Lección 38
38.1. Solución de la semana
मनुस्मृति ४.३२ sobre la orina correcta:
प्रत्यग्नि प्रतिसूर्यं च
प्रतिसोमोदकद्विजम् ।
प्रतिगु प्रतिवातं च
प्रज्ञा नश्यति मेहतः ॥
Explicaciones:
-अग्नि Neutro Nom.Akk.sg. a अग्नि m.
-गु Neutro Nom.Akk.sg. a गो m.f. "Buey, Vaca"
Fig.: प्रज्ञा नश्यति मेहतः
(Fuente de la imagen: Detalles)
38.2. Cambio fonético de nasales en la palabra
Las nasales en la palabra se asimilan a los consonantes siguientes, es decir, se reemplazan por la nasal correspondiente a ese consonante.
Después de c- y j-, -n- se reemplaza por -ñ-.
38.3. Declinación de las raíces en -n
38.3.1. Nombres en -an, así como nombres en -man o -van tras vocal
Los nombres en -an y los nombres -man o -van tras vocal tienen tres raíces:
| Tema | -an | -man | -van | Uso |
|---|---|---|---|---|
| Starker Tema | -ān | -mān | -vān | Nom., Ac., Voc. sg. m. f. Nom., Ac., Voc. dual m. f. Nom., Voc. pl. m. f. Nom., Ac. pl. n. |
| Mittlerer Schwacher Tema | -a (de -*n) | -ma (de -*mn) | -va (de -*vn) | Übrige Kasus vor konsonantisch anlautender Terminación Wahlweise auch Lok. sg. m. n. f. |
| Schwächster Tema | -n | -mn | -vn | Übrige Kasus vor vokalisch anlautender Terminación |
Las terminaciones son regulares. El Nominativo Singular m. f. se forma sin -n final.
Ejemplos:
राजन् m. "Rey"
- raíz fuerte: राजान्
- raíz media: राज
- raíz más débil: राज्ञ्
सीमन् f. "Límite"
- raíz fuerte: सीमान्
- raíz media: सीम
- raíz más débil: सीम्न्
नामन् n. "Nombre"
- raíz fuerte: नामान्
- raíz media: नाम
- raíz más débil: नाम्न्
| राजन् | सीमन् | नामन् | |
|---|---|---|---|
| एकवचनम् | |||
| प्रथमा | राजा | सीमा | नाम |
| द्वितीया | राजानम् | सीमानम् | नाम |
| तृतीया | राज्ञा | सीम्ना | नाम्ना |
| चतुर्थी | राज्ञे | सीम्ने | नाम्ने |
| पञ्चमी | राज्ञस् | सीम्नस् | नाम्नस् |
| षष्ठी | राज्ञस् | सीम्नस् | नाम्नस् |
| सप्तमी | राज्ञि / राजानि | सीम्नि / सीमनि | नाम्नि / नामनि |
| बहुवचनम् | |||
| प्रथमा | राजानस् | सीमानस् | नामानि |
| द्वितीया | राज्ञस् | सीम्नस् | नामानि |
| तृतीया | राजभिस् | सीम्नभिस् | नामभिस् |
| चतुर्थी | राजभ्यस् | सीम्नभ्यस् | नामभ्यस् |
| पञ्चमी | राजभ्यस् | सीम्नभ्यस् | नामभ्यस् |
| षष्ठी | राज्ञाम् | सीम्नाम् | नाम्नाम् |
| सप्तमी | राजसु | सीमसु | नामसु |
Fig.: सीमा
(Fuente de la imagen: Detalles)
38.3.2. Sustantivos en -man o -van después de consonante
- Starker Stamm: -mān, -vān
- Raíz débil:
- antes de terminaciones que comienzan con consonante: -ma, -va (de -*mn, -*vn)
- antes de terminaciones que comienzan con vocal: -man, -van
El resto de la formación es como en 3.1.
