Lección 10
En esta lección aprenderá:
- La oración pasiva (Instrumental del agente)
- La declinación del instrumental (tṛtīyā)
- La ley de la cerebralización para -n- (sandhi de palabras)
- La formación del pasivo (yak) en el indicativo presente
- Vocabulario sobre sacrificio, verdad y roles sociales
10.1. La oración pasiva
Esquema:
(Agente - kartṛ - en Instrumental (tṛtīyā)) - (objeto directo - karman - en Nominativo) - forma verbal pasiva
p.ej. brāhmaṇena deva ijyate = ब्राह्मणेन देव इज्यते = "Un brahmán venera a un dios con un sacrificio" (literalmente: "Un dios es venerado por un brahmán con un sacrificio.")
Esta oración es totalmente (!) equivalente en significado con la oración:
brāhmaṇo devaṃ yajati / yajate = ब्राह्मणो देवं यजति / यजते
- En la oración pasiva, el Agente (kartṛ) está en Instrumental (tṛtīyā f. "tercer caso"), y el objeto directo (karman n.) está en Nominativo (prathamā f.).
- Las oraciones pasivas en las que no se designa al Agente suelen tener un significado impersonal ("uno"):
p.ej. ijyate = इज्यते "Uno sacrifica" (literalmente: "se venera con un sacrificio").
Incluso si la oración activa correspondiente contuviera un acusativo (dvitīyā) del destino, este puede ponerse en el Nominativo (prathamā) en la oración pasiva:
A la oración activa rāmo grāmaṃ gacchati = रामो ग्रामं गच्छति = "Rāma va a la aldea." corresponden las oraciones pasivas:
- rāmeṇa grāmaṃ gamyate = रामेण ग्रामं गम्यते
- alternativamente: rāmeṇa grāmo gamyate = रामेण ग्रामो गम्यते
Los verbos intransitivos (verbos sin objeto directo) tienen frecuentemente construcciones pasivas, especialmente en peticiones corteses:
- praviśyatām = प्रविश्यताम् = "Que se permita entrar = Por favor, entre = ¡Adentro!"
- niṣadyatām = निषद्यताम् = "Que se permita sentarse = Por favor, siéntese = Por favor, tome asiento"
Las construcciones pasivas del sánscrito son extremadamente frecuentes: el pasivo es, de hecho, más fácil de formar que numerosas raíces de presente.
Las oraciones pasivas del sánscrito generalmente no deben ser traducidas al alemán mediante una oración pasiva, ya que el pasivo alemán tiene una función estilística completamente diferente.
10.2. El instrumental (tṛtīyā f. = तृतीया = "terminación del tercer caso")
Las terminaciones regulares del instrumental (tṛtīyā):
- Singular: -ā
- Plural: -bhis
Formaciones regulares:
| Instrumental Singular | Instrumental Plural | |
|---|---|---|
| Feminina auf -i śruti श्रुति | śruty-ā श्रुत्या | śruti-bhis श्रुतिभिस् |
| Feminina auf -ī devī देवी | devy-ā देव्या | devī-bhis देवीभिस् |
| Feminina auf -u dhenu धेनु | dhenv-ā धेन्वा | dhenu-bhis धेनुभिस् |
Formaciones irregulares (Singular):
| Instrumental Singular | Instrumental Plural | |
|---|---|---|
| Maskulina auf -i kavi कवि | kavi-n-ā कविना | kavi-bhis कविभिस् |
| Maskulina auf -u paśu पशु | paśu-n-ā पशुना | paśu-bhis पशुभिस् |
| Feminina auf -ā devatā देवता | devat-ay-ā देवतया | devatā-bhis देवताभिस् |
Masculinos y neutros en -a (irregulares en singular y plural):
| Instrumental Singular | Instrumental Plural | |
|---|---|---|
| Maskulina auf -a deva देव | devena देवेन | devais देवैस् |
| Neutra auf -a phala फल | phalena फलेन | phalais फलैस् |
Pronombre interrogativo kim:
| Instrumental Singular | Instrumental Plural | |
|---|---|---|
| Masculino / Neutro | kena केन | kais कैस् |
| Femenino | kayā कया | kābhis काभिस् |
Pronombres demostrativos:
| Pronombre | Género | Instrumental Singular | Instrumental Plural |
|---|---|---|---|
| tad "er, sie, es; der, die, das" (Erwähnte) तद् | M/N | tena तेन | tais तैस् |
| F | tayā तया | tābhis ताभिस् | |
| etad "dieser, diese, dieses" (dem Sprechenden sehr Nahe) एतद् | M/N | etena / enena एतेन / एनेन | etais एतैस् |
| F | etayā / enayā एतया / एनया | etābhis एताभिस् | |
| idam "dieser, diese, dieses" (Nahe) इदम् | M/N | anena / enena अनेन / एनेन | ebhis एभिस् |
| F | anayā / enayā अनया / एनया | ābhis आभिस् |
Excepto en el nominativo y acusativo, las formas de los neutros en -a, del pronombre interrogativo y de los pronombres demostrativos son idénticas a las formas del masculino correspondiente.
