Lección 32
32.1. Los tiempos del pasado
En la literatura sánscrita más antigua y por parte de los gramáticos nativos, los tres tiempos del pasado se distinguen claramente en su uso:
- el aoristo (लुङ् , अद्यतनी) designa simplemente la completitud de una acción o lo que ocurrió durante el día actual, el pasado reciente
- el imperfecto (लङ्) designa lo que ocurrió antes del día actual, el pasado lejano
- el perfecto (लिट्) designa, como el imperfecto, el pasado lejano, pero, a diferencia del imperfecto, solo se usa para eventos que el hablante no vio personalmente
En la literatura sánscrita clásica, los tres tiempos del pasado se usan sin diferencia de significado (excepción: el poema artístico de भारवि किरातार्जुनीय).
32.2. El imperfecto (लङ्)
Formación:
Augmento a- + raíz del presente + terminación secundaria
Las tres personas del singular del Parasmaipada en imperfecto se forman a partir de la raíz del presente fuerte para las raíces átemáticas; todas las demás formas se forman a partir de la raíz del presente débil.
El imperfecto solo tiene el indicativo.
Ejemplos:
भू 3. sg. Imp. P. अभवत् (a-bhava-t)
सु
- sg. Imp. P. असुनोत् (a-suno-t)
- pl. Imp. P. असुन्वन् (a + sunu + an)
32.3. Reglas para el Augmento
1. Si el augmento a- precede a una raíz que comienza con vocal, el augmento y el inicio de la raíz se fusionan en la वृद्धि de la vocal de la raíz.
Ejemplos:
| 3. sg. Imparf. | 3. pl. Imparf. | |
|---|---|---|
| इष् | ऐच्छत् (a- + iccha-t) | |
| इ | ऐत् (a- + e + t) | आयन् (a + i + an) |
| आस् | आस्त (a + ās-ta) |
2. Si hay prefijos antes de una raíz, el augmento a- aparece después de los prefijos, inmediatamente antes de la raíz.
Ejemplos:
| 3. sg. Imparf. | |
|---|---|
| आगम् | आगच्छत् (ā + a + gaccha-t) |
| संगम् | समगच्छत् (sam-a-gaccha-t) |
| उपगम् | उपागच्छत् (upa + a + gaccha-t) |
| उपागम् | उपागच्छत् (upa + ā + a + gaccha-t) |
32.4. Ejemplos de formación del imperfecto
Para demostrar la formación de las formas, aquí también se forman formas de Ātmanepada a partir de raíces de Parasmaipada. ¡Estas formas artificiales están entre < >.
32.4.1. Clases temáticas de presente
| Presenteklasse | Raíz धातु | 3. sg. P. | 3. pl. P. | 3. sg. Ā. | 3. pl. Ā. |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | भू | अभवत् | अभवन् | <अभवत> | <अभवन्त> |
| 4. | नृत् | अनृत्यत् | अनृत्यन् | <अनृत्यत> | <अनृत्यन्त> |
| 6. | विश् | अविशत् | अविशन् | <अविशत> | <अविशन्त> |
| 10. / Caus. | चुर् | अचोरयत् | अचोरयन् | अचोरयत | अचोरयन्त |
| Pasivo | गम् | अगम्यत | अगम्यन्त |
32.4.2. Clases de presente átemático
| Presenteklasse | Raíz धातु | 3. sg. P. | 3. pl. P. | 3. sg. Ā. | 3. pl. Ā. |
|---|---|---|---|---|---|
| 2. | द्विष् | अद्वेट् (adveṣṭ > adveṣ > adveṭ) | अद्विषन् अद्विषुर् | अद्विष्ट | अद्विषत |
| 2. | दुह् | अधोक् (a + doh + t > adogdh > adhok) | अदुहन् | अदुग्ध | अदुहत |
| 2. | इ | ऐत् | आयन् | ||
| 2. | हन् | अहन् (aus *ahant) | अघ्नन् | ||
| 2. | स्तु | अस्तौत् अस्तवीत् | अस्तुवन् | अस्तुत | अस्तुवत |
| 2. | अस् | आसीत् | आसन् | ||
| 5. | सु | असुनोत् | असुन्वन् | असुनुत | असुन्वत |
| 5. | आप् | आप्नोत् | आप्नुवन् | <आप्नुत> | <आप्नुवत> |
| 8. | तन् | अतनोत् | अतन्वन् | अतनुत | अतन्वत |
| 8. | कृ | अकरोत् | अकुर्वन् | अकुरुत | अकुर्वत |
| 7. | युज् | अयुनक् (a-yunaj + t > ayunakt > ayunak) | अयुञ्जन् | अयुङ्क्त (a-yuñj + ta) | अयुञ्जत |
| 7. | रुध् | अरुणत् (a-ruṇadh + t > aruṇaddh > aruṇat) | अरुन्धन् | अरुन्द्ध | अरुन्धत |
| 9. | क्री | अक्रीणात् (a-krīṇā-t) | अक्रीणन् (a-krīṇ-an) | अक्रीणीत (a-krīṇī-ta) | अक्रीणत (a-krīṇ-ata) |
32.5. Lista de vocabulario
अग्र n.: Punta, extremo más alejado
मही f.: Tierra, base y suelo (literalmente: la Grande)
एकदा
श्रम् श्राम्यते
श्रमिष्यते:br
श्रम्यते:br
श्रमयति:br
श्रान्त:br
श्रमित्वा । श्रान्त्वा:br
-श्रम्य:br
श्रमितुम्
पार्श्व
चूत
Fig.: चूतः
Árbol de mango, Kanpur.
