Lektion 38

38.1. Losung der Woche

मनुस्मृति ४.३२ über rechtes Urinieren:

प्रत्यग्नि प्रतिसूर्यं च
प्रतिसोमोदकद्विजम् ।
प्रतिगु प्रतिवातं च
प्रज्ञा नश्यति मेहतः ॥

Erklärungen:

-अग्नि Neutrum Nom.Akk.sg. zu अग्नि m.

-गु Neutrum Nom.Akk.sg. zu गो m.f. "Rind, Kuh"

Abb.: प्रज्ञा नश्यति मेहतः
(Bildquelle: Details)

38.2. Lautwandel von Nasalen im Wort

Nasale im Wort werden darauffolgenden Konsonanten assimiliert, d. h. sie werden durch den diesen Konsonanten entsprechenden Nasal ersetzt.

Nach c- und j- wird -n- durch -ñ- ersetzt.

38.3. Deklination der Stämme auf -n

38.3.1. Nomina auf -an sowie Nomina auf -man bzw. -van nach Vokal

Nomina auf -an sowie Nomina -man bzw. -van nach Vokal haben drei Stämme:

Stamm	-an	-man	-van	Verwendung
Starker Stamm	-ān	-mān	-vān	Nom., Akk., Vok. sg. m. f. Nom., Akk., Vok. dual m. f. Nom., Vok. pl. m. f. Nom., Akk. pl. n.
Mittlerer Schwacher Stamm	-a (aus -*n)	-ma (aus -*mn)	-va (aus -*vn)	Übrige Kasus vor konsonantisch anlautender Endung Wahlweise auch Lok. sg. m. n. f.
Schwächster Stamm	-n	-mn	-vn	Übrige Kasus vor vokalisch anlautender Endung

Die Endungen sind regelmässig. Der Nominativ Singular m. f. wird ohne auslautendes -n gebildet.

Beispiele:

राजन् m. "König"

• starker Stamm: राजान्
• mittlerer Stamm: राज
• schwächster Stamm: राज्ञ्

सीमन् f. "Grenze"

• starker Stamm: सीमान्
• mittlerer Stamm: सीम
• schwächster Stamm: सीम्न्

नामन् n. "Name"

• starker Stamm: नामान्
• mittlerer Stamm: नाम
• schwächster Stamm: नाम्न्

	राजन्	सीमन्	नामन्
एकवचनम्
प्रथमा	राजा	सीमा	नाम
द्वितीया	राजानम्	सीमानम्	नाम
तृतीया	राज्ञा	सीम्ना	नाम्ना
चतुर्थी	राज्ञे	सीम्ने	नाम्ने
पञ्चमी	राज्ञस्	सीम्नस्	नाम्नस्
षष्ठी	राज्ञस्	सीम्नस्	नाम्नस्
सप्तमी	राज्ञि / राजानि	सीम्नि / सीमनि	नाम्नि / नामनि
बहुवचनम्
प्रथमा	राजानस्	सीमानस्	नामानि
द्वितीया	राज्ञस्	सीम्नस्	नामानि
तृतीया	राजभिस्	सीम्नभिस्	नामभिस्
चतुर्थी	राजभ्यस्	सीम्नभ्यस्	नामभ्यस्
पञ्चमी	राजभ्यस्	सीम्नभ्यस्	नामभ्यस्
षष्ठी	राज्ञाम्	सीम्नाम्	नाम्नाम्
सप्तमी	राजसु	सीमसु	नामसु

Abb.: सीमा
(Bildquelle: Details)

38.3.2. Nomina auf -man bzw. -van nach Konsonant

• Starker Stamm: -mān, -vān
• Schwacher Stamm:
  • vor konsonantisch anlautenden Endungen: -ma, -va (aus -*mn, -*vn)
  • vor vokalisch anlautenden Endungen: -man, -van

Sonst Bildung wie unter 3.1.

