🇨🇭 RM - Rumantsch
🇨🇭 RM - Rumantsch
Apparientscha
🇨🇭 RM - Rumantsch
🇨🇭 RM - Rumantsch
Apparientscha
Davant da desinenzas che cumenzan cun vocala vegn in -n- intercalà, quai è in’influenza dals stems n (-in).
| वारि n. "Wasser" | मधु n. "Honig" | |
|---|---|---|
| प्रथमा, द्वितीया | वारि | मधु |
| तृतीया | वारिणा | मधुना |
| चतुर्थी | वारिणे | मधुने |
| पञ्चमी | वारिणस् | मधुनस् |
| षष्ठी | वारिणस् | मधुनस् |
| सप्तमी | वारिणि | मधुनि |
| आमन्त्रितम् | वारि वारे | मधु मधो |
| प्रथमा, द्वितीया, आमन्त्रितम् | वारीणि | मधूनि |
| तृतीया | वारिभिस् | मधुभिस् |
| चतुर्थी | वारिभ्यस् | मधुभ्यस् |
| पञ्चमी | वारिभ्यस् | मधुभ्यस् |
| षष्ठी | वारीणाम् | मधूनाम् |
| सप्तमी | वारिषु | मधुषु |
In partizpi Parasmaipada dal temp passà vegn furmà uschia:
PPP + -vant / fem.: vatī
Declinaziun sco las radichas cun -vant resp. f. देवी
PPP + -vant / fem.: vatī
Declinaziun sco las radichas cun -vant resp. f. देवी
Exempels:
कृतवन्त् (kṛta-vant) / कृतवती "in/ina, che ha fatg"
भिन्नवन्त् "in chel che ha spartì"
Il suffix तद्धित -maya / f.: -mayī furmascha adiectivs cun il significà
Avant -maya (uscomé avant -मात्र) vegnan ils consonants da clausura dal final da la forma da pausa sustituids cun il nasals correspundent.
Exemples:
अन्नमय 3 "ric da mangiar"
चिन्मय 3 (a चित् f. "intellect") "consistend da pensament / entendiment"
वाङ्मय 3 (a वाच् f. "lingua") "consistend da discurs"
सोममय 3 "fatg da soma, consistend da soma"
Nomina cun la finiala -maya vegnan adina puspè duvrads sco substantivs neutrals e designan alura abundanza da quai che vegn designà tras il substantiv, al qual èn -maya agiuntà.
p.ex. अन्नमय n. "abundanza da mangiar"

Abb.: अन्नमयम्
विवाहः, Chennai = சென்னை
(font da l'imagines: detagls)
Il sufix तद्धित -eya / f.: -eyī appar, tranter auters, a feminas en il significà da
Stadi da distens (वृद्धि) dal emprim vocal.
p.ex. कौन्तेय m. "figl dal कुन्ती"

Abb.: भीमः कौन्तेयः
Figura da Wayang, Java, Indonesia
(Fonte dal maletg: Detagls)
Il suffixe adverbial -śas cumpilia avierbs da (principalmain) significaziun distributiva:
numerals
Exemples:
एकशस् "singul, in singel"
द्विशस् "a dus, in singel"
शतशस् "a cent, in singel"
autras paraulas
Exemples:
भागशस् "part per part"
सर्वशस् "ovunda, tut ensemen"
नित्यशस् "constantamain"

