Lección 36
36.1. Formaciones especiales del perfecto
1. Algunas raíces muestran, después de la sílaba de reduplicación, una modificación del inicio de la raíz.
Ejemplos:
| Raíz धातु | 3. sg. Perf. P. | 3. pl. Perf. P. | 3. sg. Perf. Ā. | 3. pl. Perf. Ā. |
|---|---|---|---|---|
| जि 1P Perf. IIIa | जिगाय | जिsig[ग्यु]र् ji-gi + ur | ||
| चि 5U Perf. IIIa | चिsig[का]य चिचाय | चिsig[क्यु]र् चिच्युर् | चिsig[क्ये] चिच्ये | चिsig[क्यि]रे चिच्यिरे |
| हन् 2P Perf. Va | जघान | जघ्नुर् |
2. La raíz विद् 2P "saber" tiene un perfecto con significado presente.
| Raíz धातु | 3. sg. Perf. P. | 3. pl. Perf. P. |
|---|---|---|
| विद् 2P | वेद er/sie/es weiss | विदुर् sie wissen |
3. La raíz अह् "decir" tiene solo formas de perfecto (Perfecto I). Estas tienen significado presente.
| Raíz धातु | 3. sg. Perf. P. | 3. pl. Perf. P. |
|---|---|---|
| अह् Perf. I | आह er/sie/es sagt | आहुर् sie sagen |
4. La raíz भू 1P tiene la raíz del perfecto बभू, ante vocales बभूव्.
| Raíz धातु | 3. sg. Perf. P. | 3. pl. Perf. P. |
|---|---|---|
| भू 1P | बभूव | बभूवुर् |
36.2. El perfecto perifrástico (अनुप्रयोगलिट्)
El perfecto perifrástico (अनुप्रयोगलिट्) se utiliza:
- en las conjugaciones derivadas (causativo, desiderativo, frecuentativo, denominativos)
- en raíces que comienzan con una vocal larga (excepto ā-) o con una vocal (excepto a-) seguida de dos consonantes
- en algunas otras raíces
Formación:
raíz del presente (débil) + -ām + forma correspondiente del perfecto de कृ, अस् o भू
- La vocal final del tema sufre guṇa antes de -ām.
- अस् y भू se conjugan también en parasmaipada para verbos de ātmanepada.
Das periphrastische Perfekt ist wohl aus dem Akkusativ eine Verbalnomens auf -ā entstanden. Dieser Akkusativ wird -- wie auch sonst oft -- adverbial verwendet.
Ejemplos:
| Raíz धातु | 3. sg. Perf. P. | 3. pl. Perf. P. | 3. sg. Perf. Ā. | 3. pl. Perf. Ā. |
|---|---|---|---|---|
| ईक्ष् 1Ā | ईक्षां चक्रे ईक्षामास ईक्षां बभूव | ईक्षां चक्रिरे ईक्षामासुर् ईक्षां बभूवुर् | ||
| बन्ध् Kausativ: बन्धय- "binden lassen" | बन्धयां चकार बन्धयामास बन्धयां बभूव | बन्धयां चक्रुर् बन्धयामासुर् बन्धयां बभूवुर् |
36.3. Pasivo del perfecto
En el perfecto, para la voz pasiva se utilizan las formas del Ātmanepada. En comparación, se prefiere el uso del PPP. La construcción es, en ambos casos, la de las oraciones pasivas:
तेन पुण्यं चक्रे = तेन पुण्यं कृतम् = "Él hizo una obra meritoria"
