Lección 59

59.1. Las desinencias secundarias e imperativas del dual (द्विवचनम्)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	secundario	Imperativo (लोट्)	secundario temático	sekundär athematisch Optativo (विधिलिङ्)	Imperativo (लोट्)
1. तृतीयः	-va	-āva	-vahi		-āvahai
2. मध्यमः	-tam -tām		-īthām	-āthām	-īthām / āthām
3. प्रथमः			-ītām	-ātām	-ītām / -ātām

59.2. El dual de las clases temáticas del presente: optativo (विधिलिङ्), imperfecto (लङ्), imperativo (लोट्)

Ante -va y -vahi, la vocal temática -a- se reemplaza por -ā-.

59.2.1. Primera clase del presente (भ्वादिगणः)

भू 1ª persona singular "ser, estar"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	भवेव	<भवेवहि>
2. मध्यमः	भवेतम्	<भवेयाथाम्>
3. प्रथमः	भवेताम्	<भवेयाताम्>

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अभवाव	<अभवावहि>
2. मध्यमः	अभवतम्	<अभवेथाम्>
3. प्रथमः	अभवताम्	<भभवेताम्>

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	भवाव	<भवावहै>
2. मध्यमः	भवतम्	<भवेथाम्>
3. प्रथमः	भवताम्	<भवेताम्>

59.2.2. Cuarta clase de presente (दिवादिगणः)

नृत् 4P "bailar"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	नृत्येव	<नृत्येवहि>
2. मध्यमः	नृत्येतम्	<नृत्येयाथाम्>
3. प्रथमः	नृत्येताम्	<नृत्येयाताम्>

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अनृत्याव	<अनृत्यावहि>
2. मध्यमः	अनृत्यतम्	<अनृत्येथाम्>
3. प्रथमः	अनृत्यताम्	<नृत्येताम्>

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	नृत्याव	<नृत्यावहै>
2. मध्यमः	नृत्यतम्	<नृत्येथाम्>
3. प्रथमः	नृत्यताम्	<नृत्येताम्>

59.2.3. Sexta clase de presente (तुदादिगणः)

तुद् 6U "empujar, golpear"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	तुदेव	तुदेवहि
2. मध्यमः	तुदेतम्	तुदेयाथाम्
3. प्रथमः	तुदेताम्	तुदेयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अतुदाव	अतुदावहि
2. मध्यमः	अतुदतम्	अतुदेथाम्
3. प्रथमः	अतुदताम्	अतुदेताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	तुदाव	तुदावहै
2. मध्यमः	तुदतम्	तुदेथाम्
3. प्रथमः	तुदताम्	तुदेताम्

59.2.4. Décima clase de presente (चुरादिगणः) y causativos (णिजन्त)

चुर् 10U "robar"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	चोरयेव	चोरयेवहि
2. मध्यमः	चोरयेतम्	चोरयेयाथाम्
3. प्रथमः	चोरयेताम्	चोरयेयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अचोरयाव	अचोरयावहि
2. मध्यमः	अचोरयतम्	अचोरयेथाम्
3. प्रथमः	अचोरयताम्	अचोरयेताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	चोरयाव	चोरयावहै
2. मध्यमः	चोरयतम्	चोरयेथाम्
3. प्रथमः	चोरयताम्	चोरयेताम्

59.2.5. El Pasivo (sufijo -यक्)

तुद् 6U "golpear, empujar"

Optativo (विधिलिङ्)

1. तृतीयः	तुद्येवहि
2. मध्यमः	तुद्येयाथाम्
3. प्रथमः	तुद्येयाताम्

Imperfecto (लङ्)

1. तृतीयः	अतुद्यावहि
2. मध्यमः	अतुद्येथाम्
3. प्रथमः	अतुद्येताम्

Imperativo (लोट्)

1. तृतीयः	तुद्यावहै
2. मध्यमः	तुद्येथाम्
3. प्रथमः	तुद्येताम्

59.3. El dual de las clases de presente atemático: Optativo (विधिलिङ्), Imperfecto (लङ्), Imperativo (लोट्)

59.3.1. Segunda clase de presente (अदादिगणः)

द्विष् 2U "odiar"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	द्विष्याव	द्विषीवहि
2. मध्यमः	द्विष्यातम्	द्विषीयाथाम्
3. प्रथमः	द्विष्याताम्	द्विषीयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अद्विष्व	अद्विष्वहि
2. मध्यमः	अद्विष्टम्	अद्विषाथाम्
3. प्रथमः	अद्विष्टाम्	अद्विषाताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	द्वेषाव	द्वेषावहै
2. मध्यमः	द्विष्टम्	द्विषाथाम्
3. प्रथमः	द्विष्टाम्	द्विषाताम्

