Lektion 42

42.1. Stämme auf -ṛ

42.1.1. Tribus cun allungaziun en il stem fort

Tuts ils masculins sin -ṛ cun excepziun dals indicats sut 1.3. sco parentels. A questa gruppa apartegnan era ils indicats da parentella:

• नप्तृ m. "Nepot"
• भर्तृ m. "Marid (literalmain: mantegnidor)"

La gronda part dals substantivs che apartegnan a questa categoria èn substantivs d'agent cun il sufix -कृत्-तृ.

Educaziun:

• Stem fort: -ār
• Stem debel
  • davant vocal: -r
  • davant consonant: -ṛ

Attenziun als furmas irregularas (marcadas cun ròss)!

Masculin:

दातृ m. "Donatur"

	एकवचनम्	बहुवचनम्
प्रथमा	दाता	दातारस्
द्वितीया	दातारम्	दातॄन्
तृतीया	दात्रा	दातृभिस्
चतुर्थी	दात्रे	दातृभ्यस्
पञ्चमी	दातुस्	दातृभ्यस्
षष्ठी	दातुस्	दातॄणाम्
सप्तमी	दातरि	दातृषु

Per l'explicaziun dals models irregulars vesair Thumb-Hauschild I,2 p. 76 -81

Feminin:

स्वसृ f. vegn declinà sco दातृ cun l'excepziun dal accusativ (द्वितीया) plural: स्वसॄस्.

42.1.2. Formaziun da sustantivs: Suffix -तृ ⟨कृत्-⟫

Cun il sufix -तृ, che è fitg cumünà cun कृत्, vegnan formads nomina agentis (designaziuns per il कर्तृ) a la quasi tut las radischas u stemms causativs.

Educaziun:

• radich da lèvel aut + -tṛ

u

• radix primaria de gradus superior / radix causativa + i + tṛ

Exempla:

कर्तृ m. "Fatschader"

जेतृ m. "Sieger"

धातृ m. "Creatur"

रक्षितृ m. "protetgior"

बोधयितृ m. "Svegliador"

Abb.: अयं बोधयिता
(Fontana da l'immagina: Detagls)

Neutra rara cun finala -तृ han ina declinaziun parzialmaina speziala (v. Kielhorn, Grammatica § 148).

Il feminin als stabs sin -⟪तृ⟫⟫ è -⟪त्री⟫⟫ (sco ⟪देवी⟫⟫).

z.B. कर्त्री f. "Täterin"

42.1.3. Stämme mit Hochstufe im starken Stamm

Quai cumprendan las suenterdidas relaziuns da parentada:

• पितृ m. "patern"
• मातृ f. "mattern"
• दुहितृ f. "figlia"
• भ्रातृ m. "fratell"
• देवृ m. "fratell dal consors (sorella dal mari)"
• यातृ f. "donna dal fratell dal consors"
• ननान्दृ f. "sorella dal consors (sorella dal mari)"

Educaziun:

• stärker Stam: -ar
• debels Stam
  • avant vocal: -r
  • avant consonant: -ṛ

Exemples:

पितृ m. "bà"

मातृ f. "Mutter"

	पुंस् (एकवचनम्)	पुंस् (बहुवचनम्)	स्त्री (एकवचनम्)	स्त्री (बहुवचनम्)
प्रथमा	पिता	पितरस्	माता	मातरस्
द्वितीया	पितरम्	पितॄन्	मातरम्	मातॄस्
Rest wie दातृ	←	←	←	←

42.1.4. Stâms cun la finam -ṛ en cumponiments

Comè element anterior d'un cumponì, ston sustantivs sin -ṛ natiralmain en lur stgartna debila, quai vul dir:

• vor Konsonant: -ṛ
• vor Vokal: -r

42.2. Glista da pleds

प्रकृति f.: (a कृ + प्र) furma da basa, stadi natirala, natira; materia primordiala, sustantiv primordial

अर्जुन m. num propriu: Arjuna, inu da ils tschintg fegls da पण्डु. Eroi en महाभारत (vesei Basham, Wonder p. 409 - 414)

स्था + अव 1Ā अवतिष्ठते : abstinenz da, s'allontanar da, s'astgirar, restar, star

PPP अवस्थित 3: stentent, preschent

पुरा Adv.: ina, avant

अनेक 3: bler (betg in uer)

कुमार m.: Prinzi

दूत m.: messager, envoyà

इष् (1,4,9) Kaus. इषयति : sendar

सकाश m.: Preschientscha, preschaint

शर m.: tija da fleug, fleug

बाण m.: fleu, object

ज्ञा + प्रति 9U प्रतिजानाति : approvar, prometter; Ā: responder, confirmar, asserir, recone

चल् 1P चलति : s'entschar

Fut. चलिष्यति
Perf. Vb चचाल, चेलुर्
Pass. चल्यते
Kaus. चलयति । चालयति
PPP चलित
Absol. -चल्य
Inf. चलितुम्

अधिपति m. = राजन्

आटोप m.: Vana, Orgull

चिन्तापर 3: meditativ

अन्तरे Adv.: enta

लीला f.: Scherz, Spiel

यावत् Adv.: quant, durant

तावत् Adv.: fin ch'

