Lección 30
30.1. La 9. clase de presente (क्र्यादि = "क्री etc.")
Formación:
raíz fuerte: raíz en grado cero + -nā-
raíz débil:
antes de consonante: raíz en grado cero + -nī-
antes de vocal: raíz en grado cero + -n-
Ejemplo:
क्री 9U "comprar"
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. persona Parasmaipada | क्रीणाति (krī + nā + ti) | क्रीणन्ति (krī + n + anti) |
| 3. persona Ātmanepada | क्रीणीते (krī + nī + te) | क्रीणते (krī + n + ate) |
En esta clase de presente, es especialmente importante observar la formación de la raíz del presente para la raíz ज्ञा 9U "reconocer, saber":
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. persona Parasmaipada | जानाति (jā-nā-ti) | जानन्ति (jā-n-anti) |
| 3. persona Ātmanepada | जानीते (jā-nī-te) | जानते (jā-n-ate) |
La forma जा que subyace a la raíz del presente de ज्ञा, se explica ya sea por una serie de ablaut -ā (grado cero) -nā (grado alto), ya sea por disimilación de *jñā-nā-ti.
Algunas raíces con vocal larga acortan esta antes del sufijo de la raíz del presente de la 9. clase:
Ejemplo:
पू 9U "purificar"
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. persona Parasmaipada | पुनाति (pu-nā-ti) | पुनन्ति (pu-n-anti) |
| 3. persona Ātmanepada | पुनीते (pu-nī-te) | पुनते (pu-n-ate) |
Formación del participio presente Parasmaipada:
Ejemplo:
क्रीणन्त् (krī + n + ant) ; fem.: क्रीणती (krī + n + at + ī)
30.2. Uso del optativo (लिङ्)
El optativo se usa:
1. para expresar
- un deseo
- una petición
- una orden atenuada
(aquí se solapa el optativo - लिङ् - con el imperativo - लोट्)
Ejemplo:
दासो ग्राममागच्छेत् = "El siervo pueda venir al pueblo"
2. Cuando algo se presenta como
- posible
- probable
- presumible
se debe representar.
Ejemplo:
ग्रामाच्चेद्गच्छेद्गुरुं न शृणुयात् = "Si él saliera del pueblo, no escucharía al maestro"
3. Las oraciones relativas con optativo a veces tienen el significado: "Si alguien ..."
Ejemplo:
यो नृतं वदेत्स नरकं पतेत् = "Si alguien dijera la mentira, caería en el infierno = Si alguien dice la mentira, cae en el infierno"
30.3. Desinencias secundarias de la tercera persona singular y plural
El optativo (लिङ्), el imperfecto (लङ्), el aoristo (लुङ्), el precativo (आशिर्लिङ्) y el condicional presentan las llamadas desinencias secundarias:
| 3. Person Singular | 3. Person Plural | |
|---|---|---|
| Parasmaipada | -t | athematische Klassen: -an oder -ur Optativo: -ur |
| Ātmanepada | -ta | athematische Klassen: -ata (aus *nta) Optativo: -ran |
30.4. Formación del Optativo Presente (लिङ्)
30.4.1. Clases temáticas de presente
ante terminaciones que comienzan con consonante:
raíz del presente + -i- (que se fusiona con -a- en -e-) + terminaciones secundarias
ante terminaciones que comienzan con vocal:
raíz del presente + -i- (» -e-) + -y- + terminación secundaria
Ejemplos:
1. Clase de presente:
भू
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona Parasmaipada | भवेत् (bhava + i + t) | भवेयुर् (bhava + i + y + ur) |
| 3. Persona Ātmanepada | भवेत (bhava + i + ta) | भवेरन् (bhava + i + ran) |
4. Clase de presente:
नृत्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona Parasmaipada | नृत्येत् (nṛtya + i + t) | नृत्येयुर् (nṛtya + i + y + ur) |
| 3. Persona Ātmanepada | नृत्येत (nṛtya + i + ta) | नृत्येरन् (nṛtya + i + ran) |
6. Clase de presente
विश्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona Parasmaipada | विशेत् (viśa + i + t) | विशेयुर् (viśa + i + y + ur) |
| 3. Persona Ātmanepada | विशेत (viśa + i + ta) | विशेरन् (viśa + i + ran) |
10. Clase de presente y causativos
चुर्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona Parasmaipada | चोरयेत् (coraya + i + t) | चोरयेयुर् (coraya + i + y + ur) |
| 3. Persona Ātmanepada | चोरयेत (coraya + i + ta) | चोरयेरन् (coraya + i + ran) |
30.4.2. Clases de presente atemático
Parasmaipada:
raíz de presente débil + -yā- (ante -ur: -y-) + terminación secundaria
Ātmanepada:
raíz de presente débil + -ī- + terminación secundaria
Ejemplos:
2. Clase de presente:
द्विष्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona Parasmaipada | द्विष्यात् (dviṣ-yā-t) | द्विष्युर् (dviṣ-y-ur) |
| 3. Persona Ātmanepada | द्विषीत (dviṣ-ī-ta) | द्विषीरन् (dviṣ-ī-ran) |
5. Clase de presente
सु
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona Parasmaipada | सुनुयात् (sunu-yā-t) | सुनुयुर् (sunu-y-ur) |
| 3. Persona Ātmanepada | सुन्वीत (sunu + ī + ta) | सुन्वीरन् (sunu + ī + ran) |
8. Clase de presente
तन्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona Parasmaipada | तनुयात् (tanu-yā-t) | तनुयुर् (tanu-y-ur) |
| 3. Persona Ātmanepada | तन्वीत (tanu + ī + ta) | तन्वीरन् (tanu + ī + ran) |
kṛ:br(कृ)
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona Parasmaipada | कुर्यात् | कुर्युर् |
| 3. Persona Ātmanepada | कुर्वीत | कुर्वीरन् |
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona Parasmaipada | क्रीणीयात् (krīṇī-yā-t) | क्रीणीयुर् (krīṇī-y-ur) |
| 3. Persona Ātmanepada | क्रीणीत (krīṇ-ī-ta) | क्रीणीरन् (krīṇ-ī-ran) |
30.5. Sandhi de -r final
Excepto para -ar, se aplican las mismas reglas de Sandhi para -r final que para -s final.
