Μάθημα 6

Σε αυτή τη μαθησιακή ενότητα θα μάθετε:

• Την κατασκευή της ρηματικής πρότασης (Υποκείμενο και Ρηματική μορφή)
• τον σχηματισμό ρηματικών μορφών (Parasmaipada, Ātmanepada, Παθητική φωνή)
• τις Κατηγορίες και τους Χρόνους του ρήματος
• Οριστική Ενεστώτα (laṭ) και τις πρωτογενείς καταλήξεις της 3ης Προσωπίας
• τον σχηματισμό του ριζικού σταδίου (Κλάσεις 1, 4 και 6)
• την πτώση φωνητικής (Ablaut: Guṇa και Vṛddhi)

6.1. Η ρηματική πρόταση

Διάγραμμα I: Ρηματική μορφή

• π.χ. yajati = यजति = «Τον τιμά (αυτός, αυτή, αυτό) με θυσία», «Αποδίδει θυσία (αυτός, αυτή, αυτό)»

Διάγραμμα II: Υποκείμενο (kartṛ m. = कर्तृ) – Ρηματική μορφή

• π.χ. rāmo yajati = रामो यजति = «Ο Rāma τιμά με θυσία», «Ο Rāma αποδίδει θυσία»

Όταν το Υποκείμενο (kartṛ m. = कर्तृ) αναφέρεται σε μια ρηματική πρόταση που δεν είναι παθητικού τύπου, τότε το Υποκείμενο βρίσκεται στην Ονομαστική (πρώτη πτώση, prathamā = प्रथमा). Ο αριθμός (vacana n. = वचन) του Υποκειμένου και της ρηματικής μορφής ταυτίζεται.

6.2. Για τον σχηματισμό των ρηματικών τύπων

Μια πεπερασμένη ρηματική μορφή, δηλαδή μια ρηματική μορφή με προσωπική κατάληξη, εκφράζει στα Σανσκριτά τα εξής:

1. Σημασία (artha m. अर्थ)
2. Πρόσωπο και Αριθμός (αριθμός, vacana n. = वचन) (εγώ, εσύ, αυτός <αυτοί, αυτά>, εμείς δύο, εσείς δύο, αυτοί/αυτές δύο, εμείς, εσείς, αυτοί/αυτές)
3. Τρόπος (genus verbi):
   1. Parasmaipada (n. = परस्मैपद) ("λέξη με αναφορά σε άλλον"): Ενεργητικό. π.χ. yajati = यजति = "Αυτός θυσιάζει με μια προσφορά" (δηλαδή ο ιερέας, που τελεί την προσφορά για κάποιον άλλον)
   2. Ātmanepada (n. = आत्मनेपद) ("λέξη με αναφορά στον εαυτό"): Μέσο. π.χ. yajate = यजते = "Αυτός θυσιάζει με μια προσφορά για το ίδιο του συμφέρον" (δηλαδή ο ιδιοκτήτης της θυσίας, που θυσιάζει για τον εαυτό του και την οικογένειά του)
   3. Παθητικό (karman n. = कर्मन्). π.χ. ijyate = इज्यते = "Θυσιάζεται με μια προσφορά"

Σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι πλέον ορατή η σημασιολογική απόχρωση του Ātmanepada· ακόμη και οι ποιητές χρησιμοποιούν συχνά το Ātmanepada χωρίς σημασιολογική διαφορά από το Parasmaipada. Παρόλα αυτά, κατά τη μετάφραση πρέπει πάντα να εξετάζεται προσεκτικά αν υπάρχει τέτοια σημασιολογική απόχρωση.

Ρήματα που χρησιμοποιούνται τόσο στο Parasmaipada όσο και στο Ātmanepada (στη συγκεκριμένη σημασία του Ātmanepada) ονομάζονται ρήματα Ubhayapada (ubhayapada n. = उभयपद = "και οι δύο μορφές").