द्विधा । द्वेधा Adv.: en duas partas, en duas parts

शंस् 1P शंसति : lodar, ordnar

Fut. शंसिष्यति
Perf. I शशंस
Pass. शस्यते
Kaus. शंसयति
PPP शस्त
Absol. शसित्वा । शस्त्वा
Inf. शंसितुम्

हृदय n.: cor

42.2.1. Einige Verwandtschaftsbezeichnungen

Abb.: माता, पिता, पुत्रकः
(Sursa da l’imagina: Detagls)

भर्तृ m. (a भृ "portar, mantegnair"): mantegnidor, nutrider, consors

भार्या f., जाया f. पत्नी f.: Gattin (भार्या = Gerundiv zu भृ : zu Tragende, zu Erhaltende, Unterhaltsberechtigte)

पितृ m.: babb

पितृ m. Plural: ils antenads masculins defuncts, c.a.d.

1. babb, av, bisav
2. ils antenats da l'umanitad

Ambedue vegnan ritus executads, usitads श्राद्ध n. Mintgadi vegnan trais umens antenats (paternalmain (e maternmain)) aua e en certas occasiuns pilas da ris u pilas da farina (पिण्ड m. "pilas") offriads. Uschia duain ils antenats nutriment retschaiver. L'execuziun da questa ceremonia è in motiv perquai ch'in umn dovra avair in figl. Quellas persunas, che èn colliadas tras questa पिण्ड-donz, vegnan numnadas सपिण्ड (a quai पिण्ड è cuminaivel). सपिण्ड cumprenda sis generaziuns: trais enavos (fin al grondavulì) e trais enavant (fin al nepot).

तात m.: Babà

मातृ f.: mamma

पुत्र m.: Figl

दुहितृ f. सुता f.: figlia

नप्तृ m.: Enkel

भ्रातृ m.: frar

स्वसृ f., भगिनी f.: Sora

देवृ m.: frar dal marià (sorella dal marià)

यातृ m.: Gattin des Bruders des Ehemanns

ननान्दृ f.: Sora dal mari

श्वसुर f.: suocru (en temp vegl: mo da la femna)

श्वस्रू f.: sogna (la declinaziun suonda pli tard)

मातुल m.: oncle matern

मातुलानी f.: cognada

पितृव्य m.: paternel oncle

पितामह m.: non patris

पितामही f.: ava materna

मातामह m.: nono matern

मातामही f.: ava materna

42.3. Exercizi

Traducì:

प्रकृत्यैव यः कर्माणि क्रियमाणानि पश्यति स आत्मानमकर्तरं पश्यति ॥१॥

कृष्णस्तस्य लोकस्य पिता माता पितामहो धातास्ति ॥२॥

Abb.: कृष्णस्तस्य लोकस्य पिता माता पितामहो धातास्ति
(Fonte da figura: Detagls)

आचार्याः पितरः पुत्राश्च पितामहाः श्वशुरा नप्तरो युद्धायावस्थिताः । एतान्न हन्तुमिच्छामीत्यर्जुनो भगवद्गीतायामुवाच ॥३॥

Abb.: अर्जुनो रथे सीदति । कृष्णो ऽस्य रथवाहो ऽस्ति ।
(Fontana da l'imagines: Detagls)

कवयो लब्धपुत्रतायाः पितॄन्मातॄश्च तुष्टुवुः ॥४॥

भर्त्रा भार्या भर्तव्या । तस्माद्भार्येत्युच्यते ॥५॥

सत्पुत्रः पितृभ्यः पिण्डान्ददाति । पितृभिः पिण्डदानमश्यत एवं च सुखजीवो जीवितुं शक्यते ॥६॥

भ्रात्रा स्वसा न विवोड्धव्या । भातरि स्वसारं कामयमाने देवाः क्रुध्यन्ति ॥७॥

क्थं भर्तुर्भ्रातोच्यते । देवेति भर्तुर्भ्राता वक्तव्यः ॥८॥

नप्तॄणां लाभं पितैच्छत् ॥९॥

42.4. Exercizi da translaziun

सीताविवाहः

पुरा मिथिलायां जनको नाम राजा बभूव । तस्य सुता सीता नाम । सा रूपे शीले चानुपमा बभूव । तां परिणेतुमिछ्हन्तो ऽनेके राजकुमाराः जनकाय दूतान्प्रेषयामासुः ॥

जनकस्तु तां वीर्यसम्पन्नाय क्षत्रियकुमाराय दातुमैच्छत् । अतः स तां वीर्येण क्रेतव्यामकल्पयत् । तथा हि -- तस्य सकाशे गुरुतरं किमपि धनुरासीत् । य इदं धनुरुद्धृत्यास्मिन्शरं सन्धत्ते स मम सुतां परिणेष्यतीति जनकः प्रतिजज्ञे ॥

तां तस्य प्रतिज्ञां श्रुत्वा शतशो राजकुमाराः समाजग्मुः । परं नैको ऽपि तेषां तद्धनुश्चलयितुमपि शशाक । लङ्काधिपती रावणो ऽपि साटोपं समेत्य सलज्