-ar antes de sonoros permanece -ar, pero antes de r- se pierde la -r y la -a- se reemplaza por -ā-.
Ejemplos:
भवेयुर् + च » भवेयुश्च
पुनर् + अग्निः » पुनरग्निः
पुनर् + रोदिति » पुना रोदिति
30.6. Lista de palabras
क्री 9U क्रीणाति : comprar
Fut. क्रेष्यति
Pas. क्रीयते
PPP क्रीत
Inf. क्रेतुम्
क्री + वि 9Ā विक्रीणीते : vender
Absol. विक्रीय
Fig.: क्रीणन्ति विक्रीणते च
Bundi = बुन्दी, Rajasthan = राजस्थान
(Fuente de la imagen: Detalles)
ज्ञा 9U जानाति : conocer, reconocer, saber, entender
Fut. ज्ञास्यति
Pas. ज्ञायते
Caus. ज्ञापयति
Caus. PPP ज्ञप्त / ज्ञापित
PPP ज्ञात
Inf. ज्ञातुम्
de los cuales:
ज्ञाति m.: (pariente por) sangre (los parientes son aquellos que se conocen)
ज्ञान n.: conocimiento, saber, reconocimiento (especialmente de las "verdades" superiores en religión y filosofía)
Fig.: ज्ञातयः
Darewadi, Distrito de Ahmed Nagar = अहमदनगर, Maharashtra = महाराष्ट्र
(Fuente de la imagen: Detalles)
पू 9U पुनाति : purificar
Fut. पविष्यति
Pas. पूयते
Caus. पावयति
PPP पूत
Inf. पवितुम्
Fig.: श्रोत्राणि पुनाति
(Fuente de la imagen: Detalles)
अश् 9P अश्नाति : comer, consumir
Fut. अशिष्यति
Pas. अश्यते
Caus. आशयति
PPP अशित
Inf. अशितुम्
Fig.: अश्नीयात्
थाली, Sur de la India
(Fuente de la imagen: Detalles)
प्रिय ३: querido, amoroso, amable
Fig.: प्रिया
(Fuente de la imagen: Detalles)
चेत् Conjunción: si; con la condición de que (nunca se encuentra al inicio de una oración)
न चेत् : si no
यदि Conjunción: si
यद्यपि : aunque, incluso si, a pesar de que
यद्येवम् : si es así, en estas circunstancias
पुनर् : de nuevo, una y otra vez, atrás, otra vez, en cambio, pero
पुनः पुनर् : una y otra vez
de los cuales:
पुनर्भव m.: renacimiento
Fig.: पुनर्भवः
(Fuente de la imagen: Detalles)
जीव् 1P जीवति : vivir
Fut. जीविष्यति
Pas. जीव्यते
Caus. जीवयति
PPP जीवित : viviente
Inf. जीवितुम्
de los cuales:
जीव m./n.: vida, alma individual
सनातन ३ fem.: सनातनी : eterno, incólume, permanente
30.7. Ejercicio
A) Convierta las siguientes formas verbales en formas optativas correspondientes a persona, número y género verbal:
- ह्रियते
- ध्नन्ति
- स्मरति
- स्थापयन्ति
- स्तौति
- सर्ज्यते
- सुन्वन्ति
- सिञ्चति
- शृणोति
- शक्नुवन्ति
- वर्तन्ते
- वेशयन्ति
- वस्ते
- उष्यते
- वाद्यते
- उच्यते
- लम्भ्यते
- रक्षयन्ति
- युध्यते
- इज्यते
- म्रियते
- मुञ्चन्ति
- मन्यन्ते
- भवति
- भजन्ति
- ब्रवीति
- बुध्यते
- पृच्छन्ति
- पुनाति
- पाति
- पीयते
- पद्यते
- पतति
- पाचयन्ति
- नृत्यन्ति
- नीयते
- द्विषते
- पश्यन्ति
- दोग्धि
- दुष्यति
- देशयन्ति
- दहति
- तनुते
- जानाति
- जानते
- जयन्ति
- जायन्ते
- चोर्यते
- चारयति
- गच्छन्ति
- खाद्यते
- क्रीणीते
- क्रियते
- कोपयति
- कामयते
- इच्छति
- आययन्ति
- आस्यते
- आप्नुवते
- अस्यते
- सन्ति
- अश्नुते
- अर्हति
- अदन्ति
- अध्यापयन्ति
