Lektion 57

57.1. Aorist 4: s-Aorist

Il s-aorist vegn format per la maiur part dals radichs अनिट्, sch’els na han betg exclusivamain ina autra furma d’aorist. Radichs अनिट् facultativs pon en general furmar quai u l’aorist iṣ. Era radichs अनिट्, che furman il परस्मैपद suenter la 1., 2. u 6. furma da l’aorist, furman il आत्मनेपद suenter l’s-aorist.

Formaziun: Augment + radis + s + desinenz secundara atematica

Tabella da las desinenzas cun suffix da furmaziun dal stemm

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-sam	-sma	-si	-smahi
2. द्वितीयः	-sīs	-sta	-sthās	-dhvam
3. प्रथमः	-sīt	-sur	-sta	-sata

Ves ademplescha la lesch generala da las emprimas, che ina fricativa daventa muta tranter dus consonants da arrest (cfr. उद् + स्थित » उत्थित), quai vul dir, la desinenza da la radis -s daventa muta avant desinenzas che cumenzan cun -t- u -th- (betg suenter nasals u r-).

Ezempels:

3.sg.Ā a-kṣip + s + ta » अक्षिप्त
2.sg.Ā a-kṣip + s + thās » अक्षिप्थास्

Tals cunquistas furmas pudessan era pertgirar era aorist da la radis e pertgian probablamain per part era là.
Tals cunquistas furmas pudessan era pertgirar era aorist da la radis e pertgian probablamain per part era là.
I grammatichers indians han era cunquistas sco अकृत (3.sg.Ā) numerà al s-aorist, ch'è cleramain pertgiran l'aorist da la radis. Per quest intent han ils grammatichers indians inventà la suandanta regla da la lingua ad-hoc per l's-aorist:

«Posta ina vocala curtta, perdan las «desinenzas» che cumenzan cun -st- u -sth- il -s-».

En tut ils auters cas èn da resguardar las reglas foneticas per la cumbinaziun da consonantas finalas cun s-.

Per -dhvam vala:

Il -dh- da -dhvam vegn sustitui da -ḍh- su tut ils vocals na/a/ā, uschia su -r.

z.B. चि 5U: 2.pl.Ā अचेढ्वम्

Form der Radis:

• परस्मैपद : Stadi da distensiun
• आत्मनेपद :
  • Radichas cun i/ī/u/ū final: stadi aut
  • -ṝ final vegn sustituid cun -īr u -ūr
  • Radichas ablautantas cun ā/e/o: stadi bass
  • auters vocals da radicha: senza midada (i.e. normalmain stadi bass)

Exemples:

	3.sg.P
चि 5U	अचैषीत्
श्रु 5P	अश्रौषीत्
कृ 8U	अकार्षीत्
भज् 1U	अभाक्षीत्
भञ्ज् 7P	अभाङ्क्षीत्
भुज् 7U	अभौक्षीत्
	3.sg.Ā
---	---
चि 5U	अचेष्ट
नी 1U	अनेष्ट
सू 2/4	असोष्ट
	sg.Ā
दा 3U	अदिषि अदिथास् अदित
	1.sg.Ā
कृ 8U	अकृषि
पच् 1U	अपक्षि

दृश् e सृज् han en परस्मैपद nivel da degnaziun cun il diphtong crescent -rā-:

दृश् 3.sg.P अद्राक्षीत्

Auch der Aorist andere Radisn mit -ṛ- an vorletzter Stelle kann so gebildet werden:

कृष् 1P/6U 3.sg.P अकार्क्षीत् / अक्राक्षीत्

Paradigmas:

नी 1U "duar"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अनैषम्	अनैष्म	अनेषि	अनेष्महि
2. द्वितीयः	अनैषीस्	अनैष्ट	अनेष्ठास्	अनेढ्वम्
3. प्रथमः	अनैषीत्	अनैषुर्	नेष्ट	अनेषत

Fig.: भीमराव रामजी आंबेडकर (१८९१ १९५६) । सो ऽनैषीद्दलितान् ॥
(Sursa d'imagines: Detagls)

कृ 8U "far"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अकार्षम्	अकार्ष्म	अकृषि	अकृष्महि
2. द्वितीयः	अकार्षीस्	अकार्ष्ट	अकृथास्	अकृढ्वम्
3. प्रथमः	अकार्षीत्	अकार्षुर्	अकृत	अकृषत

तुद् 6U "battair"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अतौत्सम्	अतौत्स्म	अतुत्सि	अतुत्स्महि
2. द्वितीयः	अतौत्सीस्	अतौत्त aus: a-taut + s + ta	अतुत्थास्	अतुद्ध्वम्
3. प्रथमः	अतौत्सीत्	अतौत्सुर्	अतुत्त	अतुत्सत

Formas irregularas:

1. Radischa cun nasals (गम्, मन्, रम्) furman l'aorist s cun stadi da grond:
अगंसि । अमंसि । अरंस्त
Naven dat per गम् las formas regularas cun stadi da pitschen:
अगसि (« *a-gm-si) । अगथास् । अगत (en P ha गम् l'aorist thematic)

2. पद् 4Ā è regularmain (p.ex. अपत्सि), en la 3.sg.Ā ha el però la furma dal aorist da radich passiv:
   अपादि "el è ì

3. बुध् Ā poa esser en la 3.sg.Ā la furma dal aorist passiv da la radis:
   अबोधि / अबुद्ध "el reconoscha"

57.2. Exercizi

A) Tradurretz e determinai senza agidza las suventas formas e crea las correspundentas formas da l’aorist. A l’exceptiun da causativs e radichs che creeschan l’aorist cun s è indicà en parentesa la classa dal aorist correspundent:

1. पेचिथ
2. अवक् (३)
3. सोष्यसि
4. छिन्दे
5. कुरुषे
6. आधत्ते
7. पद्यते
8. जिगाय
9. जिघ्रामः (१,६)
10. शासति (२)
11. स्तुवे
12. दिग्धे
13. प्लवध्वे
14. तस्थिथ (१)
15. बिभ्यति
16. ततर्प
17. जुहुथ
18. ऊषुः
19. ससर्जिथ
20. लिल्यिरे
21. अत्याजयम्
22. सिध्यथ (२)
23. निन्य
24. कर्षन्ति
25. अप्रच्छयन्

B) Tradurretz e determinai las suventas formas:

1. चेलुः
2. जन्तुः
3. अश्वसीत्
4. ज्येष्ठायाः
5. संयक्
6. असे
7. असि
8. अचैष्ट
9. अचेष्ट
10. अभग्नम्
11. भस्म
12. हवींषि
13. अद्राक्षीः
14. शनैः
15. अपन्थाः
16. शत्रुह
17. उदासीने
18. कनीयान्
19. कन्याम्
20. आरम्
21. रिपू
22. अदात्
23. आदत्
24. अवोढ
25. अवोचम्
26. दिक्
27. शुनोः
28. यते
29. येते
30. याते
31. चतस्रः
32. परंपरायै
33. विमलाभ्याम्
34. ते
35. रजसि
36. रजसी
37. विक्रेढ्वम्
38. युष्मत्
39. अघम्
40. अभुक्थाः
41. उत्थानाय
42. अलुम्पत
43. अलुपत
44. अलुप्त
45. अलुप्तम्
46. वसिष्ठे
47. वर्षिष्ठे
48. अक्षैष्म
49. अहृत
50. कामधुग्भिः
51. अमुत्र
52. पत्युः
53. क्षेपीयन्
54. आदि्षि
55. पाणी
56. अस्प्राक्षम्

lekt5701: [Quella da l’imagines: Wikipedia. Public Domain]