दुह् 2U " ordeñar"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	दुह्याव	दुहीवहि
2. मध्यमः	दुह्यातम्	दुहीयाथाम्
3. प्रथमः	दुह्याताम्	दुहीयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अदुह्व	अदुह्वहि
2. मध्यमः	अदुग्धम्	अदुहाथाम्
3. प्रथमः	अदुग्धाम्	अदुहाताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	दोहाव	दोहावहै
2. मध्यमः	दुग्धम्	दुहाथाम्
3. प्रथमः	दुग्धाम्	दुहाताम्

इ 2P "ir"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	इयाव
2. मध्यमः	इयातम्
3. प्रथमः	इयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	ऐव
2. मध्यमः	ऐतम्
3. प्रथमः	ऐताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	अयाव
2. मध्यमः	इतम्
3. प्रथमः	इताम्

इ + अधि 2Ā "estudiar"

Optativo (विधिलिङ्)

	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अधीयीवहि
2. मध्यमः	अधीयीयाथाम्
3. प्रथमः	अधीयीयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अध्यैवहि
2. मध्यमः	अध्यैयाथाम्
3. प्रथमः	अध्यैयाताम्

Imperativo (लोट्)

	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अध्यैयावहै
2. मध्यमः	अधीयाथाम्
3. प्रथमः	अधीयाताम्

हन् 2P "matar"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	हन्याव
2. मध्यमः	हन्यातम्
3. प्रथमः	हन्याताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	अहन्व
2. मध्यमः	अहतम्
*a-hn-tam
3. प्रथमः	अहताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	हनाव
2. मध्यमः	हतम्
3. प्रथमः	हताम्

अस् 2P "ser"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	स्याव
2. मध्यमः	स्यातम्
3. प्रथमः	स्याताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	आस्व
2. मध्यमः	आस्तम्
3. प्रथमः	आस्ताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	असाव
2. मध्यमः	स्तम्
3. प्रथमः	स्ताम्

59.3.2. Tercera clase de presente (जुहोत्यादिगणः)

हु 3P "verter en el fuego del sacrificio"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	जुहुयाव	<जुह्वीवहि>
2. मध्यमः	जुहुयातम्	<जुह्वीयाथाम्>
3. प्रथमः	जुहुयाताम्	<जुह्वीयाताम्>

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अजुहुव	<अजुहुवहि>
2. मध्यमः	अजुहुतम्	<अजुह्वाथाम्>
3. प्रथमः	अजुहुताम्	<अजुह्वाताम्>

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	जुहवाव	<जुहवावहै>
2. मध्यमः	जुहुतम्	<जुह्वाथाम्>
3. प्रथमः	जुहुताम्	<जुह्वाताम्>

धा 3U "sentar, colocar, poner"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	दध्याव	दधीवहि
2. मध्यमः	दध्यातम्	दधीयाथाम्
3. प्रथमः	दध्याताम्	दधीयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अदध्व	अदध्वहि
2. मध्यमः	अधत्तम्	अदधाथाम्
3. प्रथमः	अधत्ताम्	अदधाताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	दधाव	दधावहै
da-dhā + āvahai
2. मध्यमः	धत्तम्	दधाथाम्
3. प्रथमः	धत्ताम्	दधाताम्

59.3.3. Quinta clase de presente (स्वादिगणः)

सु 5U "exprimir"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	सुनुयाव	सुन्वीवहि
2. मध्यमः	सुनुयातम्	सुन्वीयाथाम्
3. प्रथमः	सुनुयाताम्	सुन्वीयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	असुनुव / असुन्व	असुनुवहि / असुन्वहि
2. मध्यमः	असुनुतम्	असुन्वाथाम्
3. प्रथमः	असुनुताम्	असुन्वाताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	सुनवाव	सुनवावहै
2. मध्यमः	सुनुतम्	सुन्वाथाम्
3. प्रथमः	सुनुताम्	सुन्वाताम्

59.3.4. Octava clase de presente (तनादिगणः)

तन् 8U "extender, tender"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	तनुयाव	तन्वीवहि
2. मध्यमः	तनुयातम्	तन्वीयाथाम्
3. प्रथमः	तनुयाताम्	तन्वीयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अतनुव / अतन्व	अतनुवहि / अतन्वहि
2. मध्यमः	अतनुतम्	अतन्वाथाम्
3. प्रथमः	अतनुताम्	अतन्वताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	तनवाव	तनवावहै
2. मध्यमः	तनुतम्	तन्वाथाम्
3. प्रथमः	तनुताम्	तन्वाताम्

