Lecziun 41

41.1. सुभाषिते  (zwei Sprichwörter)

पुस्तकस्था च या विद्या
परहस्ते च यद्धनम् ।
कार्यकाले समुत्पन्ने
न सा विद्या न तद्धनम् ॥१॥

Spiegaziun: पर "auter"

Fig.: पुस्तकस्था च या विद्या ...
(Sursa d'imaggin: Details)

उपदेशो हि मूर्खाणां
प्रकोपाय न शान्तये ।
पयःपानं भुजङ्गानां
केवलं विषवर्धनम् ॥२॥

Spiegaziun: पयस् n. = दुग्धम्

41.2. Ulteriuras furmaziuns कृत् sin -a

41.2.1. Particip preschent (laḍādeśaḥ) Ā, particip preschent (laḍādeśaḥ) passiv, particip futur (lṛḍādeśaḥ) Ā

41.2.1.1. Stems tematics dal present, passiu e futur

Educaziun:

tema dal present / tema dal passìv / tema dal futur + -māna (fem. mānā)

Exemples:

यज् 1U, Part.Präs.Ā यजमान 3 "inim ch'è venerà cun in sacrifici per ses agenns interess = patron dal sacrifici"

मन् 4a, Part.Pres.Act. मन्यमान 3 "in che pensa"

कृ 8U, participi present passiv क्रियमाण 3 "quai ch'è fatg"

दा 3U, Part.Fut.Ā दास्यमान 3 "qualchidun che dat per s'interess propri"

41.2.1.2. Classes dal presenz atematicas

Educaziun:

Stema da presens debil (en la furma ch'el ha avant la desinentza -ate da 3.pl.Ā) + -āna (fem. -ānā)

Exempels:

Radischa / Classa	Participi present Ā
द्विष् 2U	द्विषाण
हु 3P	जुह्वान ju-hu + āna
सु 5U	सुन्वान su-nu + āna
रुध् 7U	रुन्धान ru-n-dh-āna
तन् 8U	तन्वान tan-u + āna
क्री 9U	क्रीणान krī + n-āna

41.2.2. "Participi" da la necessitad passiva (Gerundivum) (कृत्य)

Per exprimir la necessitad passiva ("quai ch'è da far/devegnir fat"), po ins adjectivs derivads da radichas e stins verbals a disposiziun cun ils suandants suffixes formular:

• -तव्य (fem. -तव्या)
• -अनीय (fem. -अनीया)
• -य (fem. -या)
• -त्य (fem. -त्या) (anzit -य/**-या)

41.2.2.1. Il suffiss -तव्य / -तव्या

El sufix -तव्य / -तव्या vegn agiuntà a radischas e stems verbals derivai (p.ex. causatiu) en la medema moda sco il sufix da l'infiniti -तुम् (vd. Leziun 23), è a dir

• radich en stadi fort + तव्य

u

• radich en stadi fort + -i- + तव्य

En il causatiu:

• tema dal causatiu cun -ay + -i- + तव्य

Exempels:

जि 1P	जेतव्य 3	"jemand, der besiegt werden muss; ein zu besiegender"
वृत् 1Ā	वर्तितव्य 3	"das, wo man sich befinden soll"
बुध् Kaus.	बोधयितव्य	"jemand, der geweckt werden soll; ein zu erweckender"

41.2.2.2. Il suffiss -अनीय / -अनीया

Furmaziun:

Radical cun vocala lunga + -⟪अनीय / -अनीया

Causatiu e 10. classa da prezens:

Radical, sco che el appar en il stem da causatiu, senza -aya- + -अनीय / -⟪अनीया

Exemples:

दा 3U	दानीय 3	"zu gebendes; was gegeben werden muss"
जि 1P	जयनीय 3	"zu besiegender"
कृ 8U	करणीय 3	"zu tuendes"
दृश्	दर्शनीय 3	"was man sehen muss; sehenswertes"
बुध् Kaus.	बोधनीय 3 bodh-aya - aya + -anīya	"ein zu weckender"
दा Kaus.	दापनीय 3 dā-paya - aya + -anīya	"was man geben lassen muss"

41.2.2.3. Il suffiss -य / -या

Furmaziun:

Radich (en stadi zero, plen u allungì) + -य

Las regulas exactas vesair en Kielhorn, Grammatik der Sanskrit-Sprache, S. 195 - 197!

