Lektion 12
En questa lecziun avais da aprender:
- Il participi perfet passiv (PPP)
- Il significà dal PPP
- La furmaziun dal PPP
- Les leschas da la cumpunida da la vusch en la parola
- Il passiv ed il PPP da las radichas emparadas fin qua
12.1. Partizip Perfekt Passiv (PPP)
Ina pussaivel da construir frisas dal passiv en il temp passà è la construcziun cun il cunvegnaidamain ditg participi perfet passiv (PPP).
In realità n’è il PPP betg in ver participi, perquai ch’el na vegn betg format d’in stem temporal. El è pli stgimada ina furmaziun nominala a la radis cun il suffix primari -ta resp. -na. Perquai discurr’ins en la grammatica indiana dal suffix kta.
12.1.1. Schema per verbs transitivs
Agens (kartṛ) en il instrumental (tṛtīyā) -- object direct (karman) en il nominativ (prathamā) -- participi perfet passiv
Il PPP correspunda en quest cas cun l'object en numer, cas e gender.
Ina vartverb (“ess”) n’è necessari.
Esempis:
sādhunā svarga āptaḥ = साधुना स्वर्ग आप्तः = „(Dal sant è stà cuntanschì il tschiel) = Il sant ha cuntanschì in tschiel.“
brāhmaṇena devīṣṭā = ब्राह्मणेन देवीष्टा = „(Dal brahman è stada adorada la deessa cun in sacrifici) = Il brahman ha adorà la deessa cun in sacrifici.“
12.1.2. Schema I per verbs intransitivs e verbs dal moviment
Agens (kartṛ) en nominativ (prathamā) -- participi perfet passiv
En quest cas, concorda il participi dal perfectum passivum cun l'agent en numer, cas e genère. Il participi dal perfectum passiv ha en verbs intransitivs (verbs senza object direct) e verbs dal moviment significaziun activa.
Esempio:
kṣatriyā nagaraṃ gatā = क्षत्रिया नगरं गता = „La donna Kṣatriya è andata in città.“
12.1.3. Schema II per verbs intransitivs e verbs dal moviment
Agent (kartṛ) instrumental (tṛtīyā) -- PPP nominativ singular neutrum
Esempel:
kṣatriyeṇa (nagaraṃ) gatam = क्षत्रियेण (नगरं) गतम् = „(Dal Kṣatriya è (in la citad) ìt) = Il Kṣatriya è (in la citad) ìt.“
La construcziun suenter il schem II è mult pli rara che la construcziun suenter il schem I.
12.2. La significaziun dal PPP
Dunque, mentr che il cunsecutivamain ditg „participi perfet passiv“ per verbs transitivs ha per l'emprim lieu in significà passiv (āpta = „arrivà (vegnì)“) e per verbs intransitivs e verbs dal moviment in significà activ (gata = „andà“), dat quai qualchs verbs, nua che il PPP po avair tant significà activ sco er passiv:
z.B.
- gata = गत = „gegangen“ (aktiv); aber auch: gato mārgaḥ = गतो मार्गः = „ein gegangener Weg“ (passiv)
- āpta = आप्त = „erreicht worden“ (passiv), „erreicht habend“ (aktiv)
12.3. Bildung des PPP
S’presentes las suentas sudivisiuns (per mintga radis è il participi dal passà passì da imparar!):
(per la mai part) radis da basissim nivel
- + -ta
- cun vocal da giunt -i- avant: -ita
- + -na
- + -na
Las stamas feminins han il sufix -tā, -itā, -nā; il neutrum declines sco phala n.
12.3.1. PPP auf -ta (kta)
12.3.1.1. Senza vocali di legame -i- (aniṭ)
aniṭ = „senza (an-) il suffisso preceduto da (-i-) t“ (cioè senza la vocale di giunzione i).
Senza vocali di legame, si forma il PPP generalmente da radici che terminano in vocale, nonché da molte altre radici, senza che si possa dare una regola fissa su quali radici strutturate presentino o meno la vocale di legame.
Ina lista dals radis aniṭ sa chatta en Kielhorn, Grammatik § 298.
Exempels:
| Radix | PPP (kta) |
|---|---|
| bhū 1 P (भू) | bhū-ta (भूत) |
| smṛ 1 P (स्मृ) | smṛ-ta (स्मृत) |
| nṛt 4 P (nṛt-ta) (नृत्त) | nṛt-ta (नृत्त) |
| nī 1 U (नी) | nī-ta (नीत) |
| man 4 Ā (मन्) | ma-ta (*mn-ta) (मत) |
| su 5 U (सु) | su-ta (सुत) |
| gam 1 P (गम्) | ga-ta (< *gm-ta) (गत) |
| ji 1 P (जि) | ji-ta (जित) |
| śru 5 P (श्रु) | śru-ta (श्रुत) |
| kṛ 8 U (कृ) | kṛ-ta (कृत) |
| tan 8 U (तन्) | ta-ta (< *tn-ta) (तत) |
| iṣ 6 P (इष्) | iṣ-ṭa (इष्ट) |
12.3.1.2. Cun vocal da giugament -i- (seṭ)
seṭ = sa-iṭ = „cun (sa-) il sufix avantpostà (-i-) t“ (d.h. cun la vocala da giunch i).
