Lektion 32
32.1. Die Vergangenheitstempora
En la litteratura sanscrita pli veglia ed en ils grammaticists nativs vegnan ils trais temps dal passà clarament distinguids en lur utilizaziun:
- l’aorist (लुङ् , अद्यतनी) designescha simplamain la fin d’ina acziun u el designescha quai ch’è accadì il di actual, il proxim passà
- l’imperfet (लङ्) designescha quai ch’è accadì avant il di actual, il lunsch passà
- il perfect (लिट्) designescha sco l’imperfet il lunsch passà, vegn però, en cuntrast cun l’imperfet, mo adina da eveniments che la persuna che discurra n’ha betg vis
Nella litteratura classica sanscrita, i tre tempi passati sono usati senza differenza di significato (eccezione: भारवि's poema artistico किरातार्जुनीय).
32.2. L'imperfetto (लङ्)
Educaziun:
Augment a- + Stampa da preschent + Sekundärendung
Las trais persunas dal singular dal imperfectum da Parasmaipada vegnan formadas cun la radis da present fort per radichs athematicas; tut las autras formas vegnan formadas cun la radis da present flaivla.
L'imperfet ha mo il indicativ.
Egimpels:
भू 3. pers. sing. Impfet. अभवत् (a-bhava-t)
सु
- pers. sing. Impft. Akt. असुनोत् (a-suno-t)
- pers. pl. Impft. Akt. असुन्वन् (a + sunu + an)
32.3. Reglas per l’augment
1. Sch’ il prefix a- avant ina radich cun insonansa vocalica, alura sa fuziuneschan il prefix e la consonanta iniciala da la radich en वृद्धि dal vocal da la radich.
Exemplis:
| 3. sg. Impf. | 3. pl. Impf. | |
|---|---|---|
| इष् | ऐच्छत् (a- + iccha-t) | |
| इ | ऐत् (a- + e + t) | आयन् (a + i + an) |
| आस् | आस्त (a + ās-ta) |
2. Schei presverbas avant ina radischa, alura vegn l’augment a- suenter ils presverbas immediatamain avant la radischa.
Ezempels:
| 3. sg. Impf. | |
|---|---|
| आगम् | आगच्छत् (ā + a + gaccha-t) |
| संगम् | समगच्छत् (sam-a-gaccha-t) |
| उपगम् | उपागच्छत् (upa + a + gaccha-t) |
| उपागम् | उपागच्छत् (upa + ā + a + gaccha-t) |
32.4. Exempels per la furmaziun dal imperfect
Per demonstrar la furmaziun dals fegls vegnan quai era furmads fegls d’Atmanepada a radats da Parasmaipada! Questas furmaziuns artificialas sa chescan tranter < >.
32.4.1. Classes da prezens tematic
| Classa da presens | Wurzel धातु | 3. sg. P. | 3. pl. P. | 3. sg. Ā. | 3. pl. Ā. |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | भू | अभवत् | अभवन् | <अभवत> | <अभवन्त> |
| 4. | नृत् | अनृत्यत् | अनृत्यन् | <अनृत्यत> | <अनृत्यन्त> |