36.4. Lista de palabras
अह् P solo Perfecto con significado de Presente आह, आहुर् : decir, hablar
अह् प्र P solo Perfecto con significado de Presente प्राह : decir, hablar
ईक्ष् 1Ā ईक्षते : ver, (re)bajar, contemplar
Perf. ईक्षां चक्रे
Fut. ईक्षिष्यते
Pass. ईक्ष्यते
Kaus. ईक्षयति
PPP ईक्षित
Inf. ईक्षितुम्
चि 5U चिनोति : apilar, reunir
Perf. चिकाय । चिचाय
Fut. चेष्यति
Pass. चीयते
Kaus. चाययति । चापयति
PPP चित
Inf. चेतुम्
Fig.: गोमयं चिकाय
(Fuente de la imagen: Detalles)
व्रज् 1P व्रजति : caminar, ir, irse
Perf. Vc वव्राज, वव्रजुर्
Fut. व्रजिष्यति
Pass. व्रज्यते
Kaus. व्राजयति
PPP व्रजित
Inf. व्रजितुम्
व्रज् + प्र 1P प्रव्रजति : irse (especialmente del hogar a la sinhogaridad como asceta = convertirse en monje)
अगार n.। आगार n.: casa, hogar
Fig.: अगारम्
(Fuente de la imagen: Detalles)
de ello:
अनगार्य n. । अनगारika f.: sinhogaridad de un monje budista o novicio
Fig.: अनगार्यम्
(Fuente de la imagen: Detalles)
अञ्जलि m.: Las dos manos puestas juntas en señal de reverencia
आदृत 3: estimado
उपाध्याय m.: maestro
पृथिवी f.: tierra
पृष्ठ n: espalda, parte posterior
पृष्ठम् : detrás
प्रजापति m.: señor de las criaturas, dios creador
अनु prefijo verbal: hacia, a lo largo de, sobre - hacia, a lo largo de, según, hacia, detrás - hacia
por ejemplo
अनुकृ : imitar, hacer como
अनुगम् : seguir a alguien, ir a lo largo
अभि : hacia, después - hacia, hacia - hacia, contra, en - dentro, con respecto a, sobre, sobre, en
por ejemplo
अभिगम् : ir hacia, acercarse
वद् + अभि Causativo Ā अभिवादयते : saludar formalmente, dirigirse a
ग्लै 1P ग्लायति : sentir aversión, desvanecerse
Perf. IV जग्लौ
Fut. ग्लास्यति
Pass. ग्लायते
Kaus. ग्लापयति । ग्लपयति
PPP ग्लान
Inf. ग्लातुम्
Absol. -ग्लाय
घ्रा 1P जिघ्रति : oler algo
Perf. IV जघ्रौ
Fut. घ्रास्यति
Pass. घ्रायते
Kaus. घ्रापयति
PPP घ्रात । घ्राण
Inf. घ्रातुम्
Absol. -घ्राय
प्री 9U प्रीणति : deleitar, agradar; amar, estar dispuesto a alguien
प्री 4Ā प्रीयते : alegrarse
Perf. IIIa पिप्राय, पिप्रिये
Fut. प्रेष्यति
Pass. प्रीयते
Kaus. प्रीणयति
PPP प्रीत
Inf. प्रेतुम्
स्पृश् 6P स्पृशति : tocar
Perf IIa पस्पर्श, पस्पृशुर्
Fut. स्पर्क्ष्यति । स्प्रक्ष्यति
Pass. स्पृश्यते
Kaus. स्पर्शयति
PPP स्पृष्ट
Inf. स्पर्ष्तुम् । स्प्रष्तुम्
Absol. -स्पृश्य
Fig.: सुगतो भूमीं पस्पर्श
(Fuente de la imagen: Detalles)
हृष् 4P हृष्यति : volverse rígido: erizarse (pelo), alegrarse por (Instr., Acus., Loc.)
