = कविर्माघः
5. devyumā. = देव्युमा
6. śrutirvedaḥ. = श्रुतिर्वेदः
7. dhenurviśati. = धेनुर्विशति
8. guruścaitanyaḥ. = गुरुश्चैतन्यः
9. devīndrāṇī. = देवीन्द्राणी
10. sādhurguruḥ. = साधुर्गुरुः
11. gururyajate. = गुरुर्यजते

F) Traducir en sanscrit:

1. Rāma sacrifi ( sco il patrun dal sacrifici ).
2. Durgā è ina dea.
3. Mīnākṣī è ina dea.

Mīnākṣī (मीनाक्षी), Templ da Mīnākṣī, Madurai, Tamil Nadu
(Fonte da l'imagines: Wikipedia, domeni public)

4. Els èn confus.
5. Rāma è in um sàcru.
6. Tgi è il SIGNUR?
7. Indra è il SIGNUR.
8. Las animals da travagl entran.
9. Viṣṇu lascha emanar = Viṣṇu creatscha.
10. Els naschids duas giadas èn bun.
11. Il tripl (savair) è il Sāmaveda, il Ṛgveda ed il Yajurveda. (2 pussaivladads)
12. Questa diva è buna.
13. Las tschint "afflicziuns" èn: ignoranza, il fals "jau", passion (amur), odi, attachament al corp. (2 pussaivladads)
14. Ils "stadi da dimora da Brahma" èn: amia benevolenza, cumpassiun, cumpartida da la gaja, imparzialità. (2 pussaivladads)
15. Quests brahmans sacrifican en num d'auters.
16. Brahman, Kṣatriyas e Vaśyas èn naschids duas giadas. (2 pussaivladads)
17. Las scienzas (per in prinzip) èn: filosofia, il tripl (savair dal Veda), economia e politica. (2 pussaivladads)
18. Va Vus bun?
19. (Va a mi) en mintga senn.