| 6. | विश् | अविशत् | अविशन् | <अविशत> | <अविशन्त> |
| 10. / Kaus. | चुर् | अचोरयत् | अचोरयन् | अचोरयत | अचोरयन्त |
| Passiv | गम् | अगम्यत | अगम्यन्त |
32.4.2. Classas da presens atematicas
| Classa da presens | Wurzel धातु | 3. sg. P. | 3. pl. P. | 3. sg. Ā. | 3. pl. Ā. |
|---|---|---|---|---|---|
| 2. | द्विष् | अद्वेट् (adveṣṭ > adveṣ > adveṭ) | अद्विषन् अद्विषुर् | अद्विष्ट | अद्विषत |
| 2. | दुह् | अधोक् (a + doh + t > adogdh > adhok) | अदुहन् | अदुग्ध | अदुहत |
| 2. | इ | ऐत् | आयन् | ||
| 2. | हन् | अहन् (aus *ahant) | अघ्नन् | ||
| 2. | स्तु | अस्तौत् अस्तवीत् | अस्तुवन् | अस्तुत | अस्तुवत |
| 2. | अस् | आसीत् | आसन् | ||
| 5. | सु | असुनोत् | असुन्वन् | असुनुत | असुन्वत |
| 5. | आप् | आप्नोत् | आप्नुवन् | <आप्नुत> | <आप्नुवत> |
| 8. | तन् | अतनोत् | अतन्वन् | अतनुत | अतन्वत |
| 8. | कृ | अकरोत् | अकुर्वन् | अकुरुत | अकुर्वत |
| 7. | युज् | अयुनक् (a-yunaj + t > ayunakt > ayunak) | अयुञ्जन् | अयुङ्क्त (a-yuñj + ta) | अयुञ्जत |
| 7. | रुध् | अरुणत् (a-ruṇadh + t > aruṇaddh > aruṇat) | अरुन्धन् | अरुन्द्ध | अरुन्धत |
| 9. | क्री | अक्रीणात् (a-krīṇā-t) | अक्रीणन् (a-krīṇ-an) | अक्रीणीत (a-krīṇī-ta) | अक्रीणत (a-krīṇ-ata) |
32.5. Glista da pleds
अग्र n.: Punta, extrem extrem
मही f.: Terra, fundament e suol (literalmain: la Gronda)
एकदा
श्रम् श्राम्यते
श्रमिष्यते:br
श्रम्यते:br
श्रमयति:br
श्रान्त:br
श्रमित्वा । श्रान्त्वा:br
-श्रम्य:br
श्रमितुम्
पार्श्व
चूत
Fig.: चूतः
Alber de mang, Kanpur.
(Sursa d'imagines: Detagl)
तरु वृक्ष
पचेलिम
स्पृहा
परम्
रुह् रोहति
रोक्ष्यति:br
रुह्यते:br
रोहयति । रोपयति:br
रूढ:br
-रुह्य:br
रोढुम्
ग्रह् गृह्णाति
ग्रहीष्यति (!):br
गृह्यते:br
ग्राहयति:br
गृहीत:br
-गृह्य:br
ग्रहीतुम् (!)
वानर कपि
Fig.: वानराः
Scimmie (macachi rhesus) a Delhi.
(Fonte d'immagina: Detagls)
लोक् लोकयति
लोकयिष्यति:br
लोक्यते:br
लोकित:br
-लोक्य:br
लोकितुम्
प्रहर्ष
कति
उपल
Fig.: उपलाः
Cava da pietra a sid da Pune, Maharashtra.
(Sursa d’imagines: Detagls)
लक्ष्य
Fig.: लक्ष्यम्
Practica da tir / bersagl per saetas, Karnataka.
(Sursa d’imagines: Detagls)
क्षिप् क्षिपति
क्षेप्स्यति:br
क्षिप्यते:br
क्षेपयति:br
क्षिप्त:br
-क्षिप्य:br
क्षेप्तुम्
चि चिनोति
चेष्यति:br
चीयते:br
चाययति:br
चित:br
-चित्य:br
चेतुम्
Fig.: चितं गोमयं दहति
Chadèls da stercla da vacca ardenta en Rajasthan.
(Sursa d’imagines: Detagls)
चि अव
प्रति
अहो
कौशल कुशल
Fig.: कौशलम्
Pittura Mehndi sin las mauns a Mumbai.