Ejemplos:
आत्मन् n. "alma"
- raíz fuerte: आत्मान्
- raíz débil:
- antes de consonante: आत्म
- antes de vocal: आत्मन्
ब्रह्मन् n.: Absoluto, Veda, Brahman
- raíz fuerte: ब्रह्मान्
- raíz débil:
- antes de consonante: ब्रह्म
- antes de vocal: ब्रह्मन्
| आत्मन् | ब्रह्मन् | |
|---|---|---|
| एकवचनम् | ||
| प्रथमा | आत्मा | ब्रह्म |
| द्वितीया | आत्मानम् | ब्रह्म |
| तृतीया | आत्मना | ब्रह्मणा |
| चतुर्थी | आत्मने | ब्रह्मणे |
| पञ्चमी | आत्मनस् | ब्रह्मणस् |
| षष्ठी | आत्मनस् | ब्रह्मणस् |
| सप्तमी | आत्मनि | ब्रह्मणि |
| बहुवचनम् | ||
| प्रथमा | आत्मानस् | ब्रह्माणि |
| द्वितीया | आत्मनस् | ब्रह्माणि |
| तृतीया | आत्मभिस् | ब्रह्मभिस् |
| चतुर्थी | आत्मभ्यस् | ब्रह्मभ्यस् |
| पञ्चमी | आत्मभ्यस् | ब्रह्मभ्यस् |
| षष्ठी | आत्मनाम् | ब्रह्मणाम् |
| सप्तमी | आत्मसु | ब्रह्मसु |
38.3.3. Masculinos y neutros en -in, -min, -vin
Estos nombres no tienen ablaut de raíz.
El Nom.sg.m. y el Nom.Akk.pl.n. se forman por analogía con las raíces en -an (alargamiento de -i-), al igual que la raíz en -i- antes de una terminación consonántica.
El femenino se forma con el sufijo -ī: p. ej. बलिनी
Ejemplo:
बलिन् m.n. "fuerte, vigoroso (caracterizado por un बल especial, poseedor de बल)"
| पुंस् | नपुंसकम् | |
|---|---|---|
| एकवचनम् | ||
| प्रथमा | बली | बलि |
| द्वितीया | बलिनम् | बलि |
| तृतीया | बलिना | |
| चतुर्थी | बलिने | |
| पञ्चमी | बलिनस् | |
| षष्ठी | बलिनस् | |
| सप्तमी | बलिनि | |
| बहुवचनम् | ||
| प्रथमा | बलिनस् | बलीनि |
| द्वितीया | बलिनस् | बलीनि |
| तृतीया | बलिभिस् | |
| चतुर्थी | बलिभ्यस् | |
| पञ्चमी | बलिभ्यस् | |
| षष्ठी | बलिनाम् | |
| सप्तमी | बलिषु | |
38.4. Sobre la formación nominal: Sufijo तद्धित -in
Con el (¡muy importante!) sufijo तद्धित -in se forman adjetivos a partir de sustantivos con el significado:
caracterizado por, poseedor de
Originalmente, la formación con el sufijo -इन् se diferenciaba de la formada con -मन्त्/-वन्त् en que -इन् designaba la caracterización por algo especial, mientras que -मन्त्/-वन्त् expresaba la posesión de, la caracterización por algo que es ordinario, común.
Ejemplo:
हस्तिन् m.: el caracterizado por una mano especial = el elefante (su mano no es una mano ordinaria, sino una trompa)
Fig.: हस्ती
(Fuente de la imagen: Detalles)
हस्तवन्त् : uno que tiene (manos) humanas
Fig.: हस्तवान्
(Fuente de la imagen: Detalles)
Los adjetivos terminados en -इन् se forman con gusto como compuestos.
Ejemplo:
सत्यवादिन् de सत्यवाद m. "habla de la verdad": "alguien caracterizado por el habla de la verdad = uno que siempre dice la verdad"
38.5. Sintaxis de नामन्
Para expresar "alguien llamado N. N.", se construye:
N.N. (en nominativo) नाम
Literalmente: "el nombre es/fue N.N". Se trata, por tanto, de una oración nominal intercalada.