(Fuente de la imagen: Detalles)
तरु वृक्ष
पचेलिम
स्पृहा
परम्
रुह् रोहति
रोक्ष्यति:br
रुह्यते:br
रोहयति । रोपयति:br
रूढ:br
-रुह्य:br
रोढुम्
ग्रह् गृह्णाति
ग्रहीष्यति (!):br
गृह्यते:br
ग्राहयति:br
गृहीत:br
-गृह्य:br
ग्रहीतुम् (!)
वानर कपि
Fig.: वानराः
Monos (macacos rhesus) en Delhi.
(Fuente de la imagen: Detalles)
लोक् लोकयति
लोकयिष्यति:br
लोक्यते:br
लोकित:br
-लोक्य:br
लोकितुम्
प्रहर्ष
कति
उपल
Fig.: उपलाः
Cantera de piedra al sur de Pune, Maharashtra.
(Fuente de la imagen: Detalles)
लक्ष्य
Fig.: लक्ष्यम्
Práctica de tiro / blanco de flechas, Karnataka.
(Fuente de la imagen: Detalles)
क्षिप् क्षिपति
क्षेप्स्यति:br
क्षिप्यते:br
क्षेपयति:br
क्षिप्त:br
-क्षिप्य:br
क्षेप्तुम्
चि चिनोति
चेष्यति:br
चीयते:br
चाययति:br
चित:br
-चित्य:br
चेतुम्
Fig.: चितं गोमयं दहति
Quema de ladrillos de estiércol de vaca en Rajasthan.
(Fuente de la imagen: Detalles)
चि अव
प्रति
अहो
कौशल कुशल
Fig.: कौशलम्
Pintura de mehndi en manos en Mumbai.
(Fuente de la imagen: Detalles)
32.6. Ejercicio
A) Determine las siguientes formas verbales y forme las formas de imperfecto correspondientes en persona, número y género verbal:
- हरि्ष्यन्ते
- घातयति
- विहन्ति
- घ्नन्ति
- विस्मर्यते
- प्रस्थास्यन्ते
- प्रस्तुते
- स्रक्ष्यन्ति
- सेक्ष्यन्ति
- श्रूयते
- शक्नोति
- वर्त्स्यन्ति
- वसते
- वत्स्यन्ति
- वदति
- प्रवक्ति
- वेशयन्ते
- लुभ्यन्ति
- उपलप्स्यन्ते
- रुन्द्धे
- रोदिति
- रक्षन्ति
- युध्यन्ते
- युञ्जते
- युजन्ति
- म्रियते
- विमोचयन्ति
- मंस्यन्ते
- मोहिष्यति
- भवति
- भुनक्ति
- भिनत्ति
- भञ्जन्ति
- भजते
- ब्रूते
- विजेष्यन्ते
- जायन्ते
- छिन्त्ते
- आचरन्ति
- चोर्यन्ते
- आगमिष्यन्ति
- कामयन्ते
- खादन्ति
- विक्रेष्यते
- संस्करोति
- क्रुध्यन्ति
- एषयन्ति
- संयन्ति
- समास्ते
- व्यङ्क्ते
- सन्ति
- अस्यन्ति
- अश्नाति
- अश्नुते
- प्राप्स्यन्ति
- अदन्ति
- प्रभोत्स्यन्ते
- बध्नाति
- प्रक्ष्यन्ति
- पुनाति
- पान्ति
- पास्यन्ति
- पद्यते
- पातयति
- पक्ष्यन्ति
- नर्तिष्यति
- आनेष्यन्ति
- द्वेष्टि
- द्रक्ष्यन्ति
- दूषयन्ति
- उपदेक्ष्यन्ति
- धक्ष्यति
- तनोति
- प्रजानीते
- जीवन्ति
B) Traduzca y descomponga los compuestos en sánscrito:
आसीत्क्षत्रिय उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवान् । स जनेन्द्राग्रे ऽतिष्ठत् । स देवानयजतारीनजयज्जनानपानमहापुण्यमकरोत् । तस्मान्मृत्वा देवलोके पुनर्भवमलभत ॥१॥
ब्राह्मणो महानगरे ऽवसत् । स पुत्रमागमय्यावक् । ब्राह्मणपुत्रो वेदं गुरावधीयीतेति । तच्छ्रुत्वा स पुत्रो ऽध्ययनाय गुरुमैत् । गुरुगृहे प्रविश्य गुरुमुपातिष्ठद्गुरुश्च तं पुत्रम् ब्राह्मणमपृच्छत् । ततस्तेन पुत्रेणान्नमादयत् ॥२॥
राम आचार्यमुपसंगम्य वचनमब्रवीत् ॥३॥
ब्राह्मणा वेदमध्यैयन् चाध्यापयंश्च देवांश्चायजन्नयजन्त च क्षत्रियाः श्रुतिमध्यै yet जनानरक्षन्महीमभुञ्जन्देवानयजन्त वैश्या वेदमध्यैयन् देवानयजन्ताक्रीणन्व्यक्रीणत च द्विजदासास्तु शूद्रा आसन् ॥४॥