Perf II जहर्ष
Fut. हर्षिष्यति
Pass. हृष्यते
Kaus. हर्षयति
PPP हृषित
Fig.: लोमहर्षः
(Fuente de la imagen: Detalles)
स्वक 3: propio (mío, tuyo ...) ; m.: miembro
36.5. Ejercicio
A) Las siguientes raíces tienen tanto perfecto reduplicado como perifrástico. Forme las correspondientes formas de perfecto perifrástico y reduplicado para las siguientes formas:
- बिभ्रते
- बिभ्यति
- जुहोति
- वेत्ति
B) La raíz आस् "sentarse" tiene perfecto perifrástico. Forme este para las siguientes formas:
- आस्ते
- आसते
C) Forme el correspondiente perfecto para las siguientes formas:
- जीयते
- विदन्ति
- विन्दति
- त्याजयिष्यति
- ऐक्षन्त
- अगापयत्
- अपद्यन्त
- चिनोति (2 formas)
- हन्ति
- प्रभविष्यन्ति
- क्रामन्ति
- प्राव्रजन्
- त्यक्ष्यति
D) Traduzca:
पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज । बुद्ध्यार्यसत्यानि प्रज्ञाय प्रज्ञया च दुःखान्मुक्तो मोक्तुकामार्यजनान्बोधयामासेति भिक्षव आहुः ॥१॥
Fig.: पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज
(Fuente de la imagen: Detalles)
ब्राह्मणा महादेवयज्ञायाग्निं चिक्यिरे । ब्राह्मणेष्विन्द्रादिदेवान्स्तुवत्स्वग्निर्यज्ञान्नमाश । एवं यज्ञेन ब्राह्मणा महादेवैरादयां चक्रुस्तांश्च स्तोत्रानि श्रावयां बभूवुः ॥२॥
रक्षितधर्मक्षत्रिययोधा महानगरं जेतुकामाञ्छत्रून्विजिग्युर्न तु जघ्नुः ॥३॥
अधीतवेदद्विजो द्विजधर्मं वेद ॥४॥
विद्ययैव जीवितुं न शक्यते । य एवं विदुर्नाधीयीरन् ॥५॥
स साधुर्दुर्जनपापलोभमतिमीक्षां चक्रे ॥६॥
ब्राह्मणीभिः स्वान्नानि पेचिरे ॥७॥
36.6. El perfecto (लिट्) para las raíces aprendidas hasta ahora
| Raíz धातु | Clase de perfecto | Perfecto (लिट्) |
|---|---|---|
| अञ्ज् 7P | I | आनञ्ज |
| अद् 2P | I | आद |
| अर्ह् 1P | I | आनर्ह |
| अश् 5Ā | I | आनशे |
| अश् 9P | I | आश |
| अस् 2P | I | आस |
| अस् 4P | I | आस |
| आप् 5P | I | आप |
| आस् 2Ā | Perif. | आसां चक्रे |
| इ 2P | IIIa | इयाय, ईयुर् |
| इष् 6P | II | इयेष, ईषुर् |
| कम् 10Ā | Perif. Vc | कामयां चक्रे / चकमे |
| कुप् 4P | II | चुकोप, चुकुपुर् |
| कृ 8U | IIIa | चकार, चक्रुर् |
| कृ सम् 8 | IIIb | सञ्चस्कार, सञ्चस्करुर् |
| कृष् 1P, 6U | II | चकर्ष, चकृषुर् |
| क्रि 9U | IIIa | चिक्राय, चिक्रियुर् |
| क्रुध् 4P | II | चुक्रोध, चुक्रुधुर् |
| खाद् 1P | I | चखाद |
| ख्या 2P | -- | -- |
| गम् 1P | Va | जगाम, जग्मुर् |
| ग्रस् 1Ā | Vc | जग्रसे |
| चर् 1P | Vb | चचार, चेरुर् |
| चुर् 10U | Perif. | चोरयां चकार |
| छिद् 7U | II | चिच्छेद, चिच्छिदे |
| जन् 1Ā | Va | जज्ञे |
| जि 1P | Irreg. IIIa | जिगाय, जिग्युर् |
| जीव् 1P | I | जजिजीव |
| ज्ञा 9U | IV | जज्ञौ, जज्ञे |
| तन् 8U | Vb | ततान, तेने |
| त्यज् 1P | Vc | तत्याज, तत्यजुर् |
| दह् 1P | Vb | ददाह, देहुर् |
| दा 3U | IV | ददौ, ददे |
| दिश् 6U | II | दिदेश, दिदिशुर् |
| दुष् 4P | II | दुदोष, दुदुषुर् |
| दुह् 2U | II | दुदोह, दुदुहे |
| दृश् | II | ददर्श, ददृशुर् |
| द्विष् 2U | II | दिद्वेष, दिद्विषे |
| धा 3U | IV | दधौ, दधे |