Ejemplo:
आसीद्राजा नलो नाम वीरसेनसुतो बली । "Había una vez un rey llamado Nala, el fuerte hijo de Vīrasena."
Por supuesto, se puede expresar lo mismo con un बहुव्रीहि:
देवदत्तनामा पुरुषः "un hombre, cuyo nombre es Devadatta"
मदयन्तिकानाम्नी बाला "una chica, cuyo nombre es Madayantika"
Fig.: आसीन्महात्मा गन्धी नाम
(Fuente de la imagen: Detalles)
38.6. Sintaxis de आत्मन्
आत्मन् masculino puede usarse en el singular como un pronombre reflexivo (pronombre reflexivo) para todos los tres géneros, números (incluyendo dual y plural) y personas.
Ejemplos:
आत्मन्येषा दोषं न पश्यति । "Ella no ve ningún error en sí misma"
आत्मानं स्तुवन्ति । "Ellos se glorifican a sí mismos"
El genitivo (षष्ठी) आत्मनस् puede estar allí por "mi/tu/su/... propio"
Ejemplo:
आत्मनो गृहं प्रविशति । "Él entra en su propia casa."
38.7. Raíces consonánticas como primer miembro de compuestos
Las raíces que terminan en una consonante aparecen como primer miembro de un compuesto en la forma (débil) de la raíz, que adoptan antes de la terminación -su del locativo (सप्तमी) plural.
Ejemplo:
राजपुत्र "hijo del rey"
38.8. Raíces en -an como segundo elemento de un बहुव्रीहि
Como segundo elemento de un बहुव्रीहि, se puede utilizar una raíz en -an para los tres géneros. Sin embargo, por lo general, el femenino se forma con el sufijo -ī a partir del grado más débil del masculino.
Ejemplo:
दुर्णाम्नी "aquel cuya nombre es malo; demonio de la enfermedad"
38.9. Lista de palabras
सूर्य m.: Sol, dios del sol Sūrya
Fig.: सूर्यः
(Fuente de la imagen: Detalles)
उदक n.: Agua
Fig.: उदकम्
(Fuente de la imagen: Detalles)
वा 2P वाति : soplar, hacer soplar
Fut. वास्यति
Perf. IV ववौ
Pass. वायते
Kaus. वापयति
PPP वान । वात
Inf. वातुम्
de ello:
वात m.: Viento
वा + निस् 2P निर्वाति : soplar, dispersar, extinguirse
de ello:
निर्वाण n.: Extinción, Nirvana
परिनिर्वाण n.: Extinción completa, salvación completa (al final de la vida de un Buda o un Arhat)
Fig.: गौतमबुद्धस्य महापरिनिर्वाणम्
(Fuente de la imagen: Detalles)
मिह् 1P मेहति : orinar, hacer pis, eyacular
Fut. मेक्ष्यति
Perf. II मिमेह, मिमिहुर्
Pass. मिह्यते
Kaus. मेहयति
PPP मीढ
de ello:
मेघ m.: Nube ("que hace pis")
सुत m.: Hijo
राजन् m.: Rey (sobre la realeza en la India, véase Basham, Maravilla, págs. 82-94). Como segundo elemento de un compuesto (especialmente तत्पुरुष) generalmente: -राज m. (como देव)
Femenino:
राज्ञी f.: Reina, esposa de un rey
de राज :
राज्य 3: real; n. Reino, realeza, gobierno
नामन् n.: Nombre
सीमन् f.: Límite
आत्मन् m.: Sí mismo, propia persona, esencia interior. Filosófico y en doctrinas de salvación: lo Absoluto en el individuo, del cual el individuo a veces no es consciente (v. Stietencron)
ब्रह्मन् n.: lo Absoluto, el Veda (según Thieme originalmente: la verdad formulada, de ello ब्राह्मण "formulador de la verdad")
ब्रह्मन् m.: el dios creador personal Brahmā
Fig.: ब्रह्मा
(Fuente de la imagen: Detalles)
कर्मन् n. a कृ 8U: acción, hecho, obra; obra sagrada, acto de sacrificio; Karma: la acción pasada que más tarde trae sus frutos (por ejemplo, en un renacimiento)
कर्मविपाक m.: Rodaje de las acciones = las consecuencias buenas y malas de las acciones en existencias anteriores (a वि-पच्)
हस्तिन् m.: Elefante (Elephas maximus)
मनु m.: Ser humano, hombre; nombre del padre de la raza humana (a मन् 4Ā)
de ello:
मनुष्य m.: Ser humano
शुच् 1P शोचति : (arder, brillar); lamentar, llorar
Perf II शुशोच, शुशुचुर्
Fut. शोचिष्यति
Pass. शुच्यते
Kaus. शोचयति
Inf. शुचितुम्
Absol. शोचित्वा । शुचित्वा
de ello:
शुचि 3: brillante, puro, claro
शोक m.: Lamento, tristeza
अशोक 3: libre de tristeza; árbol Ashoka = Saraca asoca (Roxb.) Wilde; nombre del emperador Aśoka (देवानांप्रिय प्रियदर्शी) (ca. 304 – 232 a.C.)