बुद्धपुत्राः सत्यमाजानन्दुःखमरुन्धन्मोक्षं प्राप्नुवन् । बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते ॥५॥
Fig.: बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते
Monje budista en Sri Lanka.
(Fuente de la imagen: Detalles)
32.7. Ejercicio de repaso sobre las vacaciones de Navidad
Nota: originalmente, esta lección se impartía cada semestre de invierno en la Universidad de Tubinga. En la Lección 32 comenzaron las vacaciones de Navidad de dos semanas.
A) Determine y traduzca las siguientes palabras:
- देवस्य
- उषितायाः
- लप्स्यन्ते
- गुरौ
- भाव्यते
- अग्नये
- मोक्तुम्
- वितत्य
- स्मृत्यै
- देवताः
- ब्रवीति
- प्रक्ष्यन्ति
- पततः
- पत्स्यन्ते
- आसते
- महान्ति
- घ्नता
- आययन्ति
- एषिता
- आनाय्य
- अनृताय
- पूजया
- प्रश्नेभ्यः
- धक्ष्यन्ति
- मृगान्
- बोधिम्
- गुणैः
- सन्ति
- यन्ति
- क्रियते
- विगत्य
- चरित्वा
- पीते
- अन्नानि
- जलम्
- वक्ति
- उक्तिः
- अर्धात्
- अर्थेन
- स्तूयन्ते
- श्रोष्यति
- स्रष्टुम्
- पशुम्
- स्तुतीः
- अरयः
- जात्या
- जाताम्
- देक्ष्यति
- दर्शितः
- दुष्टाः
- द्विजातीन्
- मृत्योः
- दुग्धानाम्
- दिष्टिभिः
- मात्रायाम्
- अत्ति
- जायन्ते
- जीयन्ते
- जयन्ति
- जनयन्ति
- प्रभृतेः
- उपतिष्ठन्ति
- स्थित्याम्
- भिक्षुषु
- पक्त्वा
- योद्धुम्
- मारयित्वा
- धेन्वा
- मंस्यन्ते
- इज्यते
- प्रोद्य
- लम्भयति
- स्थापिताभिः
- शक्तिभ्यः
- अलम्
- हेतून्
- प्रतिमासु
- यस्याः
- हि
- तस्मिन्
- ह्रियन्ते
- अधिकृतेषु
- अध्यापयति
- वाचयन्ति
B) Ejercicio de Sandhi: Inserte las palabras entre paréntesis en las siguientes oraciones. Preste especial atención al Sandhi:
१. रामो ग्रामात् ... (द्वितीया विभक्तिः) ... गच्छति । (नगर । आर्यग्राम । महानगर । शत्रुग्राम । जयनगर । लोकेश्वरनगर । कविगृह )
२. जयन् ... (प्रथमा विभक्तिः) ... अरीन्हन्ति । (इन्द्रशत्रु । शत्रु । जितशत्रुक्षत्रिय । लोकेश्वर । तद्गुणशूर । देवता)
३. न हि पुण्यवन्तस्ते ... (प्रथमा विभक्तिः) ... । (अरि । आर्यशत्रु)
४. देवता ... (तृतीया विभक्तिः) ... आद्यते । (ऋषि (एकवचने बहुवचने च) । इन्द्रदेवी)
५. ब्राह्मणस् ... (सप्तमी विभक्तिरेकवचने बहुवचने च) ... एति । (नगर)
६. रामो गृहे ... । (आस् । इ । वस्)
७. शूरेण ... (प्रथमा विभक्तिः) ... जीयते । (अरि । इन्द्रशत्रु । उक्तानृतनर । एष नर)
८. कविना... (प्रथमा विभक्तिः) ... स्तूयन्ते । (आर्यदेव । इन्द्रादिदेव)
९. रामस् ... (द्वितीया विभक्तिः) ... गच्छति । (कवि । गृह । आर्यग्राम । अरिनगर । सुखता । तन्नगर । शूद्रग्राम । चन्द्रकीर्ति । ट्युबिङ्गन्नगर)
C) Traduzca al sánscrito:
Después de que ha nacido el hijo, la brahmán envía a un sirviente al brahmán. El brahmán deja entrar a este sirviente en la casa y luego pregunta por el hijo. El sirviente dice que el hijo está bien. Al escuchar esto, el brahmán se alegra.