| धृ 1U | IIIa | दधार, दध्रे |
| नी 1U | IIIa | निनाय, निन्युर् |
| नृत् 4P | II | ननर्त, ननृतुर् |
| पच् 1U | Vb | पपाच, पेचुर् |
| पत् 1P | Vb | पपात, पेतुर् |
| पद् 4Ā | Vb | पेदे |
| पा 1P | IV | पपौ, पपुर् |
| पा 2P | IV | पपौ, पपुर् |
| पू 9U | IIIa | पुपाव, पुपुवे |
| पॄ 3P | IIIb | पपार, पप्रुर् / पपरुर् |
| प्रच्छ् 6P | I | पप्रच्छ, पप्रच्छुर् |
| बन्ध् 9P | I | बबन्ध, बबन्धुर् |
| बुध् 1U, 4Ā | II | बुबोध, बुबुधे |
| ब्रू 2U | -- | -- |
| भज् 1U | Vb (!) | बभाज, भेजे |
| भञ्ज् 7P | I | बभञ्ज, बभञ्जुर् |
| भिद् 7U | II | बिभेद, बिभिदे |
| भी 3P | IIIa / Perif. | बिभाय, बिभ्युर् / बिभयां चकार |
| भुज् 7U | II | बुभोज, बुबुजे |
| भू 1P | Irreg. | बभूव, बभूवुर् |
| भृ 1U, 3U | IIIa / Perif. | बभार, बभ्रुर् / बिभरां चकार |
| मद् 4P | Vb | ममाद, मेदुर् |
| मन् 4Ā | Vb | मेने |
| मा 2P, 3Ā | IV | ममौ, ममे |
| मुच् 6U | II | मुमोच, मुमुचुर् |
| मुह् 4P | II | मुमोह, मुमुहुर् |
| मृ 4Ā | IIIa | ममार, मम्रुर् |
| यज् 1U | Va | इयाज, ईजुर् |
| युज् 7U | II | युयोज, युयुजे |
| युध् 4Ā | II | युयुधे |
| रक्ष् 1P | I | ररक्ष, ररक्षुर् |
| रुद् 2P | II | रुरोद, रुरुदुर् |
| रुध् 7U | II | रुरोध, रुरुधे |
| लभ् 1Ā | Vb | लेभे |
| लिप् 6U | II | लिलेप, लिलिपे |
| लुभ् 4P | II | लुलोभ, लुलुभुर् |
| वच् 2P | Va | उवाच, ऊचुर् |
| वद् 1P | Va | उवाद, ऊदुर् |
| वस् 1P | Va | उवास, ऊषुर् |
| वस् 2Ā | Vc | ववसे |
| वह् 1U | Va | उवाह, ऊहे |
| विद् 2P | II / Perif. / Presente | विवेद, विविदुर् / विदां चकार / वेद, विदुर् |
| विद् 6U | II | विवेद, विविदे |
| विश् 6P | II | विवेश, विविशुर् |
| वृत् 1Ā | II | ववृते |
| वृध् 1Ā | II | ववृधे |
| शक् 5P | Vb | शशाक, शेकुर् |
| श्रु 5P | IIIa aniṭ | शुश्राव, शुश्रुवुर् |
| सद् 1P | Vb | ससाद, सेदुर् |
| सह् 1Ā | Vb | सेहे |
| सिच् 6U | II | सिषेच, सिषिचे |
| सु 5U | IIIa | सुसाव, सुसुवे |
| सृज् 6P | II | ससर्ज, ससृजुर् |
| स्तु 2U | IIIa aniṭ | तुष्टाव, तुष्टुवुर् |
| स्था 1P | IV | तस्थौ, तस्थुर् |
| स्मृ 1P | IIIb | सस्मार, सस्मरुर् |
| हन् 2P | Va | जघान, जघ्नुर् |
| हा 3P | IV | जहौ, जहुर् |
| हु 3P | IIIa / Perif. | जुहाव, जुहुवुर् / जुहवां चकार |
| हृ 1U | IIIa | जहार, जह्रे |
36.7. Ejercicio de traducción
Traduzca:
1. महाभारत १३.७.२५-२६
येन प्रीणति पितरं
तेन प्रीतः प्रजापतिः ।
प्रीणति मातरं येन
पृथिवी तेन पूजिता ।
येन प्रीणात्युपाध्यायं
तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
सर्वे तस्यादृता धर्मा
यस्यैते त्रय आदृताः ।
अनादृतास्तु यस्यैते
सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥
Explicaciones:
पितरम् : Ac. sg. de पितृ m. "Padre"
मातरम् : Ac. sg. de मातृ f. "Madre"
ब्रह्म : Nom./Ac. sg. de ब्रह्मन् n. "Absoluto, Veda"
सर्वे : Nom. pl. masc. de सर्व "todo, cada"
त्रयस् : Nom. pl. masc. de त्रि "tres"
सर्वास् : Nom./Ac. pl. fem. de सर्व "todo, cada"
Fig.: येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
(Fuente de la imagen: Detalles)