Μερία ρήματα χρησιμοποιούνται είτε μόνο στο Παρασμαίπαδα, είτε μόνο στο Άτμανεπάδα. Σε αυτά τα ρήματα, το Άτμανεπάδα ή το Παρασμαίπαδα δεν έχει συγκεκριμένη σημασία. π.χ. manyate = मन्यते = "αυτός (αυτή, αυτό) σκέφτεται" (χωρίς συγκεκριμένη σημασία Άτμανεπάδα).

4. Τρόπος (Modus):
   1. Οριστική: Μορφή δήλωσης
   2. Υποτακτική: Μορφή επιθυμίας και δυνατότητας
   3. Προστακτική: Μορφή εντολής
5. Χρόνος (Tempus):
   1. Ενεστώτας: Παρόν
   2. Παρατατικός
   3. Παρακείμενος
   4. Αόριστος
   5. Μέλλοντας: Μέλλον
   6. Υποθετική

Οι χρόνοι σχηματίζονται από ριζικούς τύπους: Ρίζα Ενεστώτα, Ρίζα Αορίστου, Ρίζα Παρακειμένου, Ρίζα Μελλοντος.

6.3. Οριστική Ενεστώτα (laṭ = लट्)

Το ρήμα στο παρόν χρόνο είναι ο χρόνος της τρέχουσας στιγμής, ιδίως δε της διάρκειας.

Ο οριστικός τύπος (απαγγελτική μορφή) στο παρόν χρόνο σχηματίζεται προσθέτοντας στον Stamm του παρόντος τους λεγόμενους πρωτογενείς τύπους.

Παραδείγματα:

Wurzel (dhātu)	Präsensstamm	3. Person Singular Indikativ Präsens Parasmaipada
viś = विश्	viśa = विश	viśati = विशति = "er (sie, es) tritt ein"
bhū = भू	bhava = भव	bhavati = भवति = "er (sie, es) entsteht"
nṛt = नृत्	nṛtya = नृत्य	nṛtyati = नृत्यति = "er (sie, es) tanzt"

6.4. Πρωτογενείς καταλήξεις του τρίτου προσώπου (prathama αρσ. = प्रथम = «πρώτο (!) πρόσωπο»)

	Singular (Einzahl) ekavacana n. एकवचन	Plural (Mehrzahl) bahuvacana n. बहुवचन
Parasmaipada n. परस्मैपद	-ti -ति	-nti -न्ति
Ātmanepada n. आत्मनेपद	-te -ते	-nte -न्ते

Παράδειγμα yaj = यज् = "τιμώ με μια θυσία", "θυσιάζω":

• Ρίζα ενεστώτα: yaja = यज
  • 3. εν. Π. yajati = यजति
  • 3. πληθ. Π. yajanti = यजन्ति
  • 3. εν. Α. yajate = यजते
  • 3. πληθ. Α. yajante = यजन्ते

6.5. Σχηματισμός του ενεστωτικού θέματος

6.5.1. Ρήματα της 6ης ενεστωτικής κλάσης (tudādi = तुदादि = "tud κ.λπ.")

Πρόθεμα Ενεστώτα = Ρίζα σε βαθιά κλίση (όπως εμφανίζεται) + a-

Wurzel (dhātu m.) धातु	Präsensstamm
viś विश्	viśa- विश-
sṛj सृज्	sṛja- सृज-

6.5.2. Ρήματα της 1ης τάξης ενεστώτα (bhvādi / bhūvādi = भ्वादि / भूवादि = «bhū κ.λπ.»)