Beispiele:

आत्मन् n. "Seele"

• starker Stamm: आत्मान्
• schwacher Stamm:
  • vor Konsonant: आत्म
  • vor Vokal: आत्मन्

ब्रह्मन् n.: Absolutes, Veda, Brahman

• starker Stamm: ब्रह्मान्
• schwacher Stamm:
  • vor Konsonant: ब्रह्म
  • vor Vokal: ब्रह्मन्

	आत्मन्	ब्रह्मन्
एकवचनम्
प्रथमा	आत्मा	ब्रह्म
द्वितीया	आत्मानम्	ब्रह्म
तृतीया	आत्मना	ब्रह्मणा
चतुर्थी	आत्मने	ब्रह्मणे
पञ्चमी	आत्मनस्	ब्रह्मणस्
षष्ठी	आत्मनस्	ब्रह्मणस्
सप्तमी	आत्मनि	ब्रह्मणि
बहुवचनम्
प्रथमा	आत्मानस्	ब्रह्माणि
द्वितीया	आत्मनस्	ब्रह्माणि
तृतीया	आत्मभिस्	ब्रह्मभिस्
चतुर्थी	आत्मभ्यस्	ब्रह्मभ्यस्
पञ्चमी	आत्मभ्यस्	ब्रह्मभ्यस्
षष्ठी	आत्मनाम्	ब्रह्मणाम्
सप्तमी	आत्मसु	ब्रह्मसु

38.3.3. Maskulina und Neutra auf -in, -min, -vin

Diese Nomina haben keine Stammabstufung.

Nom.sg.m. und Nom.Akk.pl.n. sind in Analogie zu den -an-Stämmen gebildet (Dehnung des -i-), ebenso der Stamm auf -i- vor konsonantischer Endung.

Das Femininum wird mit dem Suffix -ī gebildet: z.B. बलिनी

Beispiel:

बलिन् m.n. "stark, kräftig (durch besonderes बल gekennzeichnet, बल besitzend)"

	पुंस्	नपुंसकम्
एकवचनम्
प्रथमा	बली	बलि
द्वितीया	बलिनम्	बलि
तृतीया
चतुर्थी
पञ्चमी
षष्ठी
सप्तमी
बहुवचनम्
प्रथमा	बलिनस्	बलीनि
द्वितीया	बलिनस्	बलीनि
तृतीया
चतुर्थी
पञ्चमी
षष्ठी
सप्तमी

38.4. Zur Nominalbildung: तद्धित-Suffix -in

Mit dem (sehr wichtigen!) तद्धित-Suffix -in werden aus Substantiven Adjektive gebildet in der Bedeutung:

gekennzeichnet durch, besitzend

Ursprünglich unterschied sich die Bildung mit dem Suffix -इन् von der mit -मन्त्/-वन्त् dadurch, dass -इन् die Kennzeichnung durch etwas Besonderes bezeichnete, während -मन्त्/-वन्त् den Besitz von, die Kennzeichnung durch etwas ausdrückte, das gewöhnlich, allgemein ist.

Beispiel:

हस्तिन् m.: der durch eine besondere Hand gekennzeichnete = der Elefant (seine Hand ist ja keine gewöhnliche Hand, sondern ein Rüssel)

Abb.: हस्ती
(Bildquelle: Details)

हस्तवन्त् : einer, der (menschliche) Hände hat

Abb.: हस्तवान्
(Bildquelle: Details)

Adjektive auf -इन् werden gerne zu Komposita gebildet.

Beispiel:

सत्यवादिन् zu सत्यवाद m. "Sprechen der Wahrheit": "jemand, der durch Sprechen der Wahrheit gekennzeichnet ist = einer, der immer die Wahrheit spricht"

38.5. Syntaktisches zu नामन्

Um auszudrücken "jemand namens N. N.", konstruiert man:

N.N. (im Nominativ) नाम

Wörtlich: "der Name ist/war N.N". Es handelt sich also um einen zwischengeschobenen Nominalsatz.

Beispiel:

आसीद्राजा नलो नाम वीरसेनसुतो बली । "Es war einmal ein König namens Nala, der starke Sohn Vīrasenas."

