Lecziun 38

38.1. Losung der Woche

मनुस्मृति ४.३२ davart il urinar correct:

प्रत्यग्नि प्रतिसूर्यं च
प्रतिसोमोदकद्विजम् ।
प्रतिगु प्रतिवातं च
प्रज्ञा नश्यति मेहतः ॥

Explicaziuns:

-अग्नि Neutrum Nom.Akk.sg. zu अग्नि m.

-गु Neutrum Nom.Akk.sg. zu गो m.f. "Rind, Kuh"

Imm.: प्रज्ञा नश्यति मेहतः
(Fonte da l'imagina: Detagls)

38.2. Midada da sons da nasals en la paraula

Las nasas en la parola assimilan il consonant suandant, id est, ellas vegnan sustituidas dal nasal correspundent a quel consonant.

Su c- e j- vegn -n- sustituid da -ñ-.

38.3. Declinaziun dals stems sin -n

38.3.1. Noms cun finala -an u noms cun finala -man resp. -van suenter vocala

Nomins cun finala -an u nomins cun finala -man resp. -van suenter vocala han trais stams:

Stamm	-an	-man	-van	Verwendung
Starker Stamm	-ān	-mān	-vān	Nom., Akk., Vok. sg. m. f. Nom., Akk., Vok. dual m. f. Nom., Vok. pl. m. f. Nom., Akk. pl. n.
Mittlerer Schwacher Stamm	-a (aus -*n)	-ma (aus -*mn)	-va (aus -*vn)	Übrige Kasus vor konsonantisch anlautender Endung Wahlweise auch Lok. sg. m. n. f.
Schwächster Stamm	-n	-mn	-vn	Übrige Kasus vor vokalisch anlautender Endung

Las desinenzas èn regularas. Il nominativ singular masculin e feminin vegn format senza la finala -n.

Exempels:

राजन् m. "Re

• radisch ferm: राजान्
• radisch mesa: राज
• radisch fiac: राज्ञ्

सीमन् f. "Cunfin"

• radisch ferm: सीमान्
• radisch mesa: सीम
• radisch fiac: सीम्न्

नामन् n. "Num"

• Stamm fort: नामान्
• Stamm mez: नाम
• Stamm debil: नाम्न्

	राजन्	सीमन्	नामन्
एकवचनम्
प्रथमा	राजा	सीमा	नाम
द्वितीया	राजानम्	सीमानम्	नाम
तृतीया	राज्ञा	सीम्ना	नाम्ना
चतुर्थी	राज्ञे	सीम्ने	नाम्ने
पञ्चमी	राज्ञस्	सीम्नस्	नाम्नस्
षष्ठी	राज्ञस्	सीम्नस्	नाम्नस्
सप्तमी	राज्ञि / राजानि	सीम्नि / सीमनि	नाम्नि / नामनि
बहुवचनम्
प्रथमा	राजानस्	सीमानस्	नामानि
द्वितीया	राज्ञस्	सीम्नस्	नामानि
तृतीया	राजभिस्	सीम्नभिस्	नामभिस्
चतुर्थी	राजभ्यस्	सीम्नभ्यस्	नामभ्यस्
पञ्चमी	राजभ्यस्	सीम्नभ्यस्	नामभ्यस्
षष्ठी	राज्ञाम्	सीम्नाम्	नाम्नाम्
सप्तमी	राजसु	सीमसु	नामसु

Fig.: ⟪सीमा⟫
(Imàgin: Detagls)

38.3.2. Nomens sin -man resp. -van suenter consonantas

• Starker Stamm: -mān, -vān
• Stem debla:
  • avant finalas che cumenzan cun consonant: -ma, -va (da -*mn, -*vn)
  • avant finalas che cumenzan cun vocala: -man, -van

Altra educaziun sco sut 3.1.