Θέμα Ενεστώτα = Ρίζα σε υψηλό βαθμό (σπάνια σε ενισχυμένο βαθμό) + a-
Wurzel (dhātu m.) धातु	Υψηλός βαθμός	Υψηλός βαθμός πριν από a-	Θέμα Ενεστώτα
bhū भू	bho भो	bhav भव्	bhava- भव-
nī नी	ne ने	nay नय्	naya- नय-
smṛ स्मृ	smar स्मर्	smar स्मर्	smara- स्मर-
yaj यज्	yaj यज्	yaj यज्	yaja- यज-
Όταν η φωνήεν βρίσκεται σε μακριά κλειστή συλλαβή, δηλαδή βραχύ φωνήεν πριν από δύο ή περισσότερες σύμφωνους, δεν σχηματίζεται ο υψηλός βαθμός
nind निन्द्	nind निन्द्	nind निन्द्	ninda- निन्द-

6.5.2.1. Σαντί λέξεων με e και o

Πριν από φωνήεντα, το εσωτερικό του λόγου e αντικαθίσταται από ay, το o από av.

6.5.2.2. Φωνηεντική κλιμάκωση (Ablaut)

Tiefstufe Schwundstufe	Hochstufe Vollstufe Guṇa m. गुण	Dehnstufe Vṛddhi f. वृद्धि
ø	a	ā
i / ī	e	ai
u / ū	o	au
ṛ / ṝ	ar	ār
ḷ	al	āl

6.5.3. Ρήματα της 4ης τάξης ενεστώτα (divādi = दिवादि = "div κ.λπ.")

Παροξύτονο ρίζας = Ρίζα σε βαθιά κλίση (όπως αναφέρεται) + ya-

Wurzel (dhātu m.) धातु	Präsensstamm
nṛt नृत्	nṛtya- नृत्य-
muh मुह्	muhya- मुह्य-
yudh युध्	yudhya- युध्य-
man मन्	manya- मन्य-

6.5.4. Θεματικό φωνήεν, θεματικές τάξεις ενεστώτα

Το a στα καταληκτικά suffixeds των κλάσεων του ενεστώτα ονομάζεται θεματικός φθόγγος. Οι κλάσεις του ενεστώτα με a στο καταληκτικό suffixed ονομάζονται «θεματικές κλάσεις του ενεστώτα».

6.6. Ομιλούμενη Σανσκριτική: Περαιτέρω ερωτήσεις (praśna αρσ. = प्रश्न)

• N. N. kiṃ karoti? = Ο/Η Ν.Ν. किं करोति = "Τι κάνει ο/η Ν.Ν.;"
• N. N. (plural) kiṃ kurvanti? = Οι/Οι Ν.Ν. किं कुर्वन्ति = "Τι κάνουν οι Ν.Ν.;"
• (karoti, kurvanti από το kṛ = कृ 8η Κλ.: "κάνω, φτιάχνω")
• kiṃ kuśalam? = किं कुशलम् = "Είστε καλά;, Πώς είστε;"
• Απάντηση: sarvathā kuśalam = सर्वथा कुशलम् = "(Είμαι) καλά, υπό κάθε άποψη."

6.7. Λεξιλόγιο

Στα Σανσκριτικά, τα ρήματα παρατίθενται στη μορφή της ρίζας. Ο αριθμός μετά τη ρίζα δηλώνει την τάξη κλίσης.

• P: Η ρίζα είναι μόνο Parasmaipada
• Ā: Η ρίζα είναι μόνο Ātmanepada
• U: Ubhayapada ("και οι δύο μορφές λέξης"): Η ρίζα χρησιμοποιείται τόσο στο Parasmaipada όσο και στο Ātmanepada.
• (): Σε παρένθεση αναφέρεται η 3η πρόσωπο ενικού οριστικής ενεστώτα (laṭ).

Μάθετε τα ακόλουθα λέξεις:

• yaj 1 U (yajati) यज् यजति : τιμώ με θυσία, προσφέρω
• bhū 1 P (bhavati) भू भवति : γίνομαι, προκύπτω, υπάρχω
• smṛ 1 P (smarati) स्मृ स्मरति : παρουσιάζω, θυμάμαι
• nṛt 4 P (nṛtyati) नृत् नृत्यति : χορεύω
• nī 1 U (nayati) नी नयति : οδηγώ
• man 4 Ā (manyate) मन् मन्यते : σκέφτομαι
• muh 4 P (muhyati) मुह् मुह्यति : είμαι συγκεχυμένος
• yudh 4 Ā (yudhyate) युध् युध्यते : πολεμώ
• viś 6 P (viśati) विश् विशति : εισέρχομαι
• sṛj 6 P (sṛjati) सृज् सृजति : αφήνω, εκλύω, επιτρέπω να εκπέμψει