(Sursa da l’imagines: Detagls)
32.6. Exercizi
A) Determinar las formas verbales siguientes y formar las formas del imperfecto correspondientes en persona, número y género verbal:
- हरि्ष्यन्ते
- घातयति
- विहन्ति
- घ्नन्ति
- विस्मर्यते
- प्रस्थास्यन्ते
- प्रस्तुते
- स्रक्ष्यन्ति
- सेक्ष्यन्ति
- श्रूयते
- शक्नोति
- वर्त्स्यन्ति
- वसते
- वत्स्यन्ति
- वदति
- प्रवक्ति
- वेशयन्ते
- लुभ्यन्ति
- उपलप्स्यन्ते
- रुन्द्धे
- रोदिति
- रक्षन्ति
- युध्यन्ते
- युञ्जते
- युजन्ति
- म्रियते
- विमोचयन्ति
- मंस्यन्ते
- मोहिष्यति
- भवति
- भुनक्ति
- भिनत्ति
- भञ्जन्ति
- भजते
- ब्रूते
- विजेष्यन्ते
- जायन्ते
- छिन्त्ते
- आचरन्ति
- चोर्यन्ते
- आगमिष्यन्ति
- कामयन्ते
- खादन्ति
- विक्रेष्यते
- संस्करोति
- क्रुध्यन्ति
- एषयन्ति
- संयन्ति
- समास्ते
- व्यङ्क्ते
- सन्ति
- अस्यन्ति
- अश्नाति
- अश्नुते
- प्राप्स्यन्ति
- अदन्ति
- प्रभोत्स्यन्ते
- बध्नाति
- प्रक्ष्यन्ति
- पुनाति
- पान्ति
- पास्यन्ति
- पद्यते
- पातयति
- पक्ष्यन्ति
- नर्तिष्यति
- आनेष्यन्ति
- द्वेष्टि
- द्रक्ष्यन्ति
- दूषयन्ति
- उपदेक्ष्यन्ति
- धक्ष्यति
- तनोति
- प्रजानीते
- जीवन्ति
B) Tradusci e resòlv en sanscrit ils cumplexivs:
आसीत्क्षत्रिय उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवान् । स जनेन्द्राग्रे ऽतिष्ठत् । स देवानयजतारीनजयज्जनानपानमहापुण्यमकरोत् । तस्मान्मृत्वा देवलोके पुनर्भवमलभत ॥१॥
ब्राह्मणो महानगरे ऽवसत् । स पुत्रमागमय्यावक् । ब्राह्मणपुत्रो वेदं गुरावधीयीतेति । तच्छ्रुत्वा स पुत्रो ऽध्ययनाय गुरुमैत् । गुरुगृहे प्रविश्य गुरुमुपातिष्ठद्गुरुश्च तं पुत्रम् ब्राह्मणमपृच्छत् । ततस्तेन पुत्रेणान्नमादयत् ॥२॥
राम आचार्यमुपसंगम्य वचनमब्रवीत् ॥३॥
ब्राह्मणा वेदमध्यैयन् चाध्यापयंश्च देवांश्चायजन्नयजन्त च क्षत्रियाः श्रुतिमध्यैanc ⟨जनानरक्षन्महीमभुञ्जन्देवानयजन्त वैश्या वेदमध्यैयन् देवानयजन्ताक्रीणन्व्यक्रीणत च द्विजदासास्तु शूद्रा आसन् ॥४॥
बुद्धपुत्राः सत्यमाजानन्दुःखमरुन्धन्मोक्षं प्राप्नुवन् । बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते ॥५॥
Fig.: बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते
Monac budist en Sri Lanka.
(Sursa d'imagines: Detagls)
32.7. Exercizi da repetiziun davart las vacanzas da Nadal
Nota: originalmainentgà questa lecziun a l'Universitad da Tubinga mintga semestral d'enviern. A la lecziun 32 cumenzavan las vacanzas da Nadal da duas emnas.
