Lección 44

44.1. Formación de las formas verbales de la 2ª persona (मध्यमः) de las raíces atemáticas con sufijo que termina en vocal

¡La 3.sg. del Ā. Imperfecto es formalmente idéntica a la 2.pl. del P. Imperfecto!!!

44.1.1. Quinta clase de presente (स्वादि)

सु 5U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	सुनोषि Cerebralización!	सुनुथ	सुनुषे Cerebralización!	सुनुध्वे
Imperfecto लङ्	असुनोस्	असुनुत	असुनुथास्	सुनुध्वम्
Optativo विधिलिङ्	सुनुयास्	सुनुयात	सुन्वीथास्	सुन्वीध्वम्

44.1.2. Octava clase de presente (तनादि)

तन् 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	तनोषि	तनुथ	तनुषे	तनुध्वे
Imperfecto लङ्	अतनोस्	अतनुत	अतनुथास्	अतनुध्वम्
Optativo विधिलिङ्	तनुयास्	तनुयात	तन्वीथास्	तन्वीध्वम्

कृ 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	करोषि	कुरुथ	कुरुषे	कुरुध्वे
Imperfecto लङ्	अकरोस्	अकुरुत	अकुरुथास्	अकुरुध्वम्
Optativo विधिलिङ्	कुर्यास्	कुर्यात	कुर्वीथास्	कुर्वीध्वम्

44.1.3. Novena clase de presente (क्र्यादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	क्रीणासि	क्रीणीथ	क्रीणीषे Cerebralización!	क्रीणीध्वे
Imperfecto लङ्	अक्रीणास्	अक्रीणीत	अक्रीणीथास्	अक्रीणीध्वम्
Optativo विधिलिङ्	क्रीणीयास्	क्रीणीयात	क्रीणीथास् krī + n + ī-thās	क्रीणीध्वम् krī + n + ī-dhvam

44.2. Sobre el sandhi de palabras

En las raíces del presente que terminan en consonante, deben observarse las leyes ya tratadas del sandhi de palabras.

Además, se aplican las siguientes leyes del sandhi de palabras.

(Para una recopilación exhaustiva de todas las modificaciones fonéticas aquí pertinentes, véase Kielhorn, Gramática p. 76f.)

44.2.1. Sobre el sandhi de palabras para dh-

1. La aspirada se reemplaza por la no aspirada correspondiente cuando va seguida de otra aspirada:
   p. ej. रुध् 7U: रुन्ध् + ध्वे » रुन्द्ध्वे (runddhve)
2. -h + dh- » -gdh-
   p. ej. दुह् 2U: दुह् + ध्वे » धुग्ध्वे (dhugdhve)
3. -ṣ + dh- » -ḍḍh- (¡Esta regla solo se aplica a la conjugación!)
   p. ej. द्विष् 2U: द्विष् + ध्वे » द्विड्ढ्वे (dviḍḍhve)
4. -s + dh- » -dh- (Pérdida de la -s)
   p. ej. आस् 2Ā: आस् + ध्वे » आध्वे (ādhve)

44.2.2. Sobre el sandhi de palabras para s-

1. -s + s- » -ts- o (¡no opcional!) -ss- (como en la 2. clase de presente)
   Ejemplos:

• वस् 1P: Futuro: वस् + स्य + ति » वत्स्यति (vatsyati)
• वस् 2Ā: वस् + से » वस्से (vasse)

2. -ṣ + s- » -kṣ-
   p. ej. द्विष् 2U: द्वेष् + सि » द्वेक्षि (dvekṣi)

44.3. Formación de las formas verbales de la segunda persona (मध्यमः) de las raíces atemáticas sin sufijo que termina en vocal

44.3.1. Segunda clase de presente (अदादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	द्वेक्षि	द्विष्ठ	द्विक्षे	द्विड्ढ्वे
Imperfecto लङ्	अद्वेट् a-dveṣ + s	अद्विष्ट	अद्विष्ठास्	द्विड्ढ्वम्
Optativo विधिलिङ्	द्विष्यास्	द्विष्यात	द्विषीथास्	द्विषीध्वम्

आस् 2Ā

	आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	आस्से	आध्वे
Imperfecto लङ्	आस्थास्	आध्वम्
Optativo विधिलिङ्	आसीथास्	आसीध्वम्

दुह् 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	धोक्षि	दुग्ध	धुक्षे	धुग्ध्वे
Imperfecto लङ्	अधोक् aus: adhokṣ	अदुग्ध	अदुग्धास्	अधुग्ध्वम्
Optativo विधिलिङ्	दुह्यास्	दुह्यात	दुहीथास्	दुहीध्वम्

इ 2P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	एषि	इथ	इषे	इध्वे
Imperfecto लङ्	ऐस् a + e + s	ऐत a + i + ta
Optativo विधिलिङ्	इयास्	इयात	इयीथास् iy-ī-thās	इयीध्वम्