Exempels:

आत्मन् n. "Anima"

• Stamm fort: आत्मान्
• Stamm debel:
  • avant consonant: आत्म
  • avant vocal: आत्मन्

ब्रह्मन् n.: Absolute, Veda, Brahman

• Stamm fort: ब्रह्मान्
• Stamm debel:
  • avant consonant: ब्रह्म
  • avant vocal: ब्रह्मन्

	आत्मन्	ब्रह्मन्
एकवचनम्
प्रथमा	आत्मा	ब्रह्म
द्वितीया	आत्मानम्	ब्रह्म
तृतीया	आत्मना	ब्रह्मणा
चतुर्थी	आत्मने	ब्रह्मणे
पञ्चमी	आत्मनस्	ब्रह्मणस्
षष्ठी	आत्मनस्	ब्रह्मणस्
सप्तमी	आत्मनि	ब्रह्मणि
बहुवचनम्
प्रथमा	आत्मानस्	ब्रह्माणि
द्वितीया	आत्मनस्	ब्रह्माणि
तृतीया	आत्मभिस्	ब्रह्मभिस्
चतुर्थी	आत्मभ्यस्	ब्रह्मभ्यस्
पञ्चमी	आत्मभ्यस्	ब्रह्मभ्यस्
षष्ठी	आत्मनाम्	ब्रह्मणाम्
सप्तमी	आत्मसु	ब्रह्मसु

38.3.3. Masculina e neutra cun la desinenza -in, -min, -vin

Quests sustantivs n'han betg ina fluctuaziun dal stem.

Nom.sg.m. und Nom.Akk.pl.n. sind in Analogie zu den -an-Stämmen gebildet (Dehnung des -i-), ebenso der Stamm auf -i- vor konsonantischer Endung.

Il feminin vegn format cun il suffix -ī: per exempel बलिनी

Exempl:

बलिन् m.n. "fort, ferm (caracterisà da in बल spezial, बल possedint)"

	पुंस्	नपुंसकम्
एकवचनम्
प्रथमा	बली	बलि
द्वितीया	बलिनम्	बलि
तृतीया
चतुर्थी
पञ्चमी
षष्ठी
सप्तमी
बहुवचनम्
प्रथमा	बलिनस्	बलीनि
द्वितीया	बलिनस्	बलीनि
तृतीया
चतुर्थी
पञ्चमी
षष्ठी
सप्तमी

38.4. Concerne la furmaziun nominala: sufix तद्धित -in

Cun il (fitg impurtant!) suffiss तद्धित -in vegnan adiectivs creads da sustantivs cun il significà:

caracterisà da, possedint

Originalmainentevasch differiva la furmaziun cun il sufix -इन् da quella cun -मन्त्/-वन्त् tras il fatg che -इन् designava la caracteristica da quaicoss spezial, mentras che -मन्त्/-वन्त् exprimeva la possessiun da, la caracteristica da quaicoss ch'è usità, general.

Exempl:

हस्तिन् m.: quel ch'è segnau da in segn spezial = l'elefant (sua maun n'è betg ina maun ordinaria, mabain in tromba)

Fig.: हस्ती
(Fontana da l'imagines: Detagls)

हस्तवन्त् : in, ch'ha (umans) mauns

Fig.: हस्तवान्
(Imàgin: Detagls)

Agjektivs sin -⟪इन् vegnan gustadamain a cumponiments.

Egempl:

सत्यवादिन् a सत्यवाद m. "direr la veritad": "in ch'è caraterisà dal dir la veritad = in ch'è adina a dir la veritad"

38.5. Syntaktisches zu नामन्

Per exprimer "ina persuna numnada N. N.", construescha si:

N.N. (en cas nominativ) नाम

Letteralmente: "il nome è/stato N.N.". Si tratta quindi di una proposizione nominale intercalata.

Esempio:

आसीद्राजा नलो नाम वीरसेनसुतो बली । "Iva ina già in re numnà Nala, il fiers figl da Vīrasena."

Naturalmain po insatge dir cun in बहुव्रीहि:

देवदत्तनामा पुरुषः "in umna, cun il num Devadatta"

मदयन्तिकानाम्नी बाला «ina giuvna, cun il num Madayantika»

Fig.: आसीन्महात्मा गन्धी नाम
(fonte da l’imagina: detagls)

38.6. Sintactica a आत्मन्

आत्मन् masculin poa esser adoperà en il singular sco reflexiv (pronomen reflexiv) per tut las trais generas, numerus (incluì il dual ed il plural) e persunas.

