Lecziun 47

47.1. L'imperativ (लोट्)

L'imperativ (⟪लोट्⟫) designescha

• Befehl (wird auch durch das Gerundivum (कृत्य) ausgedrückt)
• Vorschrift
• Forderung
• Wunsch
• Bitte
• Einladung
• Überlegung
• Frage

Las significaziuns numnadas ha el en cumina cun l'optativ (विधिलिङ्).

Cun l'imperativ s'exprima era suenter:

• Permisiun
• che in act è temp ( vegn era exprimì tras il gerundiv (कृत्य))
• vulida da benedicziun

Exemples:

एहि । "Veni!"

ग्रामं भवानागच्छतु । u Optativ : ग्रामं भवानगच्छेत् । "Veni al vitg!"

वेदमध्ययै । u Optativ: वेदमधीयीय । "Veglia ch'i'j studesch il Veda."

इच्छामि भुङ्क्तां भवान् । u Optativ: इच्छामि भुञ्जीत भवान् । "Ils chesan, jau chesch."

किं वेदमध्ययै । u Optativ: किं वेदमधीयीय । "Deviau ch'jau studiar il Veda?"

करोतु शस्त्रं भवान् । u Gerundiv: भवता शस्त्रं कर्तव्यम् । "Fatscha in cutèl!" ; "Ti poschas far in cutèl." ; "È il temp da far in cutèl."

चिरं जीवतु भवान् । "Lung' ti vivai!"

Ordens politeivens vegnan gustusamain exprimids cun imperativs passivs.

Exemples:

भवता प्रविश्यताम् । "Entri per plaschair!"

निषद्यताम् । "Per plaschair, s'assai!"

En l'imperativ dal sanscrit classic èn las furmas da las persunas 1. formas da subjuntiv antigas. Il subjuntiv vedic è surtut il modus, ch'exprima in desideri: "Vulein ir!" "Nus vulain ir!"

L'imperativ vegn format dal stem dal present.

47.2. Furma dal Imperativ (लोट्) stem da present tematics

47.2.1. Desinenzas dal imperativ a radis da present tematic

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
Fins	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	-āni	-āma	-ai	-āmahai
2. Person मध्यमः	-ø / -tāt¹	-ta	-sva	-dhvam
3. Person प्रथमः	-tu / -tāt¹	-ntu	-tām	-ntām

Nota: ¹ Las fins da la 2. e 3. pers. sg. ponnan vegnir sustituidas cun -tāt, sche in desideri da benedicziun duai vegnir exprimmì:

भद्रो भवतात् "Che ti saja benedic!" "Che el saja benedic!"

शुभं भवतु u शुभं भवतात् "Chei chei!" "Tut tut!"

47.2.2. Emprima classe dal present (भ्वादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
भू 1P	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	भवानि	भवाम	भवै	भवामहै
2. Person मध्यमः	भव (bho + a + ø)	भवत	भवस्व	भवध्वम्
3. Person प्रथमः	भवतु	भवन्तु	भ्वताम्	भवन्ताम्

47.2.3. Sisavla classa dal temp preschent (tudādi)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
विश् 6P	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	विशानि	विशाम	विशै (viś-a + ai)	विशामहै
2. Person मध्यमः	विश	विशत	विशस्व	विशध्वम्
3. Person प्रथमः	विशतु	विशन्तु	विशताम्	विशन्ताम्

Fig.: प्रविशत
Hanuman Temple, Delhi = हनुमान् मन्दिर, दिल्ली / دہلی
(Font dal maletg: Details)

47.2.4. Quarta classa da prezens (दिवादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
नृत् 4P	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	नृत्यानि	नृत्याम	नृत्यै	नृत्यामहै
2. Person मध्यमः	नृत्य	नृत्यत	नृत्यस्व	नृत्यध्वम्
3. Person प्रथमः	नृत्यतु	नृत्यन्तु	नृत्यताम्	नृत्यन्ताम्

Fig.: नृत्यत
(Bildschend: Detagls)

47.2.5. Deschena classa da present (चुरादि) e causativs

चुर् 10U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	चोरयानि	चोरयाम	चोरयै	चोरयामहै
2. Person मध्यमः	चोरय	चोरयत	चोरयस्व	चोरयध्वम्
3. Person प्रथमः	चोरयतु	चोरयन्तु	चोरयताम्	चोरयन्ताम्

47.2.6. Passiv

ईक्ष् 1Ā

	आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	ईक्ष्यै (īks-ya + ai)	ईक्ष्यामहै
2. Person मध्यमः	ईक्ष्यस्व	ईक्ष्यध्वम्
3. Person प्रथमः	ईक्ष्यताम्	ईक्ष्यन्ताम्

47.3. Exercizi

A) Tradusci:

यदि गच्छसि गच्छ त्वम् । अहं न गमिष्यामि ॥१॥

आर्य प्रेक्षस्व मे परिभवम् ॥२॥

भो राम यदि मया गन्तव्यं तदैषा कन्यापि मम सहायिनी भवतु ॥३॥

Fig.: भो राम यदि मया गन्तवं तदैषा कन्यापि मम सहायिनी भवतु
(Font dal maletg: Detagls)

आर्ये तिष्ठ तिष्ठ । न त्वया भेतव्यम् ॥४॥

प्रसीदत्वार्यः ॥५॥

आर्ये स्वागतं ते ॥६॥

Fig.: आर्ये स्वागतं ते
(Fontana da l'immagina: Detagls)

आज्ञापयत्वार्यः किं मया क्रियतामिति ॥७॥

युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥८॥

प्रश्नः : कस्मात्त्वं भीतः । प्रतिवचनम् : तस्य रामस्य गुणेभ्यः । प्रष्टा : के तस्य गुणा यस्य गृहं प्रविश्याशितव्यमपि नास्ति ॥९॥

तवैव हस्ते शस्त्रं तिष्ठतु ॥१०॥

भवति न ते परिभवस्तत्रभवतो रामस्य निवेदयितव्यः ॥११॥

B.) Tradusci en Sanscrit (utilisescha l'imperativ):

1. Jau vegl esser.

2. El du esser cuntent.

3. Nus vulain clamar.

4. Jau veglirai cun ti (चतुर्थ्या).

5. Questa acziun duai vegnir fatga.

6. Els dezan (construcziun passiva).

7. Figl meu, tschertga la dividas!

8. Cumenza il studi!

9. Datei (प्र-यम्) als offrendas a l'antschads sferas da ris!

10. Els/ellas han da alegrar-si!

11. Jau vul guardar sin il mund giu.

16. Jau tai mussa chasa mussa.

13. Els (plur.) duain sco signurs dal sacrifici venerar ils dieus cun in sacrifici.

17. Allont da mi!

15. Figls duain naschair a ma!

24. Uschia duess esser!

25. Colpa il cavall!

29. Nus vulain ordinar las munds.

33. Nus vulain esser guidads da ti.

19. Vuleg cullar tia consorta.

20. Mora, inimis!

21. Combattai!

22. Els (pl.) possian cumandar.

23. Vuleg abitar en tia chasa.

24. Uschia succeda!

25. Frappa il caval!

27. Embriaghai vus!

28. Il caval duai trair la carga.

29. Vuleg ordenar las munds.

30. Beva la pozion!

31. Pensa!

32. Els (pl.) vegnian sconfigids.

33. Vuleg vegnir guidads da ti.

34. Ch’el portia feliçitad! (Vot da benedicziun)