10.2.1. Sobre el uso del instrumental (tṛtīyā = तृतीया)
El instrumental (tṛtīyā) se emplea principalmente para responder a las preguntas:
- ¿Por medio de qué?
- ¿Con qué?
- ¿Con quién?
Se utiliza
- en oraciones pasivas: el agente (kartṛ) en instrumental
- para indicar el medio o instrumento con el que se realiza algo
- para indicar la vía o camino por el que alguien llega a un lugar
- para expresar la conexión, unión o acompañamiento de
- con postposiciones en el significado "junto con, con"; p. ej. saha = सह = "con":brp. ej.:brbrāhmaṇena saha = ब्राह्मणेन सह = "junto con el brahmán"
Otros usos del instrumental (tṛtīyā) se presentan más adelante.
10.3. La llamada ley de cerebralización para -n- (un sandhi de palabra)
Una -n-, seguida por una vocal o n, m, y, v, se reemplaza por -ṇ-, si ṛ, ṝ, r, ṣ preceden al -n- en la palabra o si no hay otro sonido que vocales, guturales, labiales, y, v, h o Anusvāra entre estos sonidos y el -n- siguiente en la palabra.
Por lo tanto:
| Instrumental Singular | |
|---|---|
| guru गुरु | guruṇā गुरुणा |
| śūdra शूद्र | śūdreṇa शूद्रेण |
| īśvara ईश्वर | īśvereṇa ईश्वरेण |
| kṣatriya क्षत्रिय | kṣatriyeṇa क्षत्रियेण |
| naraka नरक | narakeṇa नरकेण |
Así también se explica la presencia de -ṇ- en:
śravaṇa श्रवण
śṛṇoti शृणोति
kāraṇa कारण
brāhmaṇa ब्राह्मण
10.4. El Pasivo, Indicativo Presente (yak = यक्)
Formación:
(por lo general) raíz de grado reducido + -ya- + terminación Ātmanepada
por ejemplo
| Raíz धातु | 3. sg. Pass. Präs. Indik. यक् लट् | 3. pl. Pass. Präs. Indik. यक् लट् |
|---|---|---|
| nī 1 U (nayati) | nīyate (नीयते) "er wird geführt" | nīyante (नीयन्ते) |
| man 4 Ā (manyate) | manyate (मन्यते) "er wird gedacht" | manyante (मन्यन्ते) |
| viś 6 P (viśati) | viśyate (विश्यते) "es wird betreten" | viśyante (विश्यन्ते) |
Tenga en cuenta que, en el caso de los verbos de la cuarta clase de presente, las formas Ātmanepada y pasiva son idénticas. En este caso, solo se puede inferir del contexto de la oración si se trata de un Ātmanepada o de un pasivo.
10.4.1. Reglas especiales para la formación del pasivo
Raíces terminadas en -i o -u alargan su vocal antes del sufijo pasivo -ya-:
- ji 1 P: jīyate, jīyante:brजीयते, जीयन्ते
- śru 5 P: śrūyate, śrūyante:brश्रूयते, श्रूयन्ते
- su 5 U: sūyate, sūyante:brसूयते, सूयन्ते
Raíces con -a- entre consonantes (excepto nasales, y, r, v) permanecen en grado pleno:
- labh 1 Ā: labhyate, labhyante:brलभ्यते, लभ्यन्ते
Algunas raíces forman su pasivo en grado pleno (o en el grado de ablaut de la raíz del presente):
- āp 5 P: āpyate, āpyante:brआप्यते, आप्यन्ते
- khād 1 P: khādyate, khādyante:brखाद्यते, खाद्यन्ते
- smṛ 1 P: smaryate, smaryante:brस्मर्यते, स्मर्यन्ते
Grado reducido de verbos que comienzan con ya, va, ra, o donde estos sonidos se encuentran después de otra consonante (Samprasāraṇa = सम्प्रसारण):
Raíz
धातुTiefstufe
सम्प्रसारणPassiv
यक्yaj 1 U
यज्*yj » ij ijyate
इज्यते
ijyante
इज्यन्तेvad 1 P
वद्*vd » ud udyate
उद्यते
udyante
उद्यन्तेprach 6 P
प्रच्छ्*prcch » pṛcch pṛcchyate
पृच्छ्यते
pṛcchyante
पृच्छ्यन्तेLa denominación tradicional nativa para esta formación del grado reducido en verbos con ya o va es Samprasāraṇa (नपुंसकम् = सम्प्रसारण).