Selbstverständlich kann man dasselbe mit einem बहुव्रीहि ausdrücken:

देवदत्तनामा पुरुषः "ein Mann, dessen Name Devadatta ist"

मदयन्तिकानाम्नी बाला "ein Mädchen, dessen Name Madayantika ist"

Abb.: आसीन्महात्मा गन्धी नाम
(Bildquelle: Details)

38.6. Syntaktisches zu आत्मन्

आत्मन् maskulinum kann im Singular als rückbezügliches Fürwort (Reflexivpronomen) für alle drei Geschlechter, Zahlen (auch Dual und Plural) und Personen gebraucht werden.

Beispiele:

आत्मन्येषा दोषं न पश्यति । "Sie sieht keinen Fehler an ihr selbst"

आत्मानं स्तुवन्ति । "Sie rühmen sich selbst"

Der Genetiv (षष्ठी) आत्मनस् kann deswegen stehen für "mein/dein/sein/... eigenes"

Beispiel:

आत्मनो गृहं प्रविशति । "Er betritt sein eigenes Haus."

38.7. Konsonantisch auslautende Stämme als Vorderglieder von Komposita

Stämme, die auf einen Konsonanten enden, erscheinen als Vorderglied eines Kompositums in dem (schwachen) Stamm, den sie vor der Endung -su des Lokativ (सप्तमी) Plural annehmen.

Beispiel:

राजपुत्र "Königssohn"

38.8. Stämme auf -an als Hinterglied eines बहुव्रीहि

Als Hinterglied eines बहुव्रीहि kann ein -an-Stamm für alle drei Geschlechter verwendet werden. In der Regel wird aber das Femininum mit dem Suffix -ī vom schwächsten Maskulinstamm gebildet.

Beispiel:

दुर्णाम्नी "eine, deren Name böse ist ; Krankheitsdämonin"

38.9. Wortliste

सूर्य m.: Sonne, Sonnengott Sūrya

Abb.: सूर्यः
(Bildquelle: Details)

उदक n.: Wasser

Abb.: उदकम्
(Bildquelle: Details)

वा 2P वाति : wehen, blasen

Fut. वास्यति
Perf. IV ववौ
Pass. वायते
Kaus. वापयति
PPP वान । वात
Inf. वातुम्

davon:

वात m.: Wind

वा + निस् 2P निर्वाति : wehen, verwehen, erlöschen

davon:

निर्वाण n.: Erlöschen, Nirvana

परिनिर्वाण n.: vollkommenes Erlöschen, vollkommene Erlösung (am Lebensende eines Buddha oder Arhant)

Abb.: गौतमबुद्धस्य महापरिनिर्वाणम्
(Bildquelle: Details)

मिह् 1P मेहति : pinkeln, pissen, ejakulieren

Fut. मेक्ष्यति
Perf. II मिमेह, मिमिहुर्
Pass. मिह्यते
Kaus. मेहयति
PPP मीढ

davon:

मेघ m.: Wolke ("Seicher")

सुत m.: Sohn

राजन् m.: König (über das Königtum in Indien siehe Basham, Wonder S. 82 -94). Als Schlussglied eines Kompositums (bes. तत्पुरुष) meist: -राज m. (wie देव)

Femininum:

राज्ञी f.: Königin, Frau eines Königs

von राज :

राज्य 3: königlich; n. Königreich, Königtum, Herrschaft

नामन् n.: Name

सीमन् f.: Grenze

आत्मन् m.: Selbst, eigene Person, innerstes Wesen. Philosophisch und in Erlösungslehren: das Absolute im Individuum, dessen sich aber das Individuum unter Umständen nicht bewusst ist (v. Stietencron)

ब्रह्मन् n.: das Absolute, der Veda (laut Thieme ursprünglich: die formulierte Wahrheit, davon ब्राह्मण "Wahrheitsformulierer")

ब्रह्मन् m.: der persönlich gedachte Schöpfergott Brahmā

Abb.: ब्रह्मा
(Bildquelle: Details)

कर्मन् n.: zu कृ 8U: Handlung, Tat, Werk; heiliges Werk, Opferhandlung; Karma: das frühere Tun, das später seine Früchte bringt (z.B. in Wiedergeburt)

कर्मविपाक m.: Reifen der Taten = die guten und bösen Konsequenzen von Taten in früheren Existenzen (zu वि-पच्)