6.8. Άσκηση

Α) Σχηματίστε ρηματικές προτάσεις χρησιμοποιώντας τις ρίζες που αναφέρονται στις παρενθέσεις:

1. brāhmaṇas ... (yaj, nṛt, viś, man, yudh, nī, muh)
   ब्राह्मणस् ... यज्, नृत्, विश्, मन्, युध्, नी, मुह्
2. devas ... (nṛt, yudh, smṛ, sṛj)
   देवस् ... नृत्, युध्, स्मृ, सृज्
3. kavis ... (man, smṛ, viś)
   कविस् ... मन्, स्मृ, विश्
4. dhenus ... (viś, bhū)
   धेनुस् ... विश्, भू

Β) Μετατρέψτε τις προτάσεις που σχηματίστηκαν στην Άσκηση Α στον πληθυντικό.

Γ) Μεταφράστε στα Σανσκριτικά:

1. Προσευχαρίζει με μια θυσία. (Ο ιερέας θυσίας για έναν κύριο θυσίας)
2. Ο Śiva χορεύει.
3. Ο Śiva χορεύει.
4. Ο Rāma οδηγεί.
5. Οι Śūdras είναι συγκεχυμένοι.
6. Οι γυναίκες Kṣatriyas εισέρχονται.
7. Ο ΚΥΡΙΟΣ επιτρέπει να εκραγεί/να ρέει.
8. Ο Kṣatriya προσευχαρίζει με μια θυσία. (ως κύριος θυσίας)
9. Οι γυναίκες Śūdras χορεύουν.
10. Οι Kṣatriyas πολεμούν.
11. Οι ιερείς οδηγούν.
12. Αυτοί θυμούνται.
13. Ποιος (θηλ.) χορεύει;

Śivo nṛtyati = शिवो नृत्यति
Śiva Naṭarāja (नटराज), Kadavul Hindu Temple, Kauai, Hawaii
(Πηγή εικόνας: Wikipedia, CC-BY-SA 2.5)

6.9. Άσκηση επανάληψης

Α) Άσκηση συμπλήρωσης: Σχηματίστε ερωτήσεις, στις οποίες οι προτάσεις που θα σχηματιστούν μετά τις ακόλουθες ασκήσεις συμπλήρωσης, αποτελούν απαντήσεις:

1. devas ... (īśvara, nṛt, sṛj, agni, indra)
   देवस् ... ईश्वर, नृत्, सृज्, अग्नि, इन्द्र
2. (dvija, sādhu, kavi) ... brāhmaṇaḥ
   द्विज, साधु, कवि ... ब्राह्मणः
3. (śruti) ... vedaḥ
   श्रुति ... वेदः
4. (veda) ... śrutiḥ
   वेद ... श्रुतिः
5. (brāhmaṇa, guru) ... yajanti
   ब्राह्मण, गुरु ... यजन्ति
6. (devī) ... indrāṇī
   देवी ... इन्द्राणी
7. (śūdra, śūdrā, devī) ... nṛtyanti
   शूद्र, शूद्रा, देवी ... नृत्यन्ति
8. (kṣatriya) ... yudhyante
   क्षत्रिय ... युध्यन्ते
9. (brāhmaṇa, brāhmaṇī) ... viśanti
   ब्राह्मण, ब्राह्मणी ... विशन्ति
10. (guru) ... candrakīrtiḥ
    गुरु ... चन्द्रकीर्तिः
11. (sādhu) ... rāmaḥ
    साधु ... रामः

Β) Βάλτε στον πληθυντικό:

