Skip to content

Lección 10

En esta lección aprenderá:

  • La oración pasiva (Instrumental del agente)
  • La declinación del instrumental (tṛtīyā)
  • La ley de la cerebralización para -n- (sandhi de palabras)
  • La formación del pasivo (yak) en el indicativo presente
  • Vocabulario sobre sacrificio, verdad y roles sociales

10.1. La oración pasiva

Esquema:
(Agente - kartṛ - en Instrumental (tṛtīyā)) - (objeto directo - karman - en Nominativo) - forma verbal pasiva

p.ej. brāhmaṇena deva ijyate = ब्राह्मणेन देव इज्यते = "Un brahmán venera a un dios con un sacrificio" (literalmente: "Un dios es venerado por un brahmán con un sacrificio.")

Esta oración es totalmente (!) equivalente en significado con la oración:
brāhmaṇo devaṃ yajati / yajate = ब्राह्मणो देवं यजति / यजते

  • En la oración pasiva, el Agente (kartṛ) está en Instrumental (tṛtīyā f. "tercer caso"), y el objeto directo (karman n.) está en Nominativo (prathamā f.).
  • Las oraciones pasivas en las que no se designa al Agente suelen tener un significado impersonal ("uno"):
    p.ej. ijyate = इज्यते "Uno sacrifica" (literalmente: "se venera con un sacrificio").

Incluso si la oración activa correspondiente contuviera un acusativo (dvitīyā) del destino, este puede ponerse en el Nominativo (prathamā) en la oración pasiva:

A la oración activa rāmo grāmaṃ gacchati = रामो ग्रामं गच्छति = "Rāma va a la aldea." corresponden las oraciones pasivas:

  • rāmeṇa grāmaṃ gamyate = रामेण ग्रामं गम्यते
  • alternativamente: rāmeṇa grāmo gamyate = रामेण ग्रामो गम्यते

Los verbos intransitivos (verbos sin objeto directo) tienen frecuentemente construcciones pasivas, especialmente en peticiones corteses:

  • praviśyatām = प्रविश्यताम् = "Que se permita entrar = Por favor, entre = ¡Adentro!"
  • niṣadyatām = निषद्यताम् = "Que se permita sentarse = Por favor, siéntese = Por favor, tome asiento"

Las construcciones pasivas del sánscrito son extremadamente frecuentes: el pasivo es, de hecho, más fácil de formar que numerosas raíces de presente.

Las oraciones pasivas del sánscrito generalmente no deben ser traducidas al alemán mediante una oración pasiva, ya que el pasivo alemán tiene una función estilística completamente diferente.

10.2. El instrumental (tṛtīyā f. = तृतीया = "terminación del tercer caso")

Las terminaciones regulares del instrumental (tṛtīyā):

  • Singular: -ā
  • Plural: -bhis

Formaciones regulares:

Instrumental SingularInstrumental Plural
Feminina auf -i
śruti
श्रुति
śruty-ā
श्रुत्या
śruti-bhis
श्रुतिभिस्
Feminina auf -ī
devī
देवी
devy-ā
देव्या
devī-bhis
देवीभिस्
Feminina auf -u
dhenu
धेनु
dhenv-ā
धेन्वा
dhenu-bhis
धेनुभिस्

Formaciones irregulares (Singular):

Instrumental SingularInstrumental Plural
Maskulina auf -i
kavi
कवि
kavi-n-ā
कविना
kavi-bhis
कविभिस्
Maskulina auf -u
paśu
पशु
paśu-n-ā
पशुना
paśu-bhis
पशुभिस्
Feminina auf -ā
devatā
देवता
devat-ay-ā
देवतया
devatā-bhis
देवताभिस्

Masculinos y neutros en -a (irregulares en singular y plural):

Instrumental SingularInstrumental Plural
Maskulina auf -a
deva
देव
devena
देवेन
devais
देवैस्
Neutra auf -a
phala
फल
phalena
फलेन
phalais
फलैस्

Pronombre interrogativo kim:

Instrumental SingularInstrumental Plural
Masculino / Neutrokena
केन
kais
कैस्
Femeninokayā
कया
kābhis
काभिस्

Pronombres demostrativos:

PronombreGéneroInstrumental SingularInstrumental Plural
tad
"er, sie, es; der, die, das" (Erwähnte)
तद्
M/Ntena
तेन
tais
तैस्
Ftayā
तया
tābhis
ताभिस्
etad
"dieser, diese, dieses" (dem Sprechenden sehr Nahe)
एतद्
M/Netena / enena
एतेन / एनेन
etais
एतैस्
Fetayā / enayā
एतया / एनया
etābhis
एताभिस्
idam
"dieser, diese, dieses" (Nahe)
इदम्
M/Nanena / enena
अनेन / एनेन
ebhis
एभिस्
Fanayā / enayā
अनया / एनया
ābhis
आभिस्

Excepto en el nominativo y acusativo, las formas de los neutros en -a, del pronombre interrogativo y de los pronombres demostrativos son idénticas a las formas del masculino correspondiente.