Fig.: अशोकवृक्षः
(Fuente de la imagen: Detalles)
Fig.: अशोकसाम्राज्यम्
(Fuente de la imagen: Detalles)
38.10. Ejercicio
A) Inserten en las siguientes oraciones la forma correspondiente de las palabras entre paréntesis y traduzcan:
... (सप्तमी विभक्तिः) ... धर्मं रक्षत्यभया जनाः ॥१॥ (राजन्)
आसीद्राजपुत्रो गौतमस् ... सुकृतकर्मोपपन्नो बुद्ध्या रूपामितबलः ॥२॥ (नामन्)
राज्यस्य ... (सप्तमी बहुवचने) ... अरयो राजानं योद्धुं तिष्ठन्ति ॥३॥ (सीमन्)
वैश्यानां कानि ... ॥४॥ (नामन्)
वैश्यास् ... ॥५॥ (किंनामन्)
... (सप्तम्येकवचने) ... अकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त इति भगवद्गीतायाम् ॥६॥ (कर्मन्)
किम् ... किमकर्मेति कवयो ऽप्यत्र मोहिताः ॥७॥ (कर्मन्)
ब्रह्मभूतस् ... (प्रथमैकवचने) ... न शोचति न लुभ्यति ॥८॥ (प्रसन्नात्मन्)
... (षष्ठ्येकवचने) ... सुकृतस्य सुफलमाहुः ॥९॥ (कर्मन्)
महीभोगस् ... (शष्ठी बहुवचने) ... धर्मः ॥१०॥ (राजन्)
राज्ञे ... दीयेरन् ॥११॥ (बलिन् हस्तिन्)
... (तृतीया विभक्तिः) ... लोका असृज्यन्त ॥१२॥ (ब्रह्मन् m.)
... (तृतीया विभक्तिः) ... कृतं पापं... (तृतीया विभक्तिः) ... अकृतं पापम् ॥१३॥ (आत्मन्)
सद्भिस् ... जनेभ्यो ऽभयं दीयते ॥१४॥ (राजन्)
... धर्मं न रक्षत्सु सभया जनाः ॥१५॥ (राजन्)
38.11. Lista de vocabulario para el ejercicio de traducción
प्राय m.: asunto principal, Instr. प्रायेण : a menudo, por lo general (a प्र-इ)
विनोद m.: entretenimiento, diversión, placer
Fig.: विनोदः
(Fuente de la imagen: Detalles)
अट् 1P अटति : vagar
Perf. I आट, आटुः
Fut. अटिष्यति
Caus. आटयति
गाध 3: poco profundo
तॄ 1P तरति : cruzar, salvarse de (Akk.)