हस्तिन् m.: Elefant (Elephas maximus)

मनु m.: Mensch, Mann; Name des Vaters des Menschengeschlechts (zu मन् 4Ā)

davon:

मनुष्य m.: Mensch

शुच् 1P शोचति : (flammen, leuchten) ; trauern, betrauern

Perf II शुशोच, शुशुचुर्
Fut. शोचिष्यति
Pass. शुच्यते
Kaus. शोचयति
Inf. शुचितुम्
Absol. शोचित्वा । शुचित्वा

davon:

शुचि 3: leuchtend, rein, klar

शोक m.: Trauer, Gram

अशोक 3: frei von Gram; Ashoka-Baum = Saraca asoca (Roxb.) Wilde; Name des Kaisers Aśoka (देवानांप्रिय प्रियदर्शी) (ca. 304  – 232 v.Chr.)

Abb.: अशोकवृक्षः
(Bildquelle: Details)

Abb.: अशोकसाम्राज्यम्
(Bildquelle: Details)

38.10. Übung

A) Setzen Sie in folgenden Sätzen die entsprechende Form der Wörter in Klammern ein und übersetzen Sie:

... (सप्तमी विभक्तिः) ... धर्मं रक्षत्यभया जनाः ॥१॥ (राजन्)

आसीद्राजपुत्रो गौतमस् ... सुकृतकर्मोपपन्नो बुद्ध्या रूपामितबलः ॥२॥ (नामन्)

राज्यस्य ... (सप्तमी बहुवचने) ... अरयो राजानं योद्धुं तिष्ठन्ति ॥३॥ (सीमन्)

वैश्यानां कानि ... ॥४॥ (नामन्)

वैश्यास् ... ॥५॥ (किंनामन्)

... (सप्तम्येकवचने) ... अकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त इति भगवद्गीतायाम् ॥६॥ (कर्मन्)

किम् ... किमकर्मेति कवयो ऽप्यत्र मोहिताः ॥७॥ (कर्मन्)

ब्रह्मभूतस् ... (प्रथमैकवचने) ... न शोचति न लुभ्यति ॥८॥ (प्रसन्नात्मन्)

... (षष्ठ्येकवचने) ... सुकृतस्य सुफलमाहुः ॥९॥ (कर्मन्)

महीभोगस् ... (शष्ठी बहुवचने) ... धर्मः ॥१०॥ (राजन्)

राज्ञे ... दीयेरन् ॥११॥ (बलिन् हस्तिन्)

... (तृतीया विभक्तिः) ... लोका असृज्यन्त ॥१२॥ (ब्रह्मन् m.)

... (तृतीया विभक्तिः) ... कृतं पापं... (तृतीया विभक्तिः) ... अकृतं पापम् ॥१३॥ (आत्मन्)

सद्भिस् ... जनेभ्यो ऽभयं दीयते ॥१४॥ (राजन्)

... धर्मं न रक्षत्सु सभया जनाः ॥१५॥ (राजन्)

38.11. Wortliste zur Übersetzungsübung

प्राय  m.: Hauptsache, Instr. प्रायेण : meist, gewöhnlich (zu प्र-इ)

विनोद m.: Zeitvertreib, Unterhaltung, Vergnügen

Abb.: विनोदः
(Bildquelle: Details)

अट् 1P अटति : herumschweifen

Perf. I आट, आटुः
Fut. अटिष्यति
Kaus. आटयति

गाध 3: seicht

तॄ 1P तरति : überqueren, sich retten vor (Akk.)

Perf. IIIb ततार, तेरुः
Fut. तरिष्यति । तरीष्यति
Pass. तीर्यते
Kaus. टारयति
PPP तीर्ण
Inf. तरितुम् । तरीतुम्

पार n.(m.): jenseitiges Ufer, Grenze, Ziel

तीर n.: Ufer

Abb.: वाराणस्यां गङ्गातीरे
(Bildquelle: Details)

एकैकशस् Adv.: je einzeln

गण् 10P गणयति : zählen

Perf. गणयां चकार
Fut. गणयिष्यति
Pass. गण्यते
PPP गणित
Absol. -गणय्य
Inf. गणयितुम्