10.2.1. Sobre el uso del instrumental (tṛtīyā = तृतीया)

El instrumental (tṛtīyā) se emplea principalmente para responder a las preguntas:

  • ¿Por medio de qué?
  • ¿Con qué?
  • ¿Con quién?

Se utiliza

  1. en oraciones pasivas: el agente (kartṛ) en instrumental
  2. para indicar el medio o instrumento con el que se realiza algo
  3. para indicar la vía o camino por el que alguien llega a un lugar
  4. para expresar la conexión, unión o acompañamiento de
  5. con postposiciones en el significado "junto con, con"; p. ej. saha = सह = "con":brp. ej.:brbrāhmaṇena saha = ब्राह्मणेन सह = "junto con el brahmán"

Otros usos del instrumental (tṛtīyā) se presentan más adelante.

10.3. La llamada ley de cerebralización para -n- (un sandhi de palabra)

Una -n-, seguida por una vocal o n, m, y, v, se reemplaza por -ṇ-, si ṛ, ṝ, r, ṣ preceden al -n- en la palabra o si no hay otro sonido que vocales, guturales, labiales, y, v, h o Anusvāra entre estos sonidos y el -n- siguiente en la palabra.

Por lo tanto:

Instrumental Singular
guru
गुरु
guruṇā
गुरुणा
śūdra
शूद्र
śūdreṇa
शूद्रेण
īśvara
ईश्वर
īśvereṇa
ईश्वरेण
kṣatriya
क्षत्रिय
kṣatriyeṇa
क्षत्रियेण
naraka
नरक
narakeṇa
नरकेण

Así también se explica la presencia de -ṇ- en:

śravaṇa श्रवण

śṛṇoti शृणोति

kāraṇa कारण

brāhmaṇa ब्राह्मण

10.4. El Pasivo, Indicativo Presente (yak = यक्)

Formación:
(por lo general) raíz de grado reducido + -ya- + terminación Ātmanepada

por ejemplo

Raíz
धातु
3. sg. Pass. Präs. Indik.
यक् लट्
3. pl. Pass. Präs. Indik.
यक् लट्

1 U
(nayati)
nīyate
(नीयते)
"er wird geführt"
nīyante
(नीयन्ते)
man
4 Ā
(manyate)
manyate
(मन्यते)
"er wird gedacht"
manyante
(मन्यन्ते)
viś
6 P
(viśati)
viśyate
(विश्यते)
"es wird betreten"
viśyante
(विश्यन्ते)

Tenga en cuenta que, en el caso de los verbos de la cuarta clase de presente, las formas Ātmanepada y pasiva son idénticas. En este caso, solo se puede inferir del contexto de la oración si se trata de un Ātmanepada o de un pasivo.

10.4.1. Reglas especiales para la formación del pasivo

  1. Raíces terminadas en -i o -u alargan su vocal antes del sufijo pasivo -ya-:

    • ji 1 P: jīyate, jīyante:brजीयते, जीयन्ते
    • śru 5 P: śrūyate, śrūyante:brश्रूयते, श्रूयन्ते
    • su 5 U: sūyate, sūyante:brसूयते, सूयन्ते
  2. Raíces con -a- entre consonantes (excepto nasales, y, r, v) permanecen en grado pleno:

    • labh 1 Ā: labhyate, labhyante:brलभ्यते, लभ्यन्ते
  3. Algunas raíces forman su pasivo en grado pleno (o en el grado de ablaut de la raíz del presente):

    • āp 5 P: āpyate, āpyante:brआप्यते, आप्यन्ते
    • khād 1 P: khādyate, khādyante:brखाद्यते, खाद्यन्ते
    • smṛ 1 P: smaryate, smaryante:brस्मर्यते, स्मर्यन्ते
  4. Grado reducido de verbos que comienzan con ya, va, ra, o donde estos sonidos se encuentran después de otra consonante (Samprasāraṇa = सम्प्रसारण):

    Raíz
    धातु
    Tiefstufe
    सम्प्रसारण
    Passiv
    यक्
    yaj 1 U
    यज्
    *yj » ijijyate
    इज्यते
    ijyante
    इज्यन्ते
    vad 1 P
    वद्
    *vd » ududyate
    उद्यते
    udyante
    उद्यन्ते
    prach 6 P
    प्रच्छ्
    *prcch » pṛcchpṛcchyate
    पृच्छ्यते
    pṛcchyante
    पृच्छ्यन्ते

    La denominación tradicional nativa para esta formación del grado reducido en verbos con ya o va es Samprasāraṇa (नपुंसकम् = सम्प्रसारण).