Abb.: अनुक्रमेणैकशः
Coda davant il temple, Trivandrum = Thiruvananthapuram = തിരുവനന്തപുരം
(Sursa da l'imaginescha: Detagls)
Vers las radischs
Sustantivs ed adiectivs ponan vegnir usads sco preverbis per exprimir che ina persuna u ina cosa daventa quai ch'è designà tras quel sustantiv, u che ina persuna u ina cosa daventa quai ch'è designà tras quel sustantiv.
La fin dal sustantiv vegn tractada uschia:
La fin dal nom vegn tractada uschia:
**las finals -a e -a da paraulas declinablas vegnan sustituidas cun -ī **
Exemples:
कृष्णीभवति "quai che n'è betg niar vegn niar"
कृष्णीकरोति "el fa quai che n'è betg niar niar"
गङ्गीभवति "el/ella daventa il Ganges"
**las finals -i e -u vegnan sustituidas cun il vocal lung correspundent **
Exemples:
शुचीभवति "el/ella/el daventa pur"
गुरूभवामि "jau davent maister"
**la final -ṛ vegnan sustituidas cun --rī **
p.ex. पित्रीभवति "in um che n'è betg bab (पितृ) daventa bab = in um ch'ha ses emprim uffant"
**la finala -n vegn adina ed il vocal precedent vegn tractà tenor las reglas surmenziunadas **
ex. राजीबभूव "in (che n'era betg re) è daventà re (राजन्)"
**auters nomina pluristammals sa preschentan en la furma dal stem, ch'els han en il locativ (सप्तमी) plural. Il stem sutess suttaschatta alura las regulas da sandhi usitadas. Vesa Kielhorn, Grammatik § 489,3. **
ex. तिर्यक्करोति "el metta trasversalmain (तिर्यच्)"

Fig.: भस्मीकृतं वनम्
Brada da stgallei, Arunachal Pradesh = अरुणाचल प्रदेश
(Sursa da l'imaginescha: Detagls)
Per exprimer che ina persuna u chos daventa cumplettamain quai, u che inqualcun fa qualchidina u inqual auter cumplettamain quai, ch'è designà tras in num substantiv, po al num substantiv
s'aggregar il suffix -sāt (che na daventa mai -ṣāt)
agiontar e derivar la parola cun las radis
a ina cumpostaziun verbala.
Exempels:
अग्निसाद्भवति । अग्निसात्संपद्यते "el daventa cumplainamain foc"
भस्मसात्करोति "el transfigurescha cumplettamain en tschendra (भस्मन् n. "tschendra"))
Manchmal bedeutet das Suffix -sāt, dass eine Person ni Sache
quai che vegn designà dal sustantiv
Exempl:
राजसाद्भवति "el vegn dependent dal re, el deventa proprietad dal re"
Suenter las furmas cun -sāt vegnan radichas betg tractadas sco suenter prefix, uschia absolutiv:
भस्मसात्कृत्वा
La repetiziun da parolas exprima en il sanscrit:
Occaisionalemain po da tals cumposts vegnir format in compositum
Exemples:
एकैक 3 "mintgin"
अल्पाल्प 3 "fitg minus"
नवनव 3 "adina nov"
Cun ils cumposts ditschs आम्रेडित, nua ch'ins repeta paraulas declinadas, ma la segunda ha in accent en il temp preclassic, uschia ch'i sa tracta d'in cumpost, vesair Wackernagel, Altindische Grammatik II,1 p. 142ss.
Quai betg tractà qua vesair per ex. en Kielhorn, Grammatik §201ss.
Las paraulas numericcas per 1 fin a 19 èn adiectivs.
Las paraulas numericcas per 1 fin a 4 èn differentas en la declinaziun per ils trais generes.
Per las paraulas numericcas per 5 fin a 19 (नवदशन्) dat ina suletta declinaziun per ils trais generes.
Per questas paraulas numericcas adiectivas vala, sco per tut ils adiectivs: ella sto esser en il medem cas, numer e gender sco il nom associà ed inversamain (quai vul dir: per 1 singular, per 2 dual, per ils ulteriurs plural).
Numerali adiectivs:
1 एक 3 (Declinaziun sco सर्व, en il plural: "tschertgs")
2 द्वि 3
3 त्रि 3
4 चतुर् 3
5 पञ्चन् 3
6 षष् 3
7 सप्तन् 3
8 अष्टन् 3
9 नवन् 3
10 दशन् 3
La declinaziun vegn dondada en il lieu adequat en las listas da vuschablas.
Ils ulteriurs adverbis numerals fin 19 vesair per ex. en Kielhorn, Grammatica §201.
Las paraulas numericallas per 19 (एकोनविंशति "ina maina che 20") fin a 99 èn sostantivs femenins e vegnan declinadas sco मति f. uva nomina da radichas sin -t (per ex. त्रिंशत् f.).**
Exempels:
20 विंशति f.
30 त्रिंशत् f.
Las numerals per nums da 100 èn sustantivs neutrals. Elsi declines sco फलम्.**
Exemples:
100 शत n.
1000 सहस्र n.
Ils singuls nums sustantivs vesair per exempel en Kielhorn, Grammatica §201.
Dal difference tranter adjetivs verbalas e sustantivs verbals per nums cardinals resulta la consequenza suandanta per la sintaxa:
Vedeir per exaimpel en Kielhorn, Grammatica §201s.
a) "-mal":
ina giada: सकृत्
duas giadas: द्विस्
trais giadas: त्रिस्
quatter giadas: चतुस्
quintgiadas e cun sufix -कृत्वस्: पञ्चकृत्वस्
b) "-fach": vegn exprimà cun il sufix -धा
simpl: एकधा
dupl: द्विधा । द्वेधा
e cun sufix -fach: द्वेधा
c) "je ...", "a ...": vegn exprimà cun il sufix -शस् (veggia sur!)
द्विशस् "a dus, già dus"
"-fältig":
zweifältig, aus duas existent
dreifältig, da trais parts existent
a partir da 4 vegn "-fältig" exprimaì dal suffix -तय (f.: -तयी): चतुष्टय m.n. चतुष्टयी f. "quatterfältig"
Ulteriuras furmas sa pigliar dals dicziunaris u grammaticas.
बहुव्रीहि vegnan regularmain format.
Exempl:
चतुर्मुख m. "in ch'ha quatter vultas" = चत्वारि मुखानि यस्य सः (in num da Brahmā)