कृ 8U "hacer, realizar"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	कुर्याव	कुर्वीवहि
2. मध्यमः	कुर्यातम्	कुर्वीयाथाम्
3. प्रथमः	कुर्याताम्	कुर्वीयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अकुर्व	अकुर्वहि
2. मध्यमः	अकुरुतम्	अकुर्वाथाम्
3. प्रथमः	अकुरुताम्	अकुर्वाताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	करवाव	करवावहै
2. मध्यमः	कुरुतम्	कुर्वाथाम्
3. प्रथमः	कुरुताम्	कुर्वाताम्

59.3.5. Séptima clase de presente (रुधादिगणः)

रुध् 7U "detener"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	रुन्ध्याव	रुन्धीवहि
2. मध्यमः	रुन्ध्यातम्	रुन्धीयाथाम्
3. प्रथमः	रुन्ध्याताम्	रुन्धीयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अरुन्ध्व	अरुन्ध्वहि
2. मध्यमः	अरुन्द्धम्	अरुन्धाथाम्
3. प्रथमः	अरुन्द्धाम्	अरुन्धाताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	रुणधाव	रुणधावहै
2. मध्यमः	रुन्द्धम्	रुन्धाथाम्
3. प्रथमः	रुन्द्धाम्	रुन्धाताम्

युज् 7U "engancher"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	युञ्ज्याव	युञ्जीवहि
2. मध्यमः	युञ्ज्यातम्	युञ्जीयाथाम्
3. प्रथमः	युञ्ज्याताम्	युञ्जीयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अयुञ्ज्व	युञ्ज्वहि
2. मध्यमः	अयुङ्क्तम्	अयुञ्जाथाम्
3. प्रथमः	अयुङ्क्ताम्	युञ्जाताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	युनजाव	युनजावहै
2. मध्यमः	युङ्क्तम्	युञ्जाथाम्
3. प्रथमः	युङ्क्ताम्	युञ्जाताम्

59.3.6. Novena clase de presente (क्र्यादिगणः)

क्री 9U "comprar"

Optativo (विधिलिङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	क्रीणीयाव	क्रीणीवहि krī + n + ī + vahi
2. मध्यमः	क्रीणीयातम्	क्रीणीयाथाम्
3. प्रथमः	क्रीणीयाताम्	क्रीणीयाताम्

Imperfecto (लङ्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अक्रीणीव	अक्रीणीवहि
2. मध्यमः	अक्रीणीतम्	अक्रीणाथाम्
3. प्रथमः	अक्रीणीताम्	अक्रीणाताम्

Imperativo (लोट्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	क्रीणाव	क्रीणावहै
2. मध्यमः	क्रीणीतम्	क्रीणाथाम्
3. प्रथमः	क्रीणीताम्	क्रीणाताम्

59.4. Aoristo dual (द्विवचनम्) (लुङ्)

59.4.1. Raíz aoristo

पा 1ª persona "beber"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	अपाव
2. मध्यमः	अपातम्
3. प्रथमः	अपाताम्

59.4.2. a-Aoristo

सिच् 6U "beträufeln"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	असिचाव	असिचावहि
2. मध्यमः	असिचतम्	असिचेथाम्
3. प्रथमः	असिचताम्	असिचेताम्

59.4.3. Aorito reduplicado

श्रि 1U "dirigirse a"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अशिश्रियाव	अशिश्रियावहि
2. मध्यमः	अशिश्रियतम्	अशिश्रियेथाम्
3. प्रथमः	शिश्रियताम्	अशिश्रियेताम्

59.4.4. s-aoristo

नी 1U "conducir"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अनैष्व	अनेष्वहि
2. मध्यमः	अनैष्टम्	अनेषाथाम्
3. प्रथमः	अनैष्टाम्	अनेषाताम्

तुद् 6U "empujar"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अतौत्स्व	अतुत्स्वहि
2. मध्यमः	अतौत्तम्
a-taut+s+tam	अतुत्साथाम्
3. प्रथमः	अतौत्ताम्	अतित्साताम्

59.4.5. Aoristo de iṣ-Aoristo

पू 9U "limpiar"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अपाविष	अपविष्वहि
2. मध्यमः	अपाविष्टम्	अपविषाथाम्
3. प्रथमः	पाविष्टाम्	अपविषाताम्

59.5. Aoristo (लुङ्) 6: Aoristo siṣ (solo P)

La raíz del aoristo siṣ se forma en P todas las raíces en -ā, -e, -o, -ai, que no están limitadas al 1., 2. o 3. aoristo, así como algunas otras raíces, entre ellas नम्, यम्, रम्. En Ā todas estas raíces forman el aoristo s.