2. मनुस्मृति ४.१५४ sobre el comportamiento correcto hacia los ancianos:
अभिवादयेद्वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वकम् ।
कृताञ्जलिरुपासीत गच्छतः पृष्ठतो ऽन्वियात् ॥
3. मनुस्मृति २.९८: Quien es un जितेन्द्रिय :
श्रुत्वा स्पृष्ट्वा च दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा च यो नरः ।
न हृष्यति ग्लायति वा स विज्ञेयो जितेन्द्रियः ॥
Explicación: विज्ञेय ३: uno que es reconocible; uno que es cognoscible (como)
4. मनुस्मृति २.११० sobre el comportamiento correcto de un brahmán:
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्न चान्यायेन पृच्छतः ।
जानन्नपि हि मेधावी जडवल्लोक आचरेत् ॥
Explicaciones:
En este verso, ब्रू se construye con el genitivo
मेधावी : Nom. sg. masc. de मेधाविन् ३ "inteligente, sabio"
जडवत् Adv. "A la manera de un tonto/embotado/idiota"
36.8. Ejercicio de repaso sobre la morfología
Determine y traduzca las siguientes formas de palabra de todas las maneras posibles:
- नयति
- समस्कुर्वन्
- स्यात्
- यस्याम्
- अधीयते
- प्रोचुः
- समादधाति
- हरेः
- हरे
- हरेत्
- जह्रे
- आक्रीणीत
- व्यक्रियत
- प्राजहुः
- प्रजहुः
- ददे
- दत्ते
- हिते
- हीयते
- जज्ञे
- यज्ञे
- तेन
- तेने
- ततः
- सतः
- जगौ
- पशौ
- मेने
- माने
- एतस्मात्
- तायेत
- तया
- लेभिरे
- ऊषुः
- व्यानक्
- युङ्क्ते
- युक्ते
- युगे
- अपिपः
- अपिबत्
- lekt3601.jpg: Ilustr.: गोमयं चिकाय Udaipur = उदयपुर [Fuente de la imagen: whitecat singapore. -- http://www.flickr.com/photos/whitecatsg/2530543213/. -- Acceso el 2008-12-28. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial)]
- lekt3604.jpg: Ilustr.: अगारम् Shekawati = शेखावाटी [Fuente de la imagen: bartvanpoll. -- http://www.flickr.com/photos/bartvanpoll/1151647344/. -- Acceso el 2008-12-28. -- Licencia Creative Commons (Atribución, shere alike)]
- lekt3603.jpg: Ilustr.: अनगार्यम् Noreste de Tailandia = อีสาน [Fuente de la imagen: Midpath. -- http://www.flickr.com/photos/midpath/298555436/. -- Acceso el 2008-12-28. -- Creative Commons License (Atribución, uso no comercial, sin Modificaciones)]
- lekt3604.jpg: Ilustr.: लोमहर्षः (लोमन् n. vello corporal) [Fuente de la imagen: Socceraholic. -- http://www.flickr.com/photos/7amanito/2995353459/. -- Acceso el 2008-12-29. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial)]
- lekt3605.jpg: पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज Gandhara, siglos I/II d. C. [Fuente de la imagen: Wikipedia. GNU FDLicense]
- lekt3606.jpg: Ilustr.:स् सुगतो भूमीं पस्पर्श भूमीस्पर्शMudrā [Fuente de la imagen: Payer]
- lekt3607.jpg: Ilustr.: येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् । [Fuente de la imagen: Dey. -- http://www.flickr.com/photos/dey/481184329/in/photostream/. -- Acceso el 2008-12-29. -- Licencia Creative Commons (Atribución, uso no comercial, share alike)]