A) Determinar e tradurre las suventas paraulas:
- देवस्य
- उषितायाः
- लप्स्यन्ते
- गुरौ
- भाव्यते
- अग्नये
- मोक्तुम्
- वितत्य
- स्मृत्यै
- देवताः
- ब्रवीति
- प्रक्ष्यन्ति
- पततः
- पत्स्यन्ते
- आसते
- महान्ति
- घ्नता
- आययन्ति
- एषिता
- आनाय्य
- अनृताय
- पूजया
- प्रश्नेभ्यः
- धक्ष्यन्ति
- मृगान्
- बोधिम्
- गुणैः
- सन्ति
- यन्ति
- क्रियते
- विगत्य
- चरित्वा
- पीते
- अन्नानि
- जलम्
- वक्ति
- उक्तिः
- अर्धात्
- अर्थेन
- स्तूयन्ते
- श्रोष्यति
- स्रष्टुम्
- पशुम्
- स्तुतीः
- अरयः
- जात्या
- जाताम्
- देक्ष्यति
- दर्शितः
- दुष्टाः
- द्विजातीन्
- मृत्योः
- दुग्धानाम्
- दिष्टिभिः
- मात्रायाम्
- अत्ति
- जायन्ते
- जीयन्ते
- जयन्ति
- जनयन्ति
- प्रभृतेः
- उपतिष्ठन्ति
- स्थित्याम्
- भिक्षुषु
- पक्त्वा
- योद्धुम्
- मारयित्वा
- धेन्वा
- मंस्यन्ते
- इज्यते
- प्रोद्य
- लम्भयति
- स्थापिताभिः
- शक्तिभ्यः
- अलम्
- हेतून्
- प्रतिमासु
- यस्याः
- हि
- तस्मिन्
- ह्रियन्ते
- अधिकृतेषु
- अध्यापयति
- वाचयन्ति
B) Exercizi davart il Sandhi: Insertai las paraulas en las parentesis. Attentai spezialmain sin il Sandhi:
१. रामो ग्रामात् ... (द्वितीया विभक्तिः) ... गच्छति । (नगर । आर्यग्राम । महानगर । शत्रुग्राम । जयनगर । लोकेश्वरनगर । कविगृह )
२. जयन् ... (प्रथमा विभक्तिः) ... अरीन्हन्ति । (इन्द्रशत्रु । शत्रु । जितशत्रुक्षत्रिय । लोकेश्वर । तद्गुणशूर । देवता)
३. न हि पुण्यवन्तस्ते ... (प्रथमा विभक्तिः) ... । (अरि । आर्यशत्रु)
४. देवता ... (तृतीया विभक्तिः) ... आद्यते । (ऋषि (एकवचने बहुवचने च) । इन्द्रदेवी)
५. ब्राह्मणस् ... (सप्तमी विभक्तिरेकवचने बहुवचने च) ... एति । (नगर)
६. रामो गृहे ... । (आस् । इ । वस्)
७. शूरेण ... (प्रथमा विभक्तिः) ... जीयते । (अरि । इन्द्रशत्रु । उक्तानृतनर । एष नर)
८. कविना... (प्रथमा विभक्तिः) ... स्तूयन्ते । (आर्यदेव । इन्द्रादिदेव)
९. रामस् ... (द्वितीया विभक्तिः) ... गच्छति । (कवि । गृह । आर्यग्राम । अरिनगर । सुखता । तन्नगर । शूद्रग्राम । चन्द्रकीर्ति । ट्युबिङ्गन्नगर)
C) Traducziun en il Sanscrit:
Suot che il figl è naschì, manda la brahmana in servitur al brahman. Il brahman lascha entrar quest servitur en la chasa e dumonda alura dal figl. Il servitur di che il figl è san e salv. Cun quai ch'el ha udì quai, daventa il brahman gaudent.
Il sant ha sustegnì il mal (ch’i’l è stà fat).
La moral è l'ornamento dell'uomo.
Ils guerriers puissants son alés al village da brahmins.
La femna plenta.
Na ch'è maladia sco la lussuria, na ch'è inimisc sco la confusiun, na ch'è fieu sco l'ira, na ch'è furtuna sco la cuschientscha.
In om, chi la dea protegger, è felice.
Cun il vent cun il qual ina nischla d’aua (वारि n.) lascha, cun il vent mova in erudit ses ombrel.