Abb.: चतुर्मुखः
(Sursa d'imagines: Detagls)
तत्पुरुष cun in num cardinal en il prim element na pon betg vegnir formatids a gieu:
Regla 1: Parolas, ch'inditgeschan ina direcziun dal sid ( sco पूर्व 3 "oriental", उत्तर 3 "boreala"), e parolas per nums cardinals pon cun autras palabras mo formar in कर्मधारय-composit, sche il composit vegn duvrà sco num propi.
Perquai na dastga per exempel da उत्तरा वृक्षाः "albs dal nord" u da पञ्च ब्राह्मणः vegnir format in Tatpuruṣa. Da सप्तन् e da ऋषि po dentant vegnir format il Tatpuruṣa सप्तर्षि m. "ils set Ṛṣis", sche quai stat sco num per la constellaziun da l'Ursa maior.

Abb.: सप्तर्षयः
La constellaziun da set stailas = ils set stailas pli clers da l'Ursa maior
(Sursa d'imagines: Detagls)
Regla 2: Differente da la regla 1, ina paraula che designescha in directiun dal tschiel u in numeral cardinal po furmar cun autra substantiv in Tatpuruṣa, sche
al cumpositum ussa furmà vegn agiuntà in sufix Taddhita
exempels:
pūrva + śālā ("sala) » *pūrvaśālā (betg usà! + sufix Taddita -a » पौर्वशाल 3 "en la sala orientala"
ṣaṣ + mātṛ » *ṣaṇmātṛ (betg permess! + sufix Taddhita -a » षण्मातुर m. "il uffant da sis mauns" (= कार्त्तिकेय)
il cumpositum ussa furmà vegn usà en in significat che autramain vegn designà cun in sufix Taddhita (a questa moda è il passadi al Bahuvrīhi fluì):
exempels:
dvi + go » द्विगु : betg: "duas vacchas", ma: "cumprà per duas vacchas"
द्विवर्ष betg: "duos onns", ma: "duos onns vegl"
il cumpositum ussa furmà è la part avant d'in auter cumpositum
exempel:
pañca + go » pañcagava (betg permess sco singula paraula!) + dhana » पञ्चगवधन m. "in che ha richetsa da sis vacchas"

