Lección 16

A) Transforme las siguientes expresiones en Tatpuruṣa y tradúzcalas:

१. देवस्य पुरुषः । — देवपुरुषः

२. गुणवती ब्राह्मणी । — गुणवद्ब्राह्मणी

३. सत्यवान्ब्राह्मणः । — सत्यवद्ब्राह्मणः

४. पशुमन्तो जनाः । — पशुमज्जनाः

५. सुखवान्वैश्यायाः पुत्रः । — सुखवद्वैश्यापुत्रः

६. सुखवत्या वैश्यायाः पुत्रः । — सुखवद्वैश्यापुत्रः

७. कवेरुक्त्याः सत्यम् । — कव्युक्तिसत्यम्

८. शिवen रक्षिता बाला । — शिवरक्षितबाला

९. रामेण पीतं जलम् । — रामपीतजलम्

१०. फलवांल्लाभः । — फलवद्लाभः

११. इष्टाया देवतायाः पूजा । — इष्टदेवतापूजा

१२. देवानां स्तुतिः । — देवस्तुतिः

B) Resuelva los compuestos en las siguientes oraciones en sánscrito, forme así oraciones con nombres flexionados y traduzca:

१. पुण्यवद्वैश्यपुत्रो देवेन्द्रलोकं गच्छति ।
पुण्यवान्वैश्यस्य पुत्रो देवानामिन्द्रस्य लोकं गच्छति । (o: पुण्यवतो वैश्यस्य पुत्रो...)
El hijo meritorio de un vaiśya llega al cielo del señor de los dioses. (o: El hijo de un vaiśya meritorio...)

२. पुण्यकरणं स्वर्गमार्गः ।
पुण्यस्य करणं स्वर्गस्य मार्गः । (o: पुण्यानां करणं स्वर्गं मार्गः ।)
Hacer lo meritorio es el camino hacia el cielo.

३. न साधुः पशुवन्नरधेनुलोभः ।
न साधुः पशुवतो नरस्य धेनूनां लोभः । (o: ...धेनोर्लोभः ।)
El deseo del hombre rico en ganado por las vacas / por la vaca no es bueno.

४. न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मयज्ञैस्तु स्वर्गसुखमाप्नुवन्ति ।
न पशूनां यज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मस्य यज्ञैस्तु स्वर्गस्य सुखमाप्नुवन्ति ।
Los seres humanos no llegan al cielo con sacrificios de animales. Pero con sacrificios (no sangrientos) de justicia alcanzan la dicha celestial.

५. द्विजदासा इति शूद्रा उच्यन्ते ।
द्विजानां दासा इति शूद्रा उच्यन्ते ।
Śūdras nennt man Sklaven der Zweimalgeborenen.

६. बालब्राह्मणपुत्राः सत्यवन्नरं शृण्वन्ति ।
बा्ला ब्राह्मणानां पुत्राः स्त्यवन्तं नरं शृण्वन्ति ।
Los jóvenes hijos de brahmanes escuchan al hombre veraz.

७. बलवत्क्षत्रिया धनवच्छत्रुनगरं जयन्ति ।
बलवन्तः क्षत्रिया धनवतां शत्रूनां नगरं जयन्ति ।
Los kṣatriyas poderosos derrotan a la rica ciudad de los enemigos.

८. ऋष्युक्त्या सत्यमुच्यते ।
ऋषीणामुक्त्या सत्यमुच्यते ।
La palabra de los sabios védicos dice la verdad.

९. बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः ।
बलवन्तो योधा ब्राह्मणानां ग्रामं गताः ।
Los guerreros fuertes han ido a la aldea de los brahmanes.

१०. पुण्यवद्वैश्येष्टवेवतापूजां करोति ।
पुन्यवतो वैश्यस्येष्टाया देवतायाः पूजां करोति ।
Él venera la deidad personal del vaiśya meritorio.

Leyenda: न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति
(Fuente de la imagen: Detalles)

---

Patrón de declinación

A) Forme todos los casos aprendidos hasta ahora para las siguientes palabras como ejemplos de las clases de declinación aprendidas hasta ahora.

१. नर (m.)