Na datti activitads fructiferas dals estaments, stadis da vita etc.
Il circul da las renascients n'ha nagin cumenzament.
È temp da dedicar-s al mangiar.
La benvegnida da la regina.
Per l'amur dal tschiel fan las persunas degns.
In umà, ch’è per superbia, avidità, ira, u timidezza emettì ina sentenzia da giudici errada, va en in infern.
Rama ha fatg suenter l'incitament dal magister dal vitg en la citad, ha entrà en la casa dal sant, s'ha presentà reverentamain avant il sant e di: "Lassa ir la collera!"
Empè (sia) la sias unió cun quels, ch’èn creschids en las scienzas, perquai che sia educaziun/bon comportament crescha. (Quai) perquai che l’educaziun/bon comportament ha la radischa da questa (la unió cun quels).
Cun che il magister stat, n’ha il giuven da star.
Na dat ha ina meglier refugi che Rāma.
Viṣṇumitra lascha al Rāma il Govinda en il vitg.
Govinda lascha cuocer il ris a Devadatta.
Il dretg dals Arians è che giuvens brahmins studieschan repetidamain ils pleds dal Veda e da la Smṛti.
Il magister ha instruit ils giuvens en il Veda e suenter è el en la chasa.
Tge talisman ha protegiu la giuvna?
La veritad è la lucè dal mund.
A cui appartenghian quist chasas?
Il dretg da tut è: betg blecer, veridicitad, puritad, invidia senza, betg malvagità e pazienza.
Ils Kṣatriyas, che han gudagnà ils inimis, s'assettan en la chasa.
Quella è una (vera) sposa, che parla d'amore; e quello è un (vero) figlio, che vive. Vive chi possiede buone qualità; vive chi possiede il Dharma.
Il principi dals dieus victurescha ils non-āryans, ils inimis d’Indra. (passiv)
Lo ioga da l'actiun è l'ascetissem (tapas n.), la recitaziun dal (Veda), la servetgiate envers il SIGNUR. El serva a la sviluppa da la concentraziun meditativa e a la debilitaziun dals kleśas.
Nutgianza, sün, tema ed accoppiament: quai è ina cumpartida dals umans cun las animals. En il Dharma (sa chatta) namain lur particularitad creschenta. Lasciads dal Dharma èn els als animals (instr.) eguals.
La gliezza nascha per morìr.
L'infèrns èn a causa dal mal. Il mal ha la miseria sco origina. La miseria naschì tras il na-dar.
El dret dal Kṣatriyas è che ils Kṣatriyas protegian la glieud cunter ils inimis.
Perquai quellas las trais (tisras) scienzas il regim sco radich. Il regim, che ha l'educaziun/bon comportament sco radich, dat als essers vivents (प्राणभृत्) gudogn e possess segir.
Persunas malvadas na udin (a) cun il magister cunzernent il Dharma.
Aquest Rāma sià omagi!
L’altu Hari è la mia via/destinaziun, el che ha manà sias inimis en in tschiel, ha fatg savair a sias persunas il sens dal Veda, ha dà als dieus il tschibid d’immortalitad, ha instruido il creadur (विधि) dal Veda, ha fixà la terra en l’aua.
Viṣṇu zeigt sich seinen Anhängern.
In regimient che n’è betg exerceà, quai cumpiglia la norma dals peschs.
Quai che posseda richesas, ha amìs; quai che posseda richesas, ha parents; quai che posseda richesas, è in um (पुमान् Nom. sq.) en il mund; quai che posseda richesas, è namain in savì.
Il foc, che brusa il defunt, brusa era la buna vidua.
La serva dal brahman ha cotto il mangiar e mangia ussa.
Us basta!
Quest fruit basta per mangiar.
Il santuari intern dal templi è ina chasa per l'imaginescha dal dieu.
In umna chaschà è liberà da la sgraffiada tras la sancziun u tras la liberaziun. Sche il re (राजा Nom. sg.) n'executescha betg la sancziun, el porta la culpa dal chaschà.