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	हंसि han + si	हथ aus: *hn + ta
Imperfecto लङ्	अहन् aus: a-han + s	अहत aus: a-*hn + ta
Optativo विधिलिङ्	हन्यास्	हन्यात

स्तु 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	स्तौषि स्तवीषि	स्तुथ स्तुवीथ	स्तुषे स्तुवीषे	स्तुध्वे स्तुवीध्वे
Imperfecto लङ्	अस्तौस् अस्तवीस्	स्तुत अस्तुवीत	अस्तुथास् अस्तुवीथास्	स्तुध्वम् अस्तुवीध्वम्
Optativo विधिलिङ्	स्तुयास् स्तुवीयास्	स्तुयात स्तुवीयात	स्तुवीथास् stu + ī-thās	स्तुवीध्वम्

अस् 2P (¡especialmente para recordar!)

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	असि	स्थ
Imperfecto लङ्	आसीस्	आस्त
Optativo विधिलिङ्	स्यास्	स्यात

तत्त्वमसि शास् 2P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	शास्सि	शिष्ठ
Imperfecto लङ्	अशास्	अशिष्ट
Optativo विधिलिङ्	शिष्यास्	शिष्यात

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativo Presente लट्	अत्सि	अत्थ
Imperfecto लङ्	2.sg. आदस् 3.sg. आदत्	अत्त
Optativo विधिलिङ्	अद्यास्	द्यात

44.4. El vocativo (आमन्त्रितम्)

Los gramáticos nativos no consideran el vocativo (आमन्त्रितम्) como un caso propio, sino únicamente como una modificación del nominativo (प्रथमा).

El vocativo sirve para el llamamiento, la invocación y se sitúa fuera de la relación con el resto de la oración, por lo que difiere de los demás casos, que expresan una relación con el verbo o con otro sustantivo.

Por lo general, el vocativo se coloca al inicio de la oración:

बाल किं वदसि = "Hijo, ¿qué dices?"

Se debe evitar traducir el vocativo con "¡Oh** ...". En alemán utilizamos constantemente vocativos, por ejemplo cuando decimos: "Cariño, ¿qué cocinamos hoy?". Nadie diría en este sentido: "¡Oh cariño, ¿qué cocinamos hoy?"

Fig.: Para el uso correcto de "¡Oh!" en alemán: "¡Oh hombre!"
(Fuente de la imagen: Detalles)

Las formas del vocativo plural y dual son idénticas a las del nominativo (प्रथमा) plural o dual.

Las formas del vocativo singular se tratarán en la Lección 45.

44.5. Lista de palabras

प्रति Prefijo: atrás, contra, en dirección a

por ejemplo

हन् + प्रति 2P प्रतिहन्ति : golpear hacia atrás

वद् + प्रति 1P प्रतिवदति : decir hacia atrás = responder

ख्या + प्रति + आ 2P प्रत्याख्याति : rechazar, desdeñar

या 2P याति : ir, viajar

Perf. IV ययौ
Fut. यास्यति
Pas. यायते
Caus. यापयति
PPP यात
Inf. यातुम्

de ello:

यान n.: ir, camino, vehículo

Fig.: रेल्यानम्
(Fuente de la imagen: Detalles)

शी 2Ā शेते : yacer. Esta raíz tiene en todas las formas de la base del presente Grado fuerte: 1.sg.Ind.Pres.Ā शेये (śe + e). Las siguientes formas son particularmente importantes: 3.pl.Ind.Pres.Ā शेरते, 3.pl.Impf.Ā अशेरत

Perf. IIIa शिश्ये (śi-śī + e)
Fut. शयिष्यते
Caus. शापयति
PPP शयित
Inf. शयितुम्

de ello:

शयन n.: lecho, cama

Fig.: योगी शयने शेते
(Fuente de la imagen: Detalles)

नन्द् 1P नन्दति : alegrarse de (तृतीयया)

Perf. I ननन्द
Fut. नन्दिष्यति
Pas.: नन्द्यते
Caus. नन्दयति
PPP नन्दित
Inf. नन्दितुम्
Absol. -नन्द्य
Gerundivo नन्द्य

de ello:

नन्दिन् 3: caracterizado por (especial) alegría, alegre ; m. nombre de la montadura (वहन) del शिव (un toro)

Fig.: नन्दी
(Fuente de la imagen: Detalles)

नन्द् + अभि 1P (1Ā)  अभिनन्दति : tener su alegría en (द्वितीयया), saludar alegremente a alguien, dar la bienvenida

यम् 1P यच्छति : sostener, llevar ; ofrecer, conceder ; mantener unido, domar, frenar, conquistar