Abb.: षण्मातुरः कार्त्तिकेय:
Jalakandapuram = ஜலகண்டபுரம்
(fonte da l'imagia: Detagls)
Inna beziunaziun per in num cardinal (ma betg per ina direcziun dal sid) po furmar cun auters sustantivs in Tatpuruṣa, er lura sche il cumpost resultant designescha in aggregat da plirs objects, cto. duos u dapli objects en ina unitad.
Tatpuruṣa, che vegnan furmads tenor questa regla, numneschan Dvigu (द्विगु).
Cumposts Dvigu, che designeschan ina unitad, èn usitadamain neutras. Finischa il secund element cun -a, alura po sufix feminin -ī apparir. Finischa il secund element cun fem. -a, alura vegn en ses lieu u neutral -a u feminin -ī. Finischa il secund element cun -an, alura vegn substituí cun -a u -ī.
Exemples:
त्रि + भुवनव् » त्रिभुवन n. "l'aggregat da las trais munds, las trais munds sco unitad, il tri-mund (tschiel-terra-sutmund)
त्रिलोक n. । त्रिलोकी n. "Dreiwelt"
Dvigu-Komposita, denen kein Taddhitasuffix angefügt ist, die aber die Significaziun haben, die durch ein Taddhita-Suffix bezeichnet wird, richten wie Bahuvrīhis ihr Geschlecht nach dem Nomen, welches sie näher bestimmen (es sind in Wirklichkeit wohl Bahuvrīhi)
Exempl:
पञ्चगु 3: "per quatter vuschas gudagnà"
अखिल 3: lückenlos, ganz
निखिल 3: vollständig, ganz
da:
खिल m.: terra arida, terren desert

Fig.: खिलः
Tambhol, Akole, Ahmednagar = अहमदनगर
(fonte da l'imagia: Detagls)
अन्तर् Adv.: intern, en l'intern ; postposiziun cun gen. loc. (षष्टी, सप्तमी): en l'intern, al center ; postposiziun cun gen. abl. (षष्ठी, पञ्चमी): or da ... giu
अन्योन्य 3: reciproc, in l'auter
इ + वि + परि 2P विपर्येति : fallir
PPP विपरीत 3: sbagl, fals
त्रि 3: trais
| Maskulinum पुंस् | Neutrum नपुंसकम् | Femininum स्त्री | |
|---|---|---|---|
| 1. Nominativ १. प्रथमा | त्रयस् | त्रीणि | तिस्रस् |
| 2. Accusativ २. द्वितीया | त्रीन् | त्रीणि | तिस्रस् |
| 3. Instrumental ३. तृतीया | त्रिभिस् | ||
| 4. Dativ ४. चतुर्थी | त्रिभ्यस् | ||
| 5. Ablativ ५. पञ्चमी | त्रिभ्यस् | ||
| 6. Genitiv ६. षष्ठी | त्रयाणाम् | ||
| 7. Lokativ ७. सप्तमी | त्रिषु | ||
निस् Postposiziun e prefix tar substantivs e verbs: giu, lunsch, ora, davent, senza - da
पीड् 10P पीडयति : premter, tormentar ; affligiar, assediar, plagar

Abb.: पीडिताः
Hyderabad = హైదరాబాద్
(Font da l'imagines: Detagls)
पर 3: (declinaziun sco सर्व) lunsch, stranier, pli aut (पञ्चम्या), ultim, il pli aut ; auter, stranier, ostil ; m.: stranier
dafrom:
परम् Adv.: en grondà part, sin quai, suenter, ma, però
प्रति Postposiziun (द्वितीयया): a - vers, en direcziun da, respecto a, cunter
प्रधान 3: principala, la meglra ; n.: il pli impurtant