Perqu el ha fat in error durant il sacrifici, il Brahman n'è betg degns da ricever richesas.
Suot ch’è succedì la ceremonia d’iniziazion, el duai s’apropiar dal Veda e da la filosofia dals scienziads, l’economia dals responsablas da departaments (उपयुज्).
Il dharma dal Vaiśya è che i Vaiśya vivano di comperà e vender. Essendovisì, i figls da Vaiśya cumpran e vendan.
Insatge la veritad, insatge insatge che fa plaschair; insatge betg ina veritad malsauna e insatge betg ina falsitad malsauna. Quai è il dharma etern.
Arrivederci!
Fig.: पुनर्दर्शनाय
Salut indian / adieu.
(Sursa d’imagine: Detagls)
32.8. Exercizi da repetiziun
Traducir y determinar las siguientes formas de palabras:
- अदुग्ध
- स्युः
- शूद्रायै
- धेन्वाम्
- दास्याः
- आस्त
- आनक
- साध्वीः
- प्राजानत
- अद्युः
- आसीत्
- हरौ
- यस्याः
- सता
- तासु
- तन्वीत
- अकुरुत
- आगमय्य
- ताः
- क्रेष्यन्ति
- वसन्तानाम्
- अतन्वत
- अध्यैयन्
- गुर्व्यै
- हराय
- हारयत्
- आहारयत्
- हेतुभिः
- धर्मवतः
- एनया
- तस्याम्
- वेक्ष्यति
- अद्विषुः
- शक्तयः
- आगमेभ्यः
- व्यघ्नन्
- भिन्दीरन्
- भगवते
- यत्सु
- रोत्स्यन्ती
32.9. Exercizi da translaziun
एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामन्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो ऽभवत् ।:br
अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलमग्च्छत् ॥:br
तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त ।:br
वृद्धस्य तेषु स्पृहा जाता ।:br
परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं नाशक्नोत् ॥:br
दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः स्थिताः ।:br
तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं गतः ।:br
स किमकरोत् ।:br
स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्राक्षिपत् ।:br
वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्राक्षिपन् ।:br
वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं गतः ॥:br
अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥
(das: संस्कृतबालादर्श)
Explicaziuns:
पथि Lok. sg. a पथ् m. "via" (declinaziun irregulara)
लक्ष्यीकृ च्विऽ-suffig अन् लक्ष्य + कृ : far quai chossas far, quai avant n'era betg लक्ष्य
आदाय Genitiv a आ-दा (3. Classe da presenz) "prender"
Fig.: तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त
Scimmias en arbs da mangos.
(Sursa da l'imagines: Detagls)
lekt3202: Mangobaum, Kanpur. [Bildquelle: AmarChandra / Wikipedia. CC BY-SA]
lekt3203: Scimmias (macachas rhesus) a Delhi. [Sursa da l'imagines: dewalt / Flickr. CC BY-NC-SA]
lekt3204: Grestina da lavuraziun sid da Pune, Maharashtra. [Sursa da l’imagina: lecercle / Flickr. CC BY-NC-SA]
lekt3205: Pratica da tir / bersagli per saetas, Karnataka. [Sursa da l'imagina: mattlogelin / Flickr. CC BY-NC]
lekt3207: Brandende Kuhmistfladen in Rajasthan. [Bildquelle: thebigdurian / Flickr. CC BY-NC-SA]
lekt3206: Mehndi-pintura sinas a Mumbai. [surs da l’imagina: the_gman / Flickr. CC BY-NC-SA]
lekt3208: Buddhistmönch in Sri Lanka. [Bildquelle: Trollderella / Wikipedia. GNU FDL]
lekt3209: Indischer Gruss / Abschied. [Bildquelle: dhyanji / Flickr. CC BY-NC-ND]
lekt3210: Scimmias en arbers da mang. [Font da l'imagines: Wikipedia. GNU FDL]