Exemples:

आत्मन्येषा दोषं न पश्यति । "Ella na vesa in error en sessa"

आत्मानं स्तुवन्ति । "El s'engratgan da sasez"

Il genitiv (षष्ठी) आत्मनस् po star per "mi/ti/ses/... propri"

Exempl:

आत्मनो गृहं प्रविशति । "El entra en sia chasa."

38.7. Stems consonantics final sco avantglicl da cumposiziuns

Stizs, che finischan cun in consonant, appariscan sco element avant d’in cumponì en il stem (debil), ch’els avantgeschan avant la fin -su dal locativ (सप्तमी) plural.

Exempl:

राजपुत्र "Figl dal re"

38.8. Tribus cun -an sco part finala d'in बहुव्रीहि

Sco dal post posterior d'un बहुव्रीहि po vegnir adina adina in stemma -an per tut las trais generas. Usitadamain vegn però il feminin format cun il suffiss -i dal stemma maschil pli debil.

Exempl:

दुर्णाम्नी "ina, cun num mal; demònia da malsogna"

38.9. Vocabulari

सूर्य m.: suna, dieu dal sol Sūrya

Fig.: सूर्यः
(Sursa d'imagia: Detagls)

उदक n.: aua

Fig.: उदकम्
(Fontana da l'imagines: Detagls)

वा 2P वाति : spirar, suflar

Fut. ⟪वास्यति⟫
Perf. IV ⟪ववौ⟫
Pass. ⟪वायते⟫
Kaus. ⟪वापयति⟫
PPP ⟪वान⟫ ⟪।⟫ ⟪वात⟫
Inf. ⟪वातुम्⟫

dai quai:

वात: m.: Vent

वा + निस् 2P निर्वाति: spirar, spargiar, extinguer

davon:

निर्वाण n.: estingientscha, Nirvana

परिनिर्वाण n.: estinziun perfetga, liberaziun perfetga (a la fin da la vita d’in Buddha u d’in Arhant)

Abb.: गौतमबुद्धस्य महापरिनिर्वाणम्
(font dal maletg: detagls)

मिह् 1P मेहति : urinar, pisser, ejacular

Fut. ⟪मेक्ष्यति⟫
Perf. II ⟪मिमेह⟫, ⟪मिमिहुर्⟫
Pass. ⟪मिह्यते⟫
Kaus. ⟪मेहयति⟫
PPP ⟪मीढ⟫

dai quai:

मेघ m.: nuvola ("Seicher")

सुत m.: figl

राजन् m.: re (per il regno in India veda Basham, Wonder pp. 82-94). Coma element final d'un cumponì (specialmain ⟨तत्पुरुष⟩) per ordinari: -राज m. (sco ⟨देव⟩)

Feminin:

राज्ञी f.: regina, uxor regis

da राज :

राज्य 3: regal; n. regnadi, regnat, dominion

नामन् n.: num

सीमन् f.: cunfìn

आत्मन् m.: sez, persuna, essenza interna. Filosoficamain ed en dotrinas da la liberaziun: l'absolut en l'individui, dal qual l'individui n'è betg adina conscient (v. Stietencron)

ब्रह्मन् n.: l'absolut, il Veda (secondo Thieme originariamente: la verità formulata, da cui ब्राह्मण "formulatore da la verità")

ब्रह्मन् m.: il dieu creatur Brahmā conceput persunal

Fig.: ब्रह्मा
(Sursa d'imagia: Detagls)

कर्मन् n.: a कृ 8U: acziun, acziun, lavur; lavur sacra, acziun d'offert; Karma: l'acziun passada, che pli tard porta ses fruits (p.ex. en la renaissenza)

कर्मविपाक m.: Roda d'act = las consequenzas bonas e malas d'act en existenzas passadas (a वि-पच्)

हस्तिन् m.: Elefant (Elephas maximus)