Perf. Vb ययाम, येमुर्
Fut. यंस्यति
Pas. यम्यते
Caus. यामयति pero: नियमयति
PPP यत
Inf. यन्तुम्
Absol. -यम्य

यम् + आ 1U आयच्छति : estirar, extender

PPP आयत 3: extendido

Fig.: आयतो मरुः
(Fuente de la imagen: Detalles)

यम् + प्र 1P प्रयच्छति : ofrecer, presentar, entregar

यम् + सम् 1P संयच्छति : atar, sujetar, domar

यत् 1Ā यतते : aspirar a (सप्तमी, चतुर्थी, द्वितीया)

Perf. Vb येते
Fut. यतिष्यते
Pass. यत्यते
Kaus. यातयति
PPP यत्त
Inf. यतितुम्

de ello:

यत्न m.: esfuerzo, diligencia

Fig.: यत्नेन
(Fuente de la imagen: Detalles)

रभ् 1Ā रभते (forma variante de लभ्): asir, tomar

Perf. Vb रेभे
Fut. रप्स्यते
Pass. रभ्यते
Kaus. रम्भयति
PPP रब्ध
Inf. रब्धुम्
Absol. -रभ्य

रभ् + आ 1Ā आरभते : tocar, comenzar, emprender

प्रव्रज्या f. (a प्र-व्रज्): la salida del hogar hacia el no-hogar; ceremonia mediante la cual uno se convierte en novicio budista (Pali: पब्बजा)

Fig.: प्रव्रअज्या / पब्बजा
(Fuente de la imagen: Detalles)

44.6. Ejercicio

A) Determine y traduzca las siguientes formas:

1. आदेः
2. आदः
3. अपुनाः
4. पुनः
5. आसीः
6. आसि
7. तन्वीथाः
8. अध्यैथाः
9. वित्थ
10. वीतम्
11. आध्वम्
12. पाथ
13. कथम्
14. स्वपिषि
15. अश्नीयात
16. आश्नाः
17. आश्नुवत
18. यन्ति
19. याथ
20. यथा
21. इयात
22. शिष्ठ
23. शिष्टः
24. आध्वे
25. अवक्
26. स्थ
27. तस्थौ
28. बध्नीथ
29. अशिष्ट
30. धुक्षे
31. धोक्ष्ये
32. वध्वे
33. अहन्
34. आख्येयम्
35. वदेयम्
36. यामः
37. येमिम
38. शेरते
39. द्विषीथाः
40. कुरुथ
41. आप्नुत
42. विक्रीणीध्वम्
43. सुन्मः
44. रोदिषि
45. अस्तवीः
46. अशृणुत
47. ब्रुवीध्वम्
48. द्विड्ढ्वे
49. शेकुः
50. चिनुथ
51. हथ
52. हतः

Fig.: कस्माद्रोदिषि
(Fuente de la imagen: Detalles)

B) Traduzca:

अक्रोधेन जयेत्क्रोधमसाधुं सधुना जयेज्जयेत्सत्येन चानृतम् ॥१॥ पुत्राः किं पितृभ्यः पिण्डान्प्रायच्छत ॥२॥ कानि शास्त्राणि काश्यामध्यैथाः ॥३॥ बुद्धपुत्राश्चेन्महाशयनेषु शयीरन्प्रव्रज्यायां कृतं व्रतं न चरेयुः ॥४॥ अप्यार्ययुद्धाख्यानमाख्यास्यन्तं गुरुमभ्यनन्दः ॥५॥ द्वेष्यमपि न द्विष्यात लोभनीयं च न लुभ्येतैवं च प्रसन्ना भविष्यथ ॥६॥ न योत्स्य इत्यर्जुन उवाच ॥७॥ अशोच्यानशोचः प्रज्ञावादांश्च प्रवक्तुमैच्छः । मृताञ्जीवतश्च बुद्धिमन्तो न शोचन्ति ॥८॥

44.7. Ejercicio de repaso sobre la morfología

Determine las siguientes formas:

1. वदिता
2. उदिता
3. धातुः
4. दधुः
5. अदधुः
6. दध्युः
7. रक्षामि
8. रक्षाणि
9. रक्षीणि
10. रक्षिणी
11. राजनि
12. आसि
13. इज्ये
14. अयुध्ये
15. अयोध्ये
16. अयोधये
17. शोचनीयायाम्
18. वर्त्स्यति
19. आसन्
20. असन्
21. बिभ्यति
22. कुत्र
23. चेरिम
24. योक्ष्ये
25. योज्ये
26. युज्ये
27. चिक्ये
28. अजायामहि
29. स्मर्येय
30. स्मर्याय
31. कया
32. क्रेया
33. आत्मने
34. अदानम्
35. आददानम्
36. सेदिम
37. क्व
38. पिपूर्मः
39. कैः
40. कृत्येन