El sabio ha soportado el mal (hecho a él).
La virtud es el ornamento del hombre.
Los guerreros poderosos han ido a la aldea de los brahmanes.
La niña llora.
No hay enfermedad igual a la lujuria, no hay enemigo como la confusión, no hay fuego como la ira, no hay felicidad como el conocimiento.
Un hombre protegido por la diosa es feliz.
Con cualquier viento que una nube deje caer agua (वारि n.), con ese viento mueve un erudito su sombrilla.
No hay actividades fructíferas de castas, etapas de vida, etc.
El ciclo de los renacimientos no tiene principio.
Es hora de dedicarse a comer.
Bienvenida de la reina.
Por el cielo hacen los hombres lo meritorio.
Un hombre, que por soberbia, codicia, ira, o miedo una sentencia falsa emite, va a un infierno.
Rāma fue por orden del maestro de la aldea a la ciudad, entró en la casa del hombre santo, se presentó reverente ante el Santo y dice: "¡Abandona la ira!"
Siempre (sea su) conexión con aquellos, que en las ciencias han crecido, para que su educación/buen comportamiento crezca. (Esto) porque la educación/buen comportamiento como raíz de esto (la conexión con aquellos) tiene.
Mientras el maestro está, no debe el muchacho sentarse.
No hay mejor refugio que Rāma.
Viṣṇumitra deja al Rāma el Govinda a la aldea enviar.
Govinda deja al Devadatta arroz cocinar.
Dharma de los arios es, que jóvenes brahmanes los apartados del Veda y de la Smṛti una y otra vez estudien.
El maestro enseñó a los muchachos el Veda y fue luego a la casa.
¿Qué amuleto ha protegido a la muchacha?
La verdad es la lámpara del mundo.
¿A quién pertenecen estas casas?
Dharma de todos es: no herir, verdad, pureza, envidia, no-maldad y paciencia.
Los Kṣatriyas, que los enemigos han vencido, se sientan en la casa.
Esa es una (verdadera) esposa, que amor habla; el pero es un (verdadero) hijo, que vive. El vive, que buenas propiedades posee; el vive, que Dharma posee.
El príncipe de los dioses vence a los no-arios, los enemigos de Indra son. (Pasivo)
Yoga de la acción son ascetismo (tapas n.), (Veda)recitación, servicialidad hacia el SEÑOR. Él sirve al desarrollo de la meditación contemplativa y al debilitamiento de los kleśas.
Ingestión de comida, sueño, miedo y apareamiento: esto es una comúnidad de los hombres con los animales. En el Dharma (yace) precisamente su peculiaridad añadida. Abandonados del Dharma son ellos a los animales (Instr.) iguales.
La gente nace para morir.
Infiernos son por causa del mal. El mal tiene como origen la pobreza. Pobreza surge por no-dar.
Es Dharma de los Kṣatriyas, que los Kṣatriyas a la gente ante los enemigos protejan.
Por eso tienen las tres (tisras) ciencias el gobierno como raíz. El gobierno, que educación/buen comportamiento como raíz tiene, trae a los seres vivos (प्राणभृत्) ganancia y posesión segura.
Malas personas no escuchan (a), cuando el maestro sobre el Dharma habla.
¡A este Rāma sea veneración!
El sublime Hari es mi camino/meta, el (sus) enemigos a un cielo envió, a los suyos el sentido del Veda hizo saber, a los dioses inmortalidad-comida a comer dio, al creador (विधि) el Veda enseñó, la tierra en el agua (firme) puso.