Abb.: प्रधानः
मुंबई
(Sursa da l'imaginescha: Detagls)
लौल्य n.: avidad, lüsternadad
वर्ग m.: sectiun, departiment, gruppa
त्रिवर्ग m.: gruppa da trais (p.ex. धर्मः, अर्थः, कामः ; u: सत्त्वम्, रजस्, तमस् ; u: ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः)
वश् 2P वस्टि, उशन्ति, Imperat. 2.sg.: उड्ढि : vulair, ordonar, desiderar
Perf Va उवाश, ऊशुर्
Fut. वशिष्यति
Pass. उष्यते
Kaus. वाशयति
PPP उशित
Inf. वशितुम्
Absol. -वश्य
वा 2P वाति : sofflar, spirar
Perf IV ववौ
Fut. वास्यति
Pass. वायते
Kaus. वापयति
PPP वान । वात
Inf. वातुम्
dafrom:
वात m.: vent
वृज् 7P वृणक्ति 1P वर्जति : girar, turnar ; alloniar, excluder
Perf. II ववर्ज, ववृजुर्
Fut. वर्जिष्यति
Pass. वृज्यते
Kaus. वर्जयति : eliminar
Kaus. PPP वर्जित : privà d'in quaicosa, liber da
PPP वृक्त
Inf. वर्जितुम्
व्यवहार m.: activitad, cumpurtament, relaziun, traffic, affar, cumerc, (process) judicial
शील n.: usanza, abitudin, natira, caracter, buna abitudin = moral
सूर्य: m. Suna
सेव् 1Ā सेवते: a inu (द्वितीया) servir, star al servetsch, onorar, amar
Perf I सिषेवे
Fut. सेविष्यते
Pass. सेव्यते
Kaus. सेवयति
PPP सेवित
Inf. सेवितुम्
Absol. -सेव्य
da dal:
सेवा f.: servetscha, visita
धीर 3: ferm, stàbel, cuntinuant, persistent
शम् शाम्यति
शशाम, शेमुर्
शमिष्यति
शम्यते
शमयति
शान्त
शमित्वा । शान्त्वा
कोविद 3: experient en (षष्ठ्या सप्तम्या वा)
याम m.: guardia da la notg (mintga trais uras)
परंपरा f.: serie cuntinada
अमुत्र Adv.: là, en direcziun da là
च्यु 1Ā च्यवते : s’muver, sa movimentar, cadair
Perf. IIIa चुच्युवे
Fut. च्योष्यते
Pass. च्यूयते
Kaus. च्यावयति
PPP च्युत
भू + अनु 1P अनुभवति : reconuscher, sentir, percepziunar, experientschar
चक्र n.: roda

Abb.: चक्रम्
Konark = कोनार्क
(sursa d’imagines: detagls)
कदली f.: plantag da bananas (Musa sp.)

Fig.: कदली
Hampi = ಹಂಪೆ
(Fonte da imagem: Detalhes)
सार m.n.: cor, miez, essenza, substanzia
दिव्य 3: celestial, divin
वर 3: meglier
आदर्श m.: specch
मल m.n.: sursch, defect

Abb.: मलम्
मुंबई
(fonte da l'imagines: Detagls)
त्रिपिष्टप n.: il tschiel d'Indra
मार m.: il mal personifitgà, la seducziun/personificaziun manipulativa, diav