-ṛ final después de una única consonante se reemplaza por -ri- antes del sufijo pasivo -ya-:
- kṛ 8 U: kriyate, kriyante:brक्रियते, क्रियन्ते
- Pero: smṛ 1 P: smaryate:brस्मर्यते
Algunas raíces terminadas en -an tienen alternativamente dos formaciones de la raíz del pasivo:
- una -an-ya
- una -ā-ya- (el largo ā es un representante de un hipotético nasal largo)
p. ej. tan 8 U.
- tan-ya-te, tan-ya-nte:brतन्यते, तन्यन्ते
- tā-ya-te, tā-ya-nte:brतायते, तायन्ते (de *tn-ya-nte)
10.5. Lista de palabras
Aprenda las siguientes palabras:
gṛha n. गृह : Casa
grāma m. ग्राम : Aldea
nagara n. नगर : Ciudad
yajña m. यज्ञ : sacrificio
:::
yajña m. यज्ञ : sacrificio
En la India, el sacrificio es ante todo una veneración de la deidad como huésped. Al hacerlo, uno se compromete con la deidad.
Formación de palabras: yaj 1 U + sufijo kṛt -na-.
puṇya n. पुण्य : buena acción, mérito
satya n. सत्य : verdad
:::
- pāpa n. पाप : maldad, mal (contrario a puṇya)
- satya n. सत्य : verdad
En la India, se atribuía al palabra verdadera un poder mágico; de hecho, todo el orden mundial se mantiene y se crea mediante la palabra verdadera. Para esta idea importante, véase la obra fundamental:
Lüders, Heinrich <1869 - 1943>: Varuna / Heinrich Lüders. Editado póstumamente por Ludwig Alsdorf. - Gotinga : Vandenhoeck & Ruprecht. -- Vol. 2: Varuna y el Ṛta. -- 1959. -- XXIII p., p. 340 - 764

Fig.: वरुणः
(Fuente de la imagen: Detalles)
anṛta n. अनृत : Inverdad, mentira (contrario a satya)
Formación de palabras an- («in-») + ṛta n.
ṛta es un concepto central en el Veda, cuya traducción es controvertida: «verdad» (Lüders, Thieme), «orden» (Renou).
ṛṣi m. ऋषि : sabio védico, autor de himnos védicos
Los nombres de estos ṛṣis se mencionan en los Brāhmaṇas, así como en listas propias de los Vedas. Todos los brahmanes derivan su procedencia de tales ṛṣis, según los cuales se nombran sus gotra (गोत्र). Para el concepto gotra, véase Basham, Wonder, cap. 5.

Fig.: विश्वामित्रः
(Fuente de la imagen: Detalles)
- vad 1 P (vadati) वद् वदति : decir, hablar
- prach 6 P (pṛcchati !) प्रच्छ् पृच्छति : preguntar (a alguien: Ac.; por algo: Ac.)
- saha सह : junto con, en compañía de (también en "luchar con" etc.) (Posposición con instrumental)
10.6. Ejercicio
A) Forme el pasivo de las siguientes formas verbales (con la traducción de la forma verbal):
- sṛjati (सृजति)
- yudhyate (युध्यते)
- bhavanti (भवन्ति)
- yajati (यजति)
- nṛtyati (नृत्यति)
- nayanti (नयन्ति)
- smarati (स्मरति)
- śṛṇvanti (शृण्वन्ति)
- paśyati (पश्यति) (¡El pasivo se forma a partir de dṛś!)
- jayanti (जयन्ति)
- kurvate (कुर्वते)
- āpnuvanti (आप्नुवन्ति)
- viśati (विशति)
- khādanti (खादन्ति)
- sunoti (सुनोति)
- gacchati (गच्छति)
- manyante (मन्यन्ते)
- labhante (लभन्ते)
- rakṣanti (रक्षन्ति)
- vadanti (वदन्ति)
- pṛcchanti (पृच्छन्ति)
- tanvanti (तन्वन्ति) (¡2 formas!)
B) Forme el instrumental singular y plural de todos los sustantivos aprendidos hasta ahora.