Viṣṇu se muestra a sus devotos.
Un gobierno, que no se ejerce, causa la norma de los peces.
Quien posee riquezas, tiene amigos; quien posee riquezas, tiene parientes; quien posee riquezas, es un hombre (पुमान् Nom. sq.) en el mundo; quien posee riquezas, es de hecho un erudito.
El fuego que quema al difunto, quema también a la buena viuda.
La sirvienta del brahmán ha cocinado la comida y ahora la come.
¡Basta ya!
Esta fruta le basta para comer.
El santuario interior del templo es una casa para la imagen del dios.
Un ladrón es liberado del robo mediante castigo o mediante liberación. Pero si el rey (राजा Nom. sg.) no castiga (al ladrón), él recibe la culpa del ladrón.
Debido a que cometió un error en el sacrificio, el brahmán no es digno de recibir riquezas.
Si se ha celebrado la ceremonia de iniciación, debe adquirir el Veda y la filosofía de los eruditos, y la economía de los jefes de departamento (उपयुज्).
El Vaiśyadharma es que los Vaiśyas viven del comercio y la venta. Dado que es así, los hijos de los Vaiśyas compran y venden.
Se debe decir la verdad, se debe decir lo agradable; no se debe decir una verdad desagradable y no se debe decir tampoco una mentira desagradable. Este es el Dharma eterno.
¡Adiós!
Fig.: पुनर्दर्शनाय
Saludo / despedida india.
(Fuente de la imagen: Detalles)
32.8. Ejercicio de repaso
Traduzca y determine las siguientes formas de palabras:
- अदुग्ध
- स्युः
- शूद्रायै
- धेन्वाम्
- दास्याः
- आस्त
- आनक
- साध्वीः
- प्राजानत
- अद्युः
- आसीत्
- हरौ
- यस्याः
- सता
- तासु
- तन्वीत
- अकुरुत
- आगमय्य
- ताः
- क्रेष्यन्ति
- वसन्तानाम्
- अतन्वत
- अध्यैयन्
- गुर्व्यै
- हराय
- हारयत्
- आहारयत्
- हेतुभिः
- धर्मवतः
- एनया
- तस्याम्
- वेक्ष्यति
- अद्विषुः
- शक्तयः
- आगमेभ्यः
- व्यघ्नन्
- भिन्दीरन्
- भगवते
- यत्सु
- रोत्स्यन्ती
32.9. Ejercicio de traducción
एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामन्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो ऽभवत् ।:br
अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलमग्च्छत् ॥:br
तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त ।:br
वृद्धस्य तेषु स्पृहा जाता ।:br
परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं नाशक्नोत् ॥:br
दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः स्थिताः ।:br
तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं गतः ।:br
स किमकरोत् ।:br
स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्राक्षिपत् ।:br
वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्राक्षिपन् ।:br
वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं गतः ॥:br
अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥
(de: संस्कृतबालादर्श)
Explicaciones:
पथि Loc. sg. de पथ् m. "camino" (declinación irregular)
लक्ष्यीकृ च्विऽ-sufijo अन् लक्ष्य + कृ : hacer algo de लक्ष्य, lo que antes no लक्ष्य era
आदाय Absoluto de आ-दा (3. clase de presente) "tomar"
Fig.: तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त
Monos en árboles de mango.
(Fuente de la imagen: Detalles)
lekt3202: Árbol de mango, Kanpur. [Fuente de la imagen: AmarChandra / Wikipedia. CC BY-SA]
lekt3203: Monos (macacos rhesus) en Delhi. [Fuente de la imagen: dewalt / Flickr. CC BY-NC-SA]
lekt3204: Cantera de piedra al sur de Pune, Maharashtra. [Fuente de la imagen: lecercle / Flickr. CC BY-NC-SA]
lekt3205: Práctica de tiro / blanco de flechas, Karnataka. [Fuente de la imagen: mattlogelin / Flickr. CC BY-NC]
lekt3207: Quema de ladrillos de estiércol de vaca en Rajasthan. [Fuente de la imagen: thebigdurian / Flickr. CC BY-NC-SA]
lekt3206: Pintura de mehndi en manos en Mumbai. [Fuente de la imagen: the_gman / Flickr. CC BY-NC-SA]
lekt3208: Monje budista en Sri Lanka. [Fuente de la imagen: Trollderella / Wikipedia. GNU FDL]
lekt3209: Saludo / despedida india. [Fuente de la imagen: dhyanji / Flickr. CC BY-NC-ND]
lekt3210: Monos en árboles de mango. [Fuente de la imagen: Wikipedia. GNU FDL]