1. brāhmaṇo yajati. = ब्राह्मणो यजति
2. kaiṣā. = कैषा
3. kṣatriyo yajate. = क्षत्रियो यजते
4. sādhvī smarati. = साध्वी स्मरति
5. vaiśyā muhyati. = वैश्या मुह्यति
6. sṛjati. = सृजति
7. devī manyate. = देवी मन्यते
8. gururviśati. = गुरुर्विशति
9. ko 'yam. = को ऽयम्
10. iyaṃ devī nṛtyati. = इयं देवी नृत्यति
11. eṣa devo yudhyate. = एष देवो युध्यते
12. sa sṛjati. = स सृजति
13. paśurdhenuḥ. = पशुर्धेनुः
14. keyam. = केयम्

Γ) Σχηματίστε το Ātmanepada για:

1. rāmo yajati. = रामो यजति
2. kṣatriyā nayanti. = क्षत्रिया नयन्ति

Δ) Σχηματίστε το θηλυκό για:

1. śūdro nayati. = शूद्रो नयति
2. sādhurviśati. = साधुर्विशति
3. brāhmaṇaḥ smarati. = ब्राह्मणः स्मरति
4. kṣatriyo yudhyate. = क्षत्रियो युध्यते
5. devo guruḥ. = देवो गुरुः

Ε) Μεταφράστε:

1. devatānnapūrṇā. = देवतान्नपूर्णा
2. śūdretarā. = शूद्रेतरा
3. vaiśyastulādhāraḥ. = वैश्यस्तुलाधारः
4. kavirmāghaḥ. = कविर्माघः
5. devyumā. = देव्युमा
6. śrutirvedaḥ. = श्रुतिर्वेदः
7. dhenurviśati. = धेनुर्विशति
8. guruścaitanyaḥ. = गुरुश्चैतन्यः
9. devīndrāṇī. = देवीन्द्राणी
10. sādhurguruḥ. = साधुर्गुरुः
11. gururyajate. = गुरुर्यजते

ΣΤ) Μεταφράστε στα Σανσκριτικά:

1. Ο Ράμα προσφέρει (ως κύριος της θυσίας).
2. Η Ντουργκά είναι μια θεά.
3. Η Μινάκσι είναι μια θεά.

Μινάκσι (मीनाक्षी), Ναός Μινάκσι, Μαδαϊούρ, Ταμίλ Ναντού
(Πηγή εικόνας: Wikipedia, Δημόσιο τομέα)

4. Είναι μπερδεμένοι.
5. Ο Ράμα είναι ένας ιερός άνδρας.
6. Ποιος είναι ο ΚΥΡΙΟΣ;
7. Ο Ίντρα είναι ο ΚΥΡΙΟΣ.
8. Τα ζώα εργασίας εισέρχονται.
9. Ο Βισνού εκλύει = ο Βισνού δημιουργεί.
10. Οι δις γεννημένοι είναι καλοί.
11. Η τριπλή (γνώση) είναι ο Σάμβεντα, ο Ργκβέντα και ο Γιατζουρβέντα. (2 επιλογές)
12. Αυτή η θεά είναι καλή.
13. Τα πέντε "παθή" είναι: άγνοια, ψευδαίσθηση του εαυτού, επιθυμία (αγάπη), μίσημα, προσκόλληση στο σώμα. (2 επιλογές)
14. Οι "καταστάσεις παραμονής του Μπραχμάν" είναι: φιλική ευμένεια, συμπόνια, συμμετοχή στη χαρά, ισορροπία. (2 επιλογές)
15. Οι Βραχμάνες προσφέρουν εξ ονόματος άλλων.
16. Οι Βραχμάνες, οι Κσατρίγια και οι Βάισια είναι δις γεννημένοι. (2 επιλογές)
17. Οι επιστήμες (για έναν ηγεμόνα) είναι: φιλοσοφία, η τριπλή (βεδική γνώση), οικονομία και πολιτική. (2 επιλογές)
18. Πώς είστε;
19. (Είμαι) καλά από κάθε άποψη.