Tractaziun da vocals finals:

1. Radichs cun -ā furman quest gerundiv cun -eya

Exemples:

ज्ञा 9U	ज्ञेय 3	"zu wissendes; was erkannt werden muss"
दा 3U	देय 3	"was gegeben werden muss"

2. Las radichas cun -i /-ī / -u / -ū /-ṛ han en regla stadi aut u allungà, exceptuà ch'ellas appartegnan a las radichas cun -i / -u /-ṛ, che furman in gerundiv cun il suffix -त्य (fem. -त्या) (lista da questas radichas apud Kielhorn, Grammatica §537).

Exemplei:

स्मृ 1P	स्मर्य 3	"woran man sich erinnern muss"

2a. Radichs cun -i/-ī han la furma auta

Exemples:

विक्री 9Ā	विक्रेय 3	"zu verkaufen; verkäuflich"
नी 1U	नेय 3	"zu führender"

Fig.: विक्रेयाणि पुष्पानि
(Sursa da l'immaġin: Detagls)

2b. Radichs cun -u /-ū sustitueschan il -o dal grad alt avant il -ya cun -av, il -au dal grad lung cun -āv. La furmaziun en grad lung significiescha en quest cas necessitad.

Ezemplu:

स्तु 2U	स्तव्य 3	"was gepriesen werden soll"
	स्ताव्य 3	"was notwendig gepriesen werden muss"

Ezempels per radichs finalas cun consonants (reglas cfr. Kielhorn, Grammatica § 533ss.):

Formaziun en bassa stadi:

Ezempels:

दृश्	दृश्य 3	"sehenswert"
शास् 2P	शिष्य 3	"jemand, der zu belehren ist = Schüler"

Fig.: दृश्यो मन्दिरः
(fonte da l'imagina: Details)

Furmaziun auta:

Exemples:

द्विष् 2U	द्वेष्य 3	"zu hassender = Feind"
भिद् 7U	भेद्य 3	"zu spaltender"

Furmis causativas e verbas da la decima classa dal present (चुरादि)

Formaziun:

Radix dal causativ-/present senza -aya- + -य

Esempel:

मन् Kausativ¹	मान्य 3 mān-aya - aya + ya	"zu ehrender, hochverehrter"

¹ realt. denominativ a मान

Fig.: मान्यः
(Fonte da l'imagia: Detagls)

41.2.2.4. Il suffix -त्य / त्या (anzitg -य / -या)

Lista da las radichas cun -i / -u /-ṛ, che furman in gerundiv anzitg cun -य / -या cun il suffix -त्य (fem. -त्या), en Kielhorn, Grammatica §537.

Furmaziun:

radich cun nivel bass + -त्य / -त्या

Exemples:

इ 2P	इत्य 3	"zu gehender"
श्रु 5P	श्रुत्य 3	"zu hörender"
कृ 8U	कृत्य 3	"zu tuender"

41.2.3. Sintacticas davos il "participi" da la necessitad passiva (gerundivum) (कृत्य)

Il gerundiv po vegnir adoperà en funcziun attributiva:

दर्शनीयं नगरम् = "ina citad che insa stgair da veser; ina citada attrativa"

Il gerundiv po er vegnir duvrà sco sustantiv predicativ en frars cun construcziun passiva, che expriman in obligaziun u in comand (cun न ina prohibiziun, in'impossibilitad):

काशी द्विजैर्द्रष्टव्या = "I dusvotnas duan vesair Benares"

Fig.: दर्शनीयं नगरं काशी
(Sursa da l'imagines: Details)

41.2.4. Differenzas en l'adopziun dals suffigis gerundiv

L'utilisaziun da questas suffissas s'entrecruda per gronda part.

• -तव्य (fem. -तव्या): exprima adina ina necessitad ed è preferìblamain utilizà predicativ (raramadi attributiv). Furmas cun quest sufix n'èn betg da duvrar en cumponiments nominal.
• -अनीय (fem. -अनीया) e -य (fem. -या) / -त्य (fem. -त्या) (sustituì da -य/-या): pon avair in'autra significaziun (surtut -य) en il senn dal tudestg "-wert" (p.ex. "sehenswert") u mo ina pussaivladad "-bar" (दृश्य "sichtbar"). Furmas cun quests sufixs pon vegnir negads cun अ-/-अन्- (betg dentant furmas cun -तव्य) ed existeschan तत्पुरुष sco lur element final en ils quals els appariscan.

41.2.5. Nagina colliaziun cun सु- e दुस्-**

Cun सु- e दुस्- en il significà «legier» resp. «pesant», na pon betg vegnir cumpunids gerundivs. En plaz da quai stat तत्पुरुष dal tip सुकर 3 («legier da far») (vd. Lecziun 18).

41.3. Lista da pleds

मूर्ख m = मूढ

भुजङ्ग m.: serp

Fig.: भुजङ्गः
(Sursa da l'imagina: Detagl)

केवलम् adv.: mo, sulet, cumpletamain

विष n.: venen

Fig.: भुजङ्गस्य विषम्
(Fonte da l'imagin: Details)

शास् 2P शास्ति : redarguir, dominar, cumandar, instruire

presescha il stgalim da presens debel शिष् : शिष्मस्, la 3.pl. P. ha però stgalim starm: शासति (!! finitiu -ati) accant da ocasional **शासन्ति. अशासुर्. Anche l'entir आत्मनेपद ha, per quant ch'i vegn adina nov/ocurra, il stgalim starm: शास्ते

Perf. I शशास, शशासुर्
Futur शासिष्यति
Passiv -शास्यते । शिष्यते
PPP शिष्ट : erudi, savi
Infinitiv शासितुम्
Absolut -शिष्य । -शास्य

da quist:

शासना f.: edict regal, doctrina, religiun

Illustraz.: शासना
(sursaida d'imagina: Details)

शास्त्र n.: doctrina, text d'instrucziun

शास्त्रिन् m.: erudià, savèr

Illustraz.: शास्त्री
(sursaida d'imagina: Details)

शिष्य 3: da instruir = student

शरण 3: protectent, protegint ; n. protecziun, refügi

सङ्घ n.: (a सम्-हन् : cun-schlagar): gruppa, amassada, communitad (p.ex. buddhista)

कन्या f.: giuvna femna, figlia, virginitad

अति preverbiu: sur, sur-via, sur-furà (en il spazi, en la tempistica, per numer, per quantitad, en l'ordinaziun, per pussanza, per intensitad), excessivamain

इ + अति 2P अत्येति : passar davos

PPP अतीत : n. passà

Esergizi 41.4.

A) Traduscha las duas maximas al cumenzament da la lecziun.

B) Traduscha:

बुद्धम् शरणं गच्छामि धर्मं शरणं गच्छामि सङ्घं शरणं गच्छामीति बुद्धगतैर्वक्तव्यम् ॥१॥

काशीं पत्स्ये गङ्गां द्रक्ष्यामि तत्र च मरिष्यामीति मन्यमानो मान्यो वृद्धनरः पुत्रांश्च पुत्रपुत्रांश्च धनं च तत्याज काशीं च प्राव्रजत् । एवं च रोध्यं दुःखं तरिष्यतीति मन्ये ॥२॥

Fig.: काशीं पत्स्ये गङ्गां द्रक्ष्यामि ...
(fonte da l'imaggina: Details)

कन्यां व्युवह तस्यां च पुत्रमजनयं महाधनं च लेभ एवं सुखमापेत्यतीते मुमोह । ततः प्रजज्ञौ सुखाद्दुःखं जायते तस्माल्लोकसुखमपि त्यजनीयं न च किंचिदिन्द्रियैः स्प्रष्टव्यमिति ॥३॥

विक्रेयाणि विक्रीयापुत्रवैश्यो भिक्षुभ्यो विक्रयफलमददाद्दानपुण्यं चादत्त । एतत्कर्म स्तुत्यमिति भिक्षवः प्रोचुर्बुद्धिमन्तस्तु विकल्पयन्ति किमेवं कुर्वाणो वश्यः पुण्यं चकारेति ॥४॥

गुरुभिः शिष्याः शासितव्याः शिष्यैरध्ययनमध्येतव्यम् ॥५॥