Perf. IIIb ततार, तेरुः
Fut. तरिष्यति । तरीष्यति
Pass. तीर्यते
Caus. टारयति
PPP तीर्ण
Inf. तरितुम् । तरीतुम्
पार n.(m.): orilla opuesta, límite, meta
तीर n.: orilla
Fig.: वाराणस्यां गङ्गातीरे
(Fuente de la imagen: Detalles)
एकैकशस् Adv.: uno por uno
गण् 10P गणयति : contar
Perf. गणयां चकार
Fut. गणयिष्यति
Pass. गण्यते
PPP गणित
Absol. -गणय्य
Inf. गणयितुम्
Fig.: गणयां चक्रुः
(Fuente de la imagen: Detalles)
क्रुश् 1P क्रोशति : gritar, lamentarse
Perf. II चुक्रोश
Fut. क्रोक्ष्यति
Pass. क्रुश्यते
Caus. क्रोशयति
PPP क्रुष्ट
इदानीम् Adv.: ahora
नूनम् Adv.: ahora; así, por lo tanto; seguro, ciertamente
मज्ज् 6P मज्जति : hundirse, sumergirse
PPP ममज्ज
Fut. मङ्क्ष्यति
Caus. मज्जयति
PPP मग्न
Absol. मङ्क्त्वा । मक्त्वा
गवेषयति Denominativo: buscar
व्याकुल 3: consternado, agitado, confundido
कोलाहल m.n.: alboroto, ruido
विवेष्टित n.: la búsqueda circundante
हस् 1P हसति : reír
Perf. Vc जहास, जहसुर्
Fut. हसिष्यति
Pass. हस्यते
Caus. हासयति
PPP हसित
सृ 1P सरति : correr
Perf. ससार, सस्रुर्
Fut. सरिष्यति
Pass. स्रियते
Caus. सारयति
PPP सृत
Inf. सर्तुम्
कर्णयति Denominativo: oír (a कर्ण m. "oreja")
लज्जा f.: vergüenza
अधस् Adv.: hacia abajo
38.12. Ejercicio de traducción
दश मूढाः
मूढानां चेष्टितानि प्रायेण विनोदावहानि । यथा हि -- एकदा दश मूढा देशाटनाय प्रस्थिताः । किञ्चिद्दूरं गतानां तेषामुपस्थिता काचिदगाधा नदी । बाहुभ्यां तरन्तस्ते कथमपि नदीं तीर्त्वा पारं गताः ॥
आसीत्तेषां मध्ये कश्चन वृद्धः । स किं सर्वे तीरमनुप्राप्ता ईति जिज्ञासमानस्तानेकैकशो गणयामास । परं नवैव परिगणितास्तेन । ततः स आक्रोशत् । अहो वयम् दश प्रस्थिताः । इदानीं नवैव स्मः । नूनमस्माकमेको नद्यां निमग्नः । गवेषयत तमिति । ततस्तेषामेकैको ऽपि गणनां चकार । परं नवैव दृश्यन्ते । ततस्तेषां व्याकुलीभूतानां महान्कोलाहलः समजनि । तत्रैव नातिदूरे कस्यचिदृषेराश्रमो ऽवर्तत । तत्र वसन्नृषिस्तेषां विवेष्टितमवलोक्योच्चैर्जहास । तस्य हासशब्दं श्रुत्वा मूढास्तरसा समुपसृत्य हासकारणमपृच्छन् । ऋषिराह । अहो । अनात्मज्ञा यूयम् । युष्माकमेकैको ऽपि नात्मानमगणयत् । तेनायं व्यामोहः संजात इति । तदाकर्ण्य ते मूढाः सलज्जमधोमुखाः प्रययुः ॥ (संस्कृतप्रथमादर्शः)
Explicaciones:
दश Nom.Acc.pl.m.f.n. a दशन् "diez"
बाहुभ्याम् Instr.Dat.Abl. Dual a बाहु m. "Brazo"
सर्वे Nom.pl.m. a सर्व 3 "cada uno, todos"
जिज्ञासमान Part.Pres.Ā.Desiderativo a ज्ञा 9U जिज्ञासते "querer conocer, querer saber"
नव Nom.Acc.pl.m.f.n. a नवन् "nueve"
वयम् Nom.pl. "nosotros"
स्मस् 1.pl.Ind.Pres.P a अस् 2P
अस् 2.pl.Imperativo P
गवेषयत "cada uno individualmente"
एकैक 3.sg.Pasivo Aoristo a समजनि
जन् Instr. sg. a तरसा n. "Energía", usado adverbialmente: "rápidamente, con fuerza"
तरस् Nom.pl. "vosotros"
यूयम् Gen.pl. a युष्माकम्
- lekt3801.jpg: Ilustr.: ... यूयम् प्रज्ञा नश्यति Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು [Fuente de la imagen: mattlogelin. -- http://www.flickr.com/photos/mattlogelin/105785814/. -- Acceso el 2008-12-31. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial)]