B) Traduzca las siguientes oraciones y resuelva los compuestos en sánscrito:
जना आर्यसत्यानि जानीयुरिति सुगतेनार्याणां सुखाय जना धर्मं ज्ञाप्यन्ते ॥१॥
ये नरा देवान्न यजेरन्व्रतानि च न चरेयुरनृतं च वदेयुरधर्मं च कुर्युस्ते सुखं नाप्नुयुर्मृत्वा च नरकं पतेयुः ॥२॥
ज्ञातिरागच्छेतितीष्ट्वार्यपुत्रो ज्ञातिं दासमाययति ॥३॥
अन्नलोभाद्दुःखं जायेतेति प्राप्तज्ञानः सुफलानि नाश्नाति ॥४॥
क्रयेण च विक्रयेण च वैश्या जीवेयुरिति वैश्यधर्मः । एवं सति वैश्यपुत्राः क्रीणन्ति विक्रीणते च ॥५॥
कृतपापो नरश्चेन्नरके पापात्पूतः स्यात्पुनर्भवं गच्छेत् ॥६॥
ब्राह्मणपुत्रा वेदाध्यायांश्च स्मृत्यध्यायांश्च पुनः पुनरधीयीरन्नित्यार्यधर्मः ॥७॥
यो ब्राह्मणः शूद्रां कामयेत स सद्ब्राह्मणो न स्यात् । सद्ब्राह्मणो हि ब्राह्मणीं कामयेत ॥८॥
सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् ।
प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥९॥ ॥मनुस्मृति ४.१३८॥
30.8. Ejercicio de repaso sobre la morfología
Determine y traduzca las siguientes formas de palabras:
- भारे
- अध्ययनम्
- वस्तुतस्
- वस्त्राणि
- प्रतिमया
- आचाराय
- आचार्यैः
- अश्वेषु
- ताम्
- वृत्त्यै
- चरितस्य
- अर्हता
- शक्तीः
- कामम्
- भिक्षवे
- भगवद्गीतायाम्
- भगवति
- भक्त्याः
- स्थानात्
- स्थित्या
- मात्रायै
- प्रभृतौ
- हस्तेन
- आदेः
- दिष्टिम्
- रुद्रः
- मृत्यौ
- मृतिः
- द्विजातये
- जातिभिः
- व्याघ्रान्
- पूजाः
- शत्रोः
- उक्तिभ्यः
- महान्ति
- महति
- सा
- तस्यै
- तस्मिन्
- सते
lekt3001: Bundi = बुन्दी, Rajasthan = राजस्थान [Fuente de la imagen: earth2marsh. -- http://www.flickr.com/photos/earth2marsh/56270619/. -- Acceso el 2008-12-21. -- Licencia Creative Commons (Atribución, sin uso comercial, sin obras derivadas)]
lekt3002: Darewadi, Distrito de Ahmed Nagar = अहमदनगर, Maharashtra = महाराष्ट्र [Fuente de la imagen: Robin Murphy / World Resources Institute. -- http://www.flickr.com/photos/worldresourcesinstitute/2555776315/. -- Acceso el 2008-12-21. -- Licencia Creative Commons (Atribución, sin uso comercial, compartir igual)]
lekt3003: [Fuente de la imagen: Karmalize. -- http://www.flickr.com/photos/agaylon/1799930862/. -- Acceso el 2008-12-21. -- Licencia Creative Commons (Atribución, compartir igual)]
lekt3005: थाली, Sur de la India [Fuente de la imagen: Matthew Winterburn. -- http://www.flickr.com/photos/bezoire/2330831734/. -- Acceso el 2008-12-21. -- Licencia Creative Commons (Atribución, sin uso comercial, compartir igual)]
lekt3004: [Fuente de la imagen: Mary Wollstonecraft Shelley. -- http://www.flickr.com/photos/awflicks/3032833609/. -- Acceso el 2008-12-21. -- Licencia Creative Commons (Atribución, compartir igual)]
lekt2904: [Fuente de la imagen: Wikipedia / Derechos de autor de Himalayan Academy Publications, Kapaa, Kauai, Hawaii. -- Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5]