Caso	Singular	Plural
1. Nom.	नरस् (नरः)	नरास् (नराः)
2. Acus.	नरम्	नरान्
3. Instr.	नरेण	नरैस् (नरैः)
6. Gen.	नरस्य	नराणाम्

२. फल (n.)

Caso	Singular	Plural
1. Nom.	फलम्	फलानि
2. Acus.	फलम्	फलानि
3. Instr.	फलेन	फलैस् (फलैः)
6. Gen.	फलस्य	फलानाम्

३. क्षत्रिया (f.)

Caso	Singular	Plural
1. Nom.	क्षत्रिया	क्षत्रियास् (क्षत्रियाः)
2. Acus.	क्षत्रियाम्	क्षत्रियास् (क्षत्रियाः)
3. Instr.	क्षत्रियया	क्षत्रियाभिस् (क्षत्रियाभिः)
6. Gen.	क्षत्रियायास् (क्षत्रियायाः)	क्षत्रियाणाम्

४. अरि (m.)

Caso	Singular	Plural
1. Nom.	अरिस् (अरिः)	अरयस् (अरयः)
2. Acus.	अरिम्	अरीन्
3. Instr.	अरिणा	अरिभिस् (अरिभिः)
6. Gen.	अरेस् (अरेः)	अरीणाम्

५. मति (f.)

Caso	Singular	Plural
1. Nom.	मतिस् (मतिः)	मतयस् (मतयः)
2. Acus.	मतिम्	मतीस् (मतीः)
3. Instr.	मत्या	मतिभिस् (मतिभिः)
6. Gen.	मतेस् (मतेः) / मत्यास् (मत्याः)	मतीनाम्

६. गुरु (m.)

Caso	Singular	Plural
1. Nom.	गुरुस् (गुरुः)	गुरवस् (गुरवः)
2. Acus.	गुरुम्	गुरून्
3. Instr.	गुरुणा	गुरुभिस् (गुरुभिः)
6. Gen.	गुरोस् (गुरोः)	गुरूणाम्

७. धेनु (f.)

Caso	Singular	Plural
1. Nom.	धेनुस् (धेनुः)	धेनवस् (धेनवः)
2. Acus.	धेनुम्	धेनूस् (धेनूः)
3. Instr.	धेन्वा	धेनुभिस् (धेनुभिः)
6. Gen.	धेनोस् (धेनोः) / धेन्वास् (धेन्वाः)	धेनूनाम्

८. देवी (f.)

Caso	Singular	Plural
1. Nom.	देवी	देव्यस् (देव्यः)
2. Acus.	देवीम्	देवीस् (देवीः)
3. Instr.	देव्या	देवीभिस् (देवीभिः)
6. Gen.	देव्यास् (देव्याः)	देवीनाम्

९. गुणवन्त् (m./n.)

Masculino:

Caso	Singular	Plural
1. Nom.	गुणवान्	गुणवन्तस् (गुणवन्तः)
2. Acus.	गुणवन्तम्	गुणवतस् (गुणवतः)
3. Instr.	गुणवता	गुणवद्भिस् (गुणवद्भिः)
6. Gen.	गुणवतस् (गुणवतः)	गुण्वताम्

Neutro:

Caso	Singular	Plural
1. Nom.	गुणवत्	गुणवन्ति
2. Acus.	गुणवत्	गुणवन्ति
3. Instr.	गुणवता	गुणवद्भिस् (गुणवद्भिः)
6. Gen.	गुणवतस् (गुणवतः)	गुण्वताम्

(Femenino गुणवती se declina como देवी)

१०. किम् (m./n./f.)

Caso	Sg. m.	Sg. n.	Sg. f.	Pl. m.	Pl. n.	Pl. f.
1. Nom.	कस् (कः)	किम्	का	के	कानि	कास् (काः)
2. Acus.	कम्	किम्	काम्	कान्	कानि	कास् (काः)
3. Instr.	केन	—	कया	—	—	काभिस् (काभिः)
6. Gen.	कस्य	—	कस्यास् (कस्याः)	केषाम्	—	कासाम्

११. तद् (m./n./f.)

| Caso | Sg. m. | Sg. n. | Sg. f. | Pl. m. | Pl. n. | Pl. f. |

1. Nom.	स / सो / सः	तद्	सा	ते	तानि	तास् (ताः)
2. Akk.	तम्	तद्	ताम्	तान्	तानि	तास् (ताः)
3. Instr.	तेन	—	तया	तैस् (तैः)	—	ताभिस् (ताभिः)
6. Gen.	तस्य	—	तस्यास् (तस्याः)	तेषाम्	—	तासाम्

१२. एतद् (m./n./f.)