- lekt3802.jpg: Ilustr.: मेहतः सूर्यः सूर्य, Konark = मंदिर [Fuente de la imagen: PriyadarshiC. -- http://www.flickr.com/photos/2kool/421985480/. -- Acceso el 2008-12-31. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial)]
- lekt3803.jpg: Ilustr.: कोनार्क Cruce fronterizo entre India y Pakistán en Wagah (सीमा / واہگہ / ਵਾਘਾ) [Fuente de la imagen: Vandelizer. -- http://www.flickr.com/photos/jeremy_vandel/99163975/. -- Acceso el 2008-12-31. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial, compartir igual)]
- lekt3804.jpg: Ilustr.: वाघा गौतमबुद्धस्य Gandhara, siglos II/III d.C. [Fuente de la imagen: Wikipedia. Dominio público]
- lekt3805.jpg: Ilustr.: महापरिनिर्वाणम् Aldea de Darewadi, Distrito de Ahmed Nagar = उदकम्, अहमदनगर [Fuente de la imagen: Robin Murphy, Instituto de Recursos Mundiales. -- http://www.flickr.com/photos/worldresourcesinstitute/2555779241/. -- Acceso el 2009-01-01. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial, compartir igual)]
- lekt3806.jpg: Ilustr.: महाराष्ट्र Parque Nacional de Nagarhole = ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ [Fuente de la imagen: gopalarathnam_v. -- http://www.flickr.com/photos/gopalarathnam_v/3040514203/. -- Acceso el 2009-01-01. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial, compartir igual)]
- lekt3807.jpg: Ilustr.: हस्ती हस्तवान् [Fuente de la imagen: brewingluminous. -- http://www.flickr.com/photos/brewingluminous/958598614/. -- Acceso el 2009-01-01. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial, sin obras derivadas)]
- lekt3808.jpg: Ilustr.: जयपुर आसीन्महात्मा गन्धी Años 1930 [Fuente de la imagen: Wikipedia. Dominio público]
- lekt3809.jpg: Ilustr.: नाम Halebidu = ಹಳೆಬೀಡು [Fuente de la imagen: Wikipedia. Licencia GNU FDL]
- lekt3810.jpg: Ilustr.: Árbol de Ashoka = Saraca asoca (Roxb.) Wilde Kolkata = কলকাতা [Fuente de la imagen: J.M.Garg / Wikipedia. Licencia GNU FDL]
- lekt3811.jpg: Ilustr.: Máxima extensión del Imperio de Aśoka, así como lugares de hallazgo de sus edictos en rocas y columnas [Fuente de la imagen: Wikipedia.Licencia GNU FDL]
- lekt3812.jpg: Ilustr.: ब्रह्मा Juego de Carrom [Fuente de la imagen: nicolas - نِيقُولاَوُسَ . -- http://www.flickr.com/photos/keep-on-moving/3007779918/. -- Acceso el 2009-01-01. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial, compartir igual)]
- lekt3813.jpg: Ilustr.: विनोदः वाराणस्यां [Fuente de la imagen: nassio. -- http://www.flickr.com/photos/26116629@N04/2450959377/. -- Acceso el 2009-01-01. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial)]
- lekt3814.jpg: Ilustr.: गङ्गातीरे गणयां चक्रुः करणी माता, मंदिर [Fuente de la imagen: neilhinchley. -- http://www.flickr.com/photos/neilhinchley/50518886/. -- Acceso el 2009-01-01. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial, sin obras derivadas)]