मनु m.: persuna, om; num dal bab dal gener uman (a मन् 4Ā)

davon:

मनुष्य : umain

शुच् 1P शोचति : (fiammar, luster); dolair, plandar

Perf II शुशोच, शुशुचुर्
Fut. शोचिष्यति
Pass. शुच्यते
Kaus. शोचयति
Inf. शुचितुम्
Absol. शोचित्वा । शुचित्वा

dai quai:

शुचि 3: brillant, pur, clar

शोक m.: dolur, afflictiun

अशोक 3: liber da stress; l’Albera d’Ashoka = Saraca asoca (Roxb.) Wilde; num da l’imperatur Aśoka (देवानांप्रिय प्रियदर्शी) (ca. 304  – 232 a.C.)

Fig.: अशोकवृक्षः
(font dal maletg: detagls)

Fig.: अशोकसाम्राज्यम्
(Sursa d’imagia: Detagls)

38.10. Exercizi

A) Inserir en las sentèncias suventas la furma correspundenta dals pleds en parentesis e tradusir:

... (सप्तमी विभक्तिः) ... धर्मं रक्षत्यभया जनाः ॥१॥ (राजन्)

आसीद्राजपुत्रो गौतमस् ... सुकृतकर्मोपपन्नो बुद्ध्या रूपामितबलः ॥२॥ (नामन्)

राज्यस्य ... (सप्तमी बहुवचने) ... अरयो राजानं योद्धुं तिष्ठन्ति ॥३॥ (सीमन्)

वैश्यानां कानि ... ॥४॥ (नामन्)

वैश्यास् ... ॥५॥ (किंनामन्)

... (सप्तम्येकवचने) ... अकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त इति भगवद्गीतायाम् ॥६॥ (कर्मन्)

किम् ... किमकर्मेति कवयो ऽप्यत्र मोहिताः ॥७॥ (कर्मन्)

ब्रह्मभूतस् ... (प्रथमैकवचने) ... न शोचति न लुभ्यति ॥८॥ (प्रसन्नात्मन्)

... (षष्ठ्येकवचने) ... सुकृतस्य सुफलमाहुः ॥९॥ (कर्मन्)

महीभोगस् ... (शष्ठी बहुवचने) ... धर्मः ॥१०॥ (राजन्)

राज्ञे ... दीयेरन् ॥११॥ (बलिन् हस्तिन्)

... (तृतीया विभक्तिः) ... लोका असृज्यन्त ॥१२॥ (ब्रह्मन् m.)

... (तृतीया विभक्तिः) ... कृतं पापं... (तृतीया विभक्तिः) ... अकृतं पापम् ॥१३॥ (आत्मन्)

सद्भिस् ... जनेभ्यो ऽभयं दीयते ॥१४॥ (राजन्)

... धर्मं न रक्षत्सु सभया जनाः ॥१५॥ (राजन्)

38.11. Glista da pleds per l'exercizi da translaziun

प्राय m.: la suttana, instrumental प्रायेण : per ordinari, usitau (a प्र-इ)

विनोद m.: divertiment, divertiment, divertiment

Fig.: विनोदः
(Fontana da l'imaginescha: Detagls)

अट् 1P अटति : s'envaglar

Perf. I आट, आटुः
Fut. अटिष्यति
Kaus. आटयति

गाध 3: superficial

तॄ 1P तरति : transcurrer, salvar-se da (Ac.)

Perf. IIIb ततार, तेरुः
Fut. तरिष्यति । तरीष्यति
Pass. तीर्यते
Kaus. टारयति
PPP तीर्ण
Inf. तरितुम् । तरीतुम्

पार n.(m.): l'ulterior riva, cunfina, fin

तीर n.: riva

Fig.: वाराणस्यां गङ्गातीरे
(Fontana da l'immagina: Detagls)

एकैकशस् Adv.: singul

गण् 10P गणयति : zupnar

Perf. गणयां चकार
Fut. गणयिष्यति
Pass. गण्यते
PPP गणित
Absol. -गणय्य
Inf. गणयितुम्