Caso	Sg. m.	Sg. n.	Sg. f.	Pl. m.	Pl. n.	Pl. f.
1. Nom.	एष / एषो / एषः	एतद्	एषा	एते	एतानि	एतास् (एताः)
2. Akk.	एतम् / एनम्	एतद् / एनद्	एताम् / एनाम्	एतान् / एनान्	एतानि / एनानि	एतास् / एनास्
3. Instr.	एतेन / एनेन	—	एतया / एनया	तैस् (तैः)	—	ताभिस् (ताभिः)
6. Gen.	एतस्य	—	तस्यास् (तस्याः)	तेषाम्	—	तासाम्

१३. इदम् (m./n./f.)

Caso	Sg. m.	Sg. n.	Sg. f.	Pl. m.	Pl. n.	Pl. f.
1. Nom.	अयम्	इदम्	इयम्	इमे	इमानि	इमास् (इmaाः)
2. Akk.	इमम् / एनम्	इदम् / एनद्	इमाम् / एनाम्	इमान् / एनान्	इमानि / एनानि	इमास् / एनास्
3. Instr.	अनेन / एनेन	—	अनया / एनया	एभिस् (एभिः)	—	आभिस् (आभिः)
6. Gen.	अस्य	—	अस्यास् (अस्याः)	एषाम्	—	आसाम्

---

Ejercicios adicionales

B) Traduzca y resuelva todos los compuestos en sánscrito:

१. योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥ योगसूत्र १.२ ॥
योगश्चित्तस्य वृत्तेर्निरोधः (o: वृत्तीनां निरोधः) ।
El yoga es la detención de la actividad mental.

२. स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥५॥
El deber específico del brahmán es: estudio del Veda, enseñanza del Veda, sacrificio como anfitrión del sacrificio, sacrificio por encargo de otros, dar a los brahmanes, recibir dones.

क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥६॥
क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शास्त्रेणाजीवो भूतानां रक्षणं च् ।
El deber específico de un kṣatriya es: estudio del Veda, sacrificio como anfitrión del sacrificio, dar a los brahmanes, ganarse la vida con la espada, cuidar a los seres vivos.

वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥७॥
वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिः पाशुपाल्यं च वणिज्या च ।
El deber específico de un vaiśya es: estudio del Veda, sacrificio como anfitrión del sacrificio, dar a los brahmanes, agricultura y ganadería, comercio.

शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥८॥
शुड्रस्य द्विजातीनां शुश्रूषा वार्त्ता कारूणां कुशीलवानां च कर्म ।
El deber específico de un śūdra es el servicio obediente a los dos veces nacidos, actividad económica y trabajo como artesano y artista.

सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥१३॥
El deber de todos es: no violencia, veracidad, pureza, no murmurar sobre su suerte, ausencia de malicia y paciencia indulgente.
(कौटिलीयार्थशास्त्र १.३.५-८, १३)

Oración 7: कृषिपाशुपाल्ये Dual, Nom. Ac.: Dvandva, que designa las dos "cosas"
Oración 8: कर्म Nom., Ac. sg. Neutro a कर्मन् "acción"
Oración 13: सर्वेषाम् Gen. pl. masc. a सर्व "cada uno, todos" (pronombre, no declinado como deva)

३. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥ कौटिलीयार्थशास्त्र १.४.३ ॥
आन्वीक्षिक्याः त्रय्याः वार्त्ताया योगस्य क्षeमस्य च साधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ।
El palo provoca la adquisición y la posesión segura de filosofía, vedística y economía. La dirección del palo es política.

Fig.: योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः
(Fuente de la imagen: Detalles)