Formación:

Augmento + raíz en grado fuerte + s + i + ṣ + terminación secundaria atemática (como aoristo iṣ)

El sufijo de formación de la raíz y las terminaciones del aoristo siṣ son, por tanto:

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-siṣam	-siṣva	-siṣma
2. द्वितीयः	-sīs	-siṣṭam	-siṣṭa
3. प्रथमः	-sīt	-siṣṭām	-siṣur

Paradigma:

या 2P "ir"

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अयासिषम्	अयासिष्व	अयासिष्म
2. द्वितीयः	अयासीस्	अयासिष्टम्	अयासिष्ट
3. प्रथमः	अयासीत्	अयासिष्टाम्	अयासिषुर्

59.6. Aoristo (लुङ्) 7: aoristo sa- (aoristo temático en s-)

La mayoría de las raíces अनिट् que terminan en -ś, -ṣ o -h y tienen i, u o ṛ en la penúltima posición forman el aoristo sa-. Las raíces अनिट् facultativas de esta forma pueden formar opcionalmente el aoristo sa- o el aoristo iṣ-.

Formación:

Augmento + raíz en grado cero + s + a + terminación secundaria temática

La 1.sg.2.3.du.Ā se forma a partir del aoristo s-, es decir, de manera atemática.

El sufijo de formación de la raíz + las terminaciones del aoristo sa- son, por tanto:

	परस्मैपदम्			आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-sam	-sāva	-sāma	-si	-sāvahī	-sāmahi
2. द्वितीयः	-sas	-satam	-sata	-sathās	-sāthām	-sadhvam
3. प्रथमः	-sat	-satām	-san	-sata	-sātām	-santa

Paradigma:

दिश् 6U "mostrar"

	परस्मैपदम्			आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अदिक्षम्	अदिक्षाव	अदिक्षाम	अदिक्षि	अदिक्षावहि	अदिक्षामहि
2. द्वितीयः	अदिक्षस्	अदिक्षतम्	अदिक्षत	अदिक्षथास्	अदिक्षाथाम्	अदिक्षध्वम्
3. प्रथमः	अदिक्षत्	अदिक्षताम्	अदिक्षन्	अदिक्षत	अदिक्षाताम्	अदिक्षन्त

Particularidades:

Algunas raíces que terminan en -h (गुह्, दिह्, दुह्, लिह्) pueden formar opcionalmente en el Ā la 2.3.sg.1.du.2.pl. sin -sa-.

Paradigma:

दिह् 2U "untar"

	आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अधिक्षि	अधिक्षावहै / अदिह्वहि	अधिक्षामहि
2. द्वितीयः	अधिक्षथास् / अधिग्धास्	अधिक्षथाम्	अधिक्षध्वम् / अधिग्ध्वम्
3. प्रथमः	अधिक्षत / अदिग्ध	अधिक्षताम्	अधिक्षन्त

59.7. Ejercicio

A) Traduzca el siguiente texto y determine todas las formas verbales que en él aparecen.

Nota preliminar:

El texto siguiente proviene del भट्टिकाव्य ("Poema artístico del [poeta] Bhaṭṭi"). El भट्टिकाव्य narra en 22 cantos la historia de राम, pero al mismo tiempo ilustra las reglas de la gramática y la poética mediante ejemplos.

El poema tiene cuatro secciones:

1. Canto 1-5: reglas mezcladas
2. Canto 6-9: reglas principales de la gramática de Pāṇini
3. Canto 10-13: los ornamentos poéticos más importantes
4. Canto 14-22: uso de los tiempos y modos

El भट्टिकाव्य fue compuesto entre los años 495 y 641 d. C.

Fig.: रावणः
(Fuente de la imagen: Detalles)

La siguiente sección es el comienzo del 15. canto, dedicado al aoristo. रावण, el rey de los demonios, que le ha raptado a राम a su esposa सीता, envía a buscar a su hermano कुम्भकर्ण ("Oreja de olla"), que yace en una especie de sueño permanente como castigo por sus fechorías.

Fig.: कुम्भकर्णः
Danse Kecak, Bali (Indonesia)
(Fuente de la imagen: Detalles)

Ayuda para la traducción: Verso 6: दिदृक्षते = Desiderativo de दृश्

(Fuente de la imagen: Detalles)

Texto de: Otto Böhtlingk: Sanskrit-Chrestomathie p. 127s.

lekt5902: [Fuente de la imagen: Henryart/Wikipedia. Dominio público]

lekt5903: Danse Kecak, Bali (Indonesia) [Fuente de la imagen: Flying Pharmacist / Wikipedia. Licencia Creative Commons (Atribución, compartir igual)]