C) Transforme las siguientes oraciones al pasivo y tradúzcalas:
- brāhmaṇo devīm yajati. (ब्राह्मणो देवीं यजति)
- sādhuḥ svargaṃ gacchati. (साधुः स्वर्गं गच्छति)
- śūdraṃ jayati. (शूद्रं जयति)
- guruḥ phalāni khādati. (गुरुः फलानि खादति)
- gurūñchṛṇoti. (गुरूञ्छृणोति)
- ko 'gniṃ paśyati. (को ऽग्निं पश्यति)
- ayaṃ kavirmantraṃ smarati. (अयं कविर्मन्त्रं स्मरति)
- iyaṃ devī kṣatriyā rakṣati. (इयं देवी क्षत्रिया रक्षति)
- kṣatriyā viṣṇuṃ yajante. (क्षत्रिया विष्णुं यजन्ते) (2 posibilidades)
- brāhmaṇo 'gniṃ karoti. (ब्राह्मणो ऽग्निं करोति)
- vaiśyā imaṃ grāmaṃ gacchanti. (वैश्या इमं ग्रामं गच्छन्ति) (2 posibilidades)
- ete gurūṃstu śṛṇvanti. (एते गुरूंस्तु शृण्वन्ति)
- sādhuḥ svargamāpnoti. (साधुः स्वर्गमाप्नोति)
- brāhmāṇāḥ somaṃ sunvanti. (ब्राह्मणाः सोमं सुन्वन्ति)
- paśūllabhate. (पशूल्लभते)
- ke yodhāḥ kṣatriyaiḥ saha yudhyante. (के योधाः क्षत्रियैः सह युध्यन्ते)
D) Traduzca al sánscrito:
- Un brahmán va a la aldea con un vaiśya.
- Él venera a Viṣṇu con un sacrificio. (¡Expresar sacrificio con yajña!)
- El Veda es llamado śruti. (vad)
- Se tensa la urdimbre. (2 posibilidades)

Fig.: तन्तुवायः
(Fuente de la imagen: Detalles)
- Preguntas del maestro. (Construcción pasiva)
- El ojo conduce. (Construcción pasiva)
- El poeta ve a una deidad. (Construcción pasiva)
- ¿Quién (fem.) cuida a la niña? (Construcción pasiva)
- El kṣatriya venera al SEÑOR con un sacrificio. (Construcción pasiva, sin usar la palabra yajña)
- Mediante la generosidad, un seguidor de Buda alcanza un cielo.
10.7. Lista de palabras 2
- makṣikā f. मक्षिका : mosca, abeja
- vraṇa m. व्रण : herida, error, daño
- dhana n. धन : salario, dinero, riqueza, posesión
- iṣ 6 P (icchati) इष् इच्छति : desear
- pārthiva m. पार्थिव : rey
- nīca 3 नीच : bajo, profundo
- kalaha m. कलह : disputa, contienda
- śānti f. शान्ति : cesar, tranquilidad, paz
- śam 4 P (śāmyati !) शम् शाम्यति : estar tranquilo, volverse tranquilo
- nara m. नर : hombre, ser humano
- lubh 4 P (lubhyati) लुभ् लुभ्यति : codiciar
- sūkta 3 सूक्त : bien dicho, bellamente hablado; n. canto
- śiṣya m. शिष्य : alumno
- atra अत्र : aquí
- tatra तत्र : allí
- bhānu m. भानु : resplandor, sol
- vand 1 Ā (vandate) वन्द् वन्दते : saludar, honrar
- vṛṣ 1 P (varṣati) वृष् वर्षति : llover
- nṛpa m. नृप : rey, príncipe
- kṣīra n. क्षीर : leche
- mārga m. मार्ग : camino
- evam एवम् : así
- iha इह : aquí
- śubh 1 Ā (śobhate) शुभ् शोभते : ser hermoso, brillar
10.8. Ejercicio de lectura y traducción
Lea, traduzca y convierta a voz pasiva:
क
१.
मक्षिका व्रणमिच्छन्ति
धनमिच्छन्ति पार्थिवाः ।
नीचाः कलहमिच्छन्ति
शान्तिमिच्छन्ति साधवः ॥
२. नरान्सृजति देवः । |
३. कवयो धनं लुभ्यन्ति । |
४. ऋषयः सूक्तानि पश्यन्ति । |
५. विष्णुमृषिर्यजति । |
६. गुरूञ्शिष्यांश्च पश्यति । |
७. स्वर्गं लभन्ते । |
८. अत्रर्षिर्भानुं वन्दते । |
९. ग्रामं गच्छन्ति । |
१०. दानानि वर्षन्ति नृपाः ॥
ख
१. सदा देवान्स्मरन्ति । |
२. ऋषिभी रामो वसति । |
३. हरिं क्षीरेण यजति । |
४. मार्गेण ग्रामं गच्छन्ति । |
५. धनेन सुखमिच्छन्ति नराः । |
६. एवं वदन्ति । |
७. शान्त्यर्षय इह शोभन्ते । |
८. कपयः फलानि खादन्ति । |
९. गजो गच्छति । |
१०. हरिर्गृहं गच्छति । |
११. सारथी रथं नयति ॥