Abb.: गणयां चक्रुः
(Bildquelle: Details)

क्रुश् 1P क्रोशति : schreien, wehklagen

Perf. II चुक्रोश
Fut. क्रोक्ष्यति
Pass. क्रुश्यते
Kaus. क्रोशयति
PPP क्रुष्ट

इदानीम् Adv.: jetzt

नूनम् Adv.: jetzt; also, darum; gewiss, sicherlich

मज्ज् 6P मज्जति : sinken, tauchen

PPP ममज्ज
Fut. मङ्क्ष्यति
Kaus. मज्जयति
PPP मग्न
Absol. मङ्क्त्वा । मक्त्वा

गवेषयति Denominativ: suchen

व्याकुल 3: bestürzt, aufgeregt, verwirrt

कोलाहल m.n.: Geschrei, Lärm

विवेष्टित n.: das Rundherum-Suchen

हस् 1P हसति : lachen

Perf. Vc जहास, जहसुर्
Fut. हसिष्यति
Pass. हस्यते
Kaus. हासयति
PPP हसित

सृ 1P सरति : laufen

Perf. ससार, सस्रुर्
Fut. सरिष्यति
Pass. स्रियते
Kaus. सारयति
PPP सृत
Inf. सर्तुम्

कर्णयति Denominativ: hören (zu कर्ण m. "Ohr")

लज्जा f.: Scham

अधस् Adv.: nach unten

38.12. Übersetzungsübung

दश मूढाः

मूढानां चेष्टितानि प्रायेण विनोदावहानि । यथा हि -- एकदा दश मूढा देशाटनाय प्रस्थिताः । किञ्चिद्दूरं गतानां तेषामुपस्थिता काचिदगाधा नदी । बाहुभ्यां तरन्तस्ते कथमपि नदीं तीर्त्वा पारं गताः ॥

आसीत्तेषां मध्ये कश्चन वृद्धः । स किं सर्वे तीरमनुप्राप्ता ईति जिज्ञासमानस्तानेकैकशो गणयामास । परं नवैव परिगणितास्तेन । ततः स आक्रोशत् । अहो वयम् दश प्रस्थिताः । इदानीं नवैव स्मः । नूनमस्माकमेको नद्यां निमग्नः । गवेषयत तमिति । ततस्तेषामेकैको ऽपि गणनां चकार । परं नवैव दृश्यन्ते । ततस्तेषां व्याकुलीभूतानां महान्कोलाहलः समजनि । तत्रैव नातिदूरे कस्यचिदृषेराश्रमो ऽवर्तत । तत्र वसन्नृषिस्तेषां विवेष्टितमवलोक्योच्चैर्जहास । तस्य हासशब्दं श्रुत्वा मूढास्तरसा समुपसृत्य हासकारणमपृच्छन् । ऋषिराह । अहो । अनात्मज्ञा यूयम् । युष्माकमेकैको ऽपि नात्मानमगणयत् । तेनायं व्यामोहः संजात इति । तदाकर्ण्य ते मूढाः सलज्जमधोमुखाः प्रययुः ॥ (संस्कृतप्रथमादर्शः)

Erklärungen:

दश Nom.Akk.pl.m.f.n. zu दशन् "zehn"

बाहुभ्याम् Instr.Dat.Abl. Dual zu बाहु m. "Arm"

सर्वे Nom.pl.m. zu सर्व 3 "jeder, alle"

जिज्ञासमान Part.Präs.Ā.Desiderativ zu ज्ञा 9U जिज्ञासते "erkennen wollen, wissen wollen"

नव Nom.Akk.pl.m.f.n. zu नवन् "neun"

वयम् Nom.pl. "wir"

स्मस् 1.pl.Ind.Präs.P zu अस् 2P

गवेषयत 2.pl.Imperativ P

एकैक "jeder einzeln"

समजनि 3.sg.Passiv Aorist zu जन्

तरसा Instr. sg. zu तरस् n. "Energie", adverbial gebraucht: "rasch, mit Gewalt"

यूयम् Nom.pl. "ihr"

युष्माकम् Gen.pl. zu यूयम्