Esempis:
| Radis | PPP (kta) |
|---|---|
| kup 4 P (कुप्) | kup-i-ta (कुपित) |
| khād 1 P (खाद्) | khād-i-ta (खादित) |
| rakṣ 1 P (रक्ष्) | rakṣ-i-ta (रक्षित) |
| vad 1 P (वद्) | ud-i-ta (< *vd-i-ta) (उदित) |
12.4. Les da las cumpuniziuns da sons en la paraula
Per las furmasiuns cun aniṭ èn da tegnair cont da las suandantas legas dal connex da sons en la paraula. Questas legas èn fitg impurtantas per la comprensiun da l’entira morfologia dal sanscrit.
| 1. k, t, p vor stimmlosem Verschlusslaut (z.B. t, th) bleiben unverändert: | pt, tt, kt = प्त्, त्त्, क्त् |
| 2. ct wird durch kt = क्त् ersetzt: | muc + ta » muk-ta = मुक्त |
| 3. śt wird durch ṣṭ = ष्ट् ersetzt: | dṛś + ti » dṛṣṭi = दृष्टि dṛś + ta » dṛṣṭa = दृष्ट viś + ta » viṣṭa = विष्ट |
| 4. Stimmhafter unaspirierter Verschlusslaut – außer j – wird vor stimmlosem Laut durch den ihm entsprechenden stimmlosen unaspirierten Laut ersetzt: | d + t(h) » tt(h) = त्त्, त्थ् (wichtig für die 2. Präsensklasse) |
| 5. jt wird durch kt ni ṣṭ ersetzt (nicht fakultativ!): | yuj + ta » yuk-ta = युक्त yaj + ta » iṣ-ṭa = इष्ट (< *yj-ta) sṛj + ta » sṛṣ-ṭa = सृष्ट sṛj + ti » sṛṣ-ṭi = सृष्टि |
| 6. Stimmhafter aspirierter Verschlusslaut + stimmloser Verschlusslaut » stimmhafter unaspirierter Verschlusslaut + stimmhafter aspirierter Verschlusslaut (Bartholomaesches Aspiratengesetz): | bh-t » b-dh: labh + ta » lab-dha = लब्ध dh-t » d-dh: budh + ta » bud-dha = बुद्ध yudh + ta » yud-dha = युद्ध krudh + ta » krud-dha = क्रुद्ध |
| 7. h-t wird ersetzt durch ḍh mit Dehnung eines vorhergehenden i bzw. u; ni durch gdh. Vor einem solchen ḍh wird a durch o, seltener durch ā, ersetzt: | dah + ta » dag-dha = दग्ध guh + ta » gūḍha = गूढ (guh 1 (gūhati) „etwas verbergen”) muh + ta » mug-dha / mūḍha = मुग्ध / मूढ sah + ta » soḍha = सोढ |
12.5. Glista da pleds
- budh 4 Ā (budhyate) / 1 U (bodhati), PPP buddha ⟪बुध्बुध्यतेबोधतिबुद्ध⟪ : sveschlar, sveschlar a la cumprensiun, reconuscher; PPP buddha 3 sveschlà, perquai Buddha = "el sveschlà" (betg: el illuminà)
Imag.: गौतमो बुद्धः
(Sursa d’imagia: Detagls)
- dah 1 P (dahati), PPP dagdha दह् दहति दग्ध : (alquai) arder
- sah 1 Ā (sahate), PPP soḍha सह् sahate soḍha : dominar, sustegnir, sustegnir pazientamain = perdonar
- mṛga m. मृग : animal selvadi
- mārga m. मार्ग : via (las vias eran savens ils sentiers dals animals)
Imag.: मार्गः
(Sursa d’imagia: Detagls)
- api अपि : era (postposì)
A la 6. classa da prezens cuntschentan ils grammatichers nativs quai che vegn numnà radis, che furman la stgala da prezens cun in infix nasalic ed il vocal tematic a, per exempel:
- muc 6 U (muñcati), PPP mukta मुच् मुञ्चति मुक्त : liberar, liberar; liberar dal circul da la renaixientscha (saṃsāra m.) = redimì
- sic 6 U (siñcati), PPP sikta सिच् सिञ्चति सिक्त : asperger
Per la furmaziun da las paraulas:
- muc: mokṣa m. मोक्ष : Distacament, liberaziun, redenziun
- sic + abhi-: abhiṣeka m. अभिषेक : Aspersiun d'in re en il decurs da l'incunaziun regia, incunaziun regia
- budh: bodhi m./f. बोधि : l'evangelisaziun (cun la quala in Buddha u Jina cuntanscha la visiun redentiva)
Abb.: महावीरो जिनः
(Sursa d’imagine: Detagls)
- buddhi f. (budh + -ti) बुद्धि : cuschientscha, organ da cuschientscha.