Abb.: गणयां चक्रुः
(Fontana da l'imagines: Detagls)

क्रुश् 1P क्रोशति : clamar, lamentar

Perf. II चुक्रोश
Fut. क्रोक्ष्यति
Pass. क्रुश्यते
Kaus. क्रोशयति
PPP क्रुष्ट

इदानीम् Adv.: ussa

नूनम् Adv.: uss; usque; quidam, certam

मज्ज् 6P मज्जति : sander, imerg

PPP ममज्ज
Fut. मङ्क्ष्यति
Kaus. मज्जयति
PPP मग्न
Absol. मङ्क्त्वा । मक्त्वा

गवेषयति Denominativ: tschertgar

व्याकुल 3: turbà, agità, confus

कोलाहल m.n.: strid, rumur

विवेष्टित n.: la tschercada tutinturna

हस् 1P हसति : rir

Perf. Vc जहास, जहसुर्
Fut. हसिष्यति
Pass. हस्यते
Kaus. हासयति
PPP हसित

सृ 1P सरति : ir

Perf. ससार, सस्रुर्
Fut. सरिष्यति
Pass. स्रियते
Kaus. सारयति
PPP सृत
Inf. सर्तुम्

कर्णयति Denominativ: udair (a कर्ण m. "urèglia")

लज्जा f.: vergogna

अधस् Adv.: vers

38.12. Exercizi da translaziun

दश मूढाः

मूढानां चेष्टितानि प्रायेण विनोदावहानि । यथा हि -- एकदा दश मूढा देशाटनाय प्रस्थिताः । किञ्चिद्दूरं गतानां तेषामुपस्थिता काचिदगाधा नदी । बाहुभ्यां तरन्तस्ते कथमपि नदीं तीर्त्वा पारं गताः ॥

आसीत्तेषां मध्ये कश्चन वृद्धः । स किं सर्वे तीरमनुप्राप्ता ईति जिज्ञासमानस्तानेकैकशो गणयामास । परं नवैव परिगणितास्तेन । ततः स आक्रोशत् । अहो वयम् दश प्रस्थिताः । इदानीं नवैव स्मः । नूनमस्माकमेको नद्यां निमग्नः । गवेषयत तमिति । ततस्तेषामेकैको ऽपि गणनां चकार । परं नवैव दृश्यन्ते । ततस्तेषां व्याकुलीभूतानां महान्कोलाहलः समजनि । तत्रैव नातिदूरे कस्यचिदृषेराश्रमो ऽवर्तत । तत्र वसन्नृषिस्तेषां विवेष्टितमवलोक्योच्चैर्जहास । तस्य हासशब्दं श्रुत्वा मूढास्तरसा समुपसृत्य हासकारणमपृच्छन् । ऋषिराह । अहो । अनात्मज्ञा यूयम् । युष्माकमेकैको ऽपि नात्मानमगणयत् । तेनायं व्यामोहः संजात इति । तदाकर्ण्य ते मूढाः सलज्जमधोमुखाः प्रययुः ॥ (संस्कृतप्रथमादर्शः)

Explicaziuns:

दश Nom.Akk.pl.m.f.n. da दशन् "diesch"

बाहुभ्याम् Instr.Dat.Abl. Dual zu बाहु m. "Arm"

सर्वे Nom.pl.m. zu सर्व 3 "mintgin, tut"

जिज्ञासमान Part.Präs.Ā.Desiderativ zu ज्ञा 9U जिज्ञासते "vuler reconuscher, vuler savair"

नव Nom.Akk.pl.m.f.n. a ⟨�नवन्⟫ "naiv"

वयम् Nom.pl. "wir"

स्मस् 1.pl.Ind.Präs.P zu अस् 2P

गवेषयत 2.pl.Imperativ P

एकैक "mintgin per singul"

समजनि 3.sg.Passiv Aorist zu जन्

तरसा Instr. sg. a ⟨�तरस्⟩ n. "energia", adverbial usà: "svelt, cun forza"

यूयम् Nom.pl. "els"

युष्माकम् Gen.pl. zu यूयम्