Abb.:
Amaravati = అమరావతి, 2. tschientaner p.d.C.
(fonte da l'imagines: Detagls)
विजिज्ञासु 3: in che vul reconuscher cumplettamain
त्रै 1Ā त्रायते : proteger, salvar
Perf. IV तत्रे
Fut. त्रास्यते
Pass. त्रायते
Kaus. त्रापयति
PPP त्राण । त्रात
Inf. त्रातुम्
१. मनुस्मृति ४, १५९ - १६१
यद्यत्परवशं कर्म
ततद्यत्नेन वर्जयेत् ।
यद्यदात्मवशं तु स्यात्
ततत्सेवेत यत्नतः ॥१५९॥
सर्वं परवशं दुःखं
सर्वमात्मवशं सुखम् ।
एतद्विद्यात्समासेन
लक्षणं सुखदुःखयोः ॥१६०॥
यत्कर्म कुर्वतो ऽस्य स्यात्
परितोषो ऽन्तरात्मनः ।
तत्प्रयत्नेन कुर्वीत
विपरीतं तु वर्जयेत् ॥१६१॥
Explicaziun: सुखदुःखयोः Gen.Lok.Dual.m.f.n. (Dualdvandva)
२. मनुस्मृति २, ६ Davart las fontanas dal धर्म
वेदो ऽखिलो धर्ममूलम्
स्मृतिशीले च तद्विदाम् ।
आचआरश्चैव साधूनाम्
आत्मनस्तुष्टिरेव च ॥६॥
Explicaziun: स्मृतिशीले Nom.Akk.Dual.n. (Dualdvandva)
३. कौटिलीयार्थशास्त्र १, ७, २ - ७ davart अर्थ, काम, धर्म en la vita dal prinzi
एवं वश्येन्द्रियः परस्त्रीद्रव्यहिंसाश्च वर्जयेत्, स्वप्नं लौल्यमनृतम्दुद्धतवेषत्वमनर्थ्यसंयोगमधर्मसंयुक्तमनर्थसंयुक्तं च व्यवहारम् ।२। धर्मार्थाविरोधेन कामं सेवेत, न निःसुखः स्यात् ।३। समं वा त्रिवर्गमन्योन्यानुबद्धम् ।४। एको ह्यत्यासेवितो धर्मार्थकामानामात्मानमितरौ च पीदयति ।५। अर्थ एव प्रधान इति कौटिल्यः ।६। अर्थमूलौ हि धर्मकामाविति ।७।
Explicaziuns:
इतरौ Nom.Akk.Dual.m a इतर 3 "auter"
अर्थमूलौ, धर्मकामौ Nom.Akk.Dual.m (धर्मकामौ è Dualdvandva)
४. अश्वघोष (2. tschientan n. Chr.): बुद्धचरित ४ Buddhas cogniziun salvadora

Abb.: अश्वत्थो महाबोधिवृक्षः
Ficus religiosa L. बोधगया, ca. 1810
(font d'imagines: Detagls)
ततो मारबलं जित्वा
धैर्येण च शमेन च ।
परमार्थं विजिज्ञासुः
स दद्ध्यौ ध्यानकोविदः ॥१॥
सर्वेषु ध्यानविधिषु
प्राप्य चैश्वर्यमुत्तमम् ।
सस्मार प्रथमे याम
पूर्वजन्मपरंपराम् ॥२॥
अमुत्राहमयं नाम
च्युतस्तस्मादिहागतः ।
इति जन्मसहस्राणि
सस्मारानुभवन्निव ॥३॥
स्मृत्वा जन्म च मृत्युं च
तासु तासूपपत्तिषु ।
ततः सत्त्वेषु कारुण्यम्
चकार करुणात्मकः ॥४॥
कृत्वेह स्वजनोत्सर्गम्
पुनरन्यत्र च कृत्वा ।
अत्राणः खलु लोको ऽयम्
परिभ्रमति चक्रवत् ॥५॥
इत्येवं स्मरतस्तस्य
बभूव नियतात्मनः ।
कदलीगर्भनिःसारः
संसार इति निश्चयः ॥६॥
द्वितीये त्वागते यामे
सो ऽद्वितीयपराक्रमः ।
दिव्यं लेभे परं चक्षुः
सर्वचक्षुष्मतां वरः ॥७॥
ततस्तेन स दिव्येन
परिशुद्धेन चक्षुषा ।
ददर्श निखिलं लोकम्
आदर्श इव निर्मले ॥८॥
सत्त्वानां पश्यतस्तस्य
निकृष्टोत्कृष्तकर्मणाम् ।
प्रच्युतिं चोपपत्तिं च
ववृधे करुणात्मता ॥९॥
इमे दुष्कृतकर्माणः
प्राणिनो यान्ति दुर्गतिम् ।
इमे ऽन्ये शुभकर्माणः
प्रतिष्ठन्ते त्रिविष्टपे ॥१०॥
Cun la leziun 52 è terminà il emprim semestr (13 emnas cun 4 uras da scola) dal curs da sanscrit.
Durant las vacanzas semestralas duessan vegnir realisadas las suandantas activitads:

Fig.: श्रीगुम्पिः , मम मन्त्री
(Imagina: Payer)
(Sursa da l'imagina: Detagls)