  5. -ṛ final después de una única consonante se reemplaza por -ri- antes del sufijo pasivo -ya-:

    • kṛ 8 U: kriyate, kriyante:brक्रियते, क्रियन्ते
    • Pero: smṛ 1 P: smaryate:brस्मर्यते
  6. Algunas raíces terminadas en -an tienen alternativamente dos formaciones de la raíz del pasivo:

    • una -an-ya
    • una -ā-ya- (el largo ā es un representante de un hipotético nasal largo)

    p. ej. tan 8 U.

    • tan-ya-te, tan-ya-nte:brतन्यते, तन्यन्ते
    • tā-ya-te, tā-ya-nte:brतायते, तायन्ते (de *tn-ya-nte)

10.5. Lista de palabras

Aprenda las siguientes palabras:

  • gṛha n. गृह : Casa

  • grāma m. ग्राम : Aldea

  • nagara n. नगर : Ciudad

yajña m. यज्ञ : sacrificio
:::

  • yajña m. यज्ञ : sacrificio

    En la India, el sacrificio es ante todo una veneración de la deidad como huésped. Al hacerlo, uno se compromete con la deidad.

    Formación de palabras: yaj 1 U + sufijo kṛt -na-.

  • puṇya n. पुण्य : buena acción, mérito

satya n. सत्य : verdad
:::

  • pāpa n. पाप : maldad, mal (contrario a puṇya)
  • satya n. सत्य : verdad

En la India, se atribuía al palabra verdadera un poder mágico; de hecho, todo el orden mundial se mantiene y se crea mediante la palabra verdadera. Para esta idea importante, véase la obra fundamental:

Lüders, Heinrich <1869 - 1943>: Varuna / Heinrich Lüders. Editado póstumamente por Ludwig Alsdorf. - Gotinga : Vandenhoeck & Ruprecht. -- Vol. 2: Varuna y el Ṛta. -- 1959. -- XXIII p., p. 340 - 764


Fig.: वरुणः
(Fuente de la imagen: Detalles)

  • anṛta n. अनृत : Inverdad, mentira (contrario a satya)

    Formación de palabras an- («in-») + ṛta n.

    ṛta es un concepto central en el Veda, cuya traducción es controvertida: «verdad» (Lüders, Thieme), «orden» (Renou).

  • ṛṣi m. ऋषि : sabio védico, autor de himnos védicos

    Los nombres de estos ṛṣis se mencionan en los Brāhmaṇas, así como en listas propias de los Vedas. Todos los brahmanes derivan su procedencia de tales ṛṣis, según los cuales se nombran sus gotra (गोत्र). Para el concepto gotra, véase Basham, Wonder, cap. 5.


Fig.: विश्वामित्रः
(Fuente de la imagen: Detalles)

  • vad 1 P (vadati) वद् वदति : decir, hablar
  • prach 6 P (pṛcchati !) प्रच्छ् पृच्छति : preguntar (a alguien: Ac.; por algo: Ac.)
  • saha सह : junto con, en compañía de (también en "luchar con" etc.) (Posposición con instrumental)

10.6. Ejercicio

A) Forme el pasivo de las siguientes formas verbales (con la traducción de la forma verbal):

  1. sṛjati (सृजति)
  2. yudhyate (युध्यते)
  3. bhavanti (भवन्ति)
  4. yajati (यजति)
  5. nṛtyati (नृत्यति)
  6. nayanti (नयन्ति)
  7. smarati (स्मरति)
  8. śṛṇvanti (शृण्वन्ति)
  9. paśyati (पश्यति) (¡El pasivo se forma a partir de dṛś!)
  10. jayanti (जयन्ति)
  11. kurvate (कुर्वते)
  12. āpnuvanti (आप्नुवन्ति)
  13. viśati (विशति)
  14. khādanti (खादन्ति)
  15. sunoti (सुनोति)
  16. gacchati (गच्छति)
  17. manyante (मन्यन्ते)
  18. labhante (लभन्ते)
  19. rakṣanti (रक्षन्ति)
  20. vadanti (वदन्ति)
  21. pṛcchanti (पृच्छन्ति)
  22. tanvanti (तन्वन्ति) (¡2 formas!)

B) Forme el instrumental singular y plural de todos los sustantivos aprendidos hasta ahora.

C) Transforme las siguientes oraciones al pasivo y tradúzcalas:

  1. brāhmaṇo devīm yajati. (ब्राह्मणो देवीं यजति)
  2. sādhuḥ svargaṃ gacchati. (साधुः स्वर्गं गच्छति)
  3. śūdraṃ jayati. (शूद्रं जयति)
  4. guruḥ phalāni khādati. (गुरुः फलानि खादति)
  5. gurūñchṛṇoti. (गुरूञ्छृणोति)
  6. ko 'gniṃ paśyati. (को ऽग्निं पश्यति)
  7. ayaṃ kavirmantraṃ smarati. (अयं कविर्मन्त्रं स्मरति)
  8. iyaṃ devī kṣatriyā rakṣati. (इयं देवी क्षत्रिया रक्षति)
  9. kṣatriyā viṣṇuṃ yajante. (क्षत्रिया विष्णुं यजन्ते) (2 posibilidades)
  10. brāhmaṇo 'gniṃ karoti. (ब्राह्मणो ऽग्निं करोति)
  11. vaiśyā imaṃ grāmaṃ gacchanti. (वैश्या इमं ग्रामं गच्छन्ति) (2 posibilidades)
  12. ete gurūṃstu śṛṇvanti. (एते गुरूंस्तु शृण्वन्ति)
  13. sādhuḥ svargamāpnoti. (साधुः स्वर्गमाप्नोति)
  14. brāhmāṇāḥ somaṃ sunvanti. (ब्राह्मणाः सोमं सुन्वन्ति)
  15. paśūllabhate. (पशूल्लभते)
  16. ke yodhāḥ kṣatriyaiḥ saha yudhyante. (के योधाः क्षत्रियैः सह युध्यन्ते)

D) Traduzca al sánscrito:

  1. Un brahmán va a la aldea con un vaiśya.
  2. Él venera a Viṣṇu con un sacrificio. (¡Expresar sacrificio con yajña!)
  3. El Veda es llamado śruti. (vad)
  4. Se tensa la urdimbre. (2 posibilidades)


Fig.: तन्तुवायः
(Fuente de la imagen: Detalles)

  1. Preguntas del maestro. (Construcción pasiva)
  2. El ojo conduce. (Construcción pasiva)
  3. El poeta ve a una deidad. (Construcción pasiva)
  4. ¿Quién (fem.) cuida a la niña? (Construcción pasiva)
  5. El kṣatriya venera al SEÑOR con un sacrificio. (Construcción pasiva, sin usar la palabra yajña)
  6. Mediante la generosidad, un seguidor de Buda alcanza un cielo.

10.7. Lista de palabras 2

  • makṣikā f. मक्षिका : mosca, abeja
  • vraṇa m. व्रण : herida, error, daño
  • dhana n. धन : salario, dinero, riqueza, posesión
  • iṣ 6 P (icchati) इष् इच्छति : desear
  • pārthiva m. पार्थिव : rey
  • nīca 3 नीच : bajo, profundo
  • kalaha m. कलह : disputa, contienda
  • śānti f. शान्ति : cesar, tranquilidad, paz
  • śam 4 P (śāmyati !) शम् शाम्यति : estar tranquilo, volverse tranquilo
  • nara m. नर : hombre, ser humano
  • lubh 4 P (lubhyati) लुभ् लुभ्यति : codiciar
  • sūkta 3 सूक्त : bien dicho, bellamente hablado; n. canto
  • śiṣya m. शिष्य : alumno
  • atra अत्र : aquí
  • tatra तत्र : allí
  • bhānu m. भानु : resplandor, sol
  • vand 1 Ā (vandate) वन्द् वन्दते : saludar, honrar
  • vṛṣ 1 P (varṣati) वृष् वर्षति : llover
  • nṛpa m. नृप : rey, príncipe
  • kṣīra n. क्षीर : leche
  • mārga m. मार्ग : camino
  • evam एवम् : así
  • iha इह : aquí
  • śubh 1 Ā (śobhate) शुभ् शोभते : ser hermoso, brillar

10.8. Ejercicio de lectura y traducción

Lea, traduzca y convierta a voz pasiva:

.

मक्षिका व्रणमिच्छन्ति
धनमिच्छन्ति पार्थिवाः ।
नीचाः कलहमिच्छन्ति
शान्तिमिच्छन्ति साधवः ॥

. नरान्सृजति देवः । |
. कवयो धनं लुभ्यन्ति । |
. ऋषयः सूक्तानि पश्यन्ति । |
. विष्णुमृषिर्यजति । |
. गुरूञ्शिष्यांश्च पश्यति । |
. स्वर्गं लभन्ते । |
. अत्रर्षिर्भानुं वन्दते । |
. ग्रामं गच्छन्ति । |
१०. दानानि वर्षन्ति नृपाः ॥

. सदा देवान्स्मरन्ति । |
. ऋषिभी रामो वसति । |
. हरिं क्षीरेण यजति । |
. मार्गेण ग्रामं गच्छन्ति । |
. धनेन सुखमिच्छन्ति नराः । |
. एवं वदन्ति । |
. शान्त्यर्षय इह शोभन्ते । |
. कपयः फलानि खादन्ति । |
. गजो गच्छति । |
१०. हरिर्गृहं गच्छति । |
११. सारथी रथं नयति ॥

Parte de la Global Village Library de Tüpfli