12.5.1. Passiv e il PPP dals radis gudìds fin qua
| Wurzel धातु | Passiv Präsens 3. sg. Indikativ यक् लट् | PPP क्त |
|---|---|---|
| aś 5 Ā अश् | aśyate अश्यते | aṣṭa अष्ट |
| āp 5 P आप् | āpyate आप्यते | āpta आप्त |
| as 2 P अस् | — | bhūta भूत |
| bhaj 1 U भज् | bhajyate भज्यते | bhakta भक्त |
| bhū 1 P भू | bhūyate भूयते | bhūta भूत |
| budh 4 Ā / 1 U बुध् | budhyate बुध्यते | buddha बुद्ध |
| dah 1 P दह् | dahyate दह्यते | dagdha दग्ध |
| div 4 P दिव् | dīvyate दीव्यते | dyūta द्यूत |
| dṛś दृश् | dṛśyate दृश्यते | dṛṣṭa दृष्ट |
| gam 1 P गम् | gamyate गम्यते | gata गत |
| grah 9 U ग्रह् | gṛhyate गृह्यते | gṛhīta गृहीत |
| hṛ 1 U हृ | hriyate ह्रियते | hṛta हृत |
| i 2 P इ | īyate ईयते | ita इत |
| iṣ 6 P इष् | iṣyate इष्यते | iṣṭa इष्ट |
| jan 4 Ā जन् | janyate जन्यते | jāta जात |
| ji 1 P जि | jīyate जीयते | jita जित |
| kath 10 U कथ् | kathyate कथ्यते | kathita कथित |
| khād 1 P खाद् | khādyate खाद्यते | khādita खादित |
| kṛ 8 U कृ | kriyate क्रियते | kṛta कृत |
| krudh 4 P क्रुध् | krudhyate क्रुध्यते | kruddha क्रुद्ध |
| kup 4 P कुप् | kupyate कुप्यते | kupita कुपित |
| labh 1 Ā लभ् | labhyate लभ्यते | labdha लब्ध |
| man 4 Ā मन् | manyate मन्यते | mata मत |
| mṛ 6 Ā मृ | mriyate म्रियते | mṛta मृत |
| muc 6 U मुच् | mucyate मुच्यते | mukta मुक्त |
| nī 1 U नी | nīyate नीयते | nīta नीत |
| paś पश् | (dṛśyate) दृश्यते | (dṛṣṭa) दृष्ट |
| pat 1 P पत् | patyate पत्यते | patita पतित |
| prach 6 P प्रच्छ् | pṛcchyate पृच्छ्यते | pṛṣṭa पृष्ट |
| pūj 10 U पूज् | pūjyate पूज्यते | pūjita पूजित |
| rakṣ 1 P रक्ष् | rakṣyate रक्ष्यते | rakṣita रक्षित |
| ram 1 Ā रम् | ramyate रम्यते | rata रत |
| sah 1 Ā सह् | sahyate सह्यते | soḍha सोढ |
| sic 6 U सिच् | sicyate सिच्यते | sikta सिक्त |
| śru 5 P श्रु | śrūyate श्रूयते | śruta श्रुत |
| su 5 U सु | sūyate सूयते | suta सुत |
| svap 2 P स्वप् | supyate सुप्यते | supta सुप्त |
| tyaj 1 P त्यज् | tyajyate त्यज्यते | tyakta त्यक्त |
| uch उछ् | — | uṣita उषित |
| vad 1 P वद् | udyate उद्यते | udita उदित |
| vas 1 P वस् | uṣyate उष्यते | uṣita उषित |
| vadh वध् | vadyate वद्यते | hata हत |
| yaj 1 U यज् | ijyate इज्यते | iṣṭa इष्ट |
| yudh 4 Ā युध् | yudhyate युध्यते | yuddha युद्ध |
12.6. Exercizi
A) Formai las frasis passivas dal temp passà cun l’ausa dal PPP (participi dal passà) da las frasis activas da Lektion 7, exercizi A; cun verbs intransitivs e verbs da moviment, formai frasis activas dal temp passà.
B) Bildet die entsprechenden Partizipien der Vergangenheit Passiv (PPPs) zu den Verbformen aus Lektion 10, Übung A. Beachtet dabei, dass einer Form wie sṛjati PPPs in allen drei Geschlechtern entsprechen.
C) Mettai las frasis da Lecziun 10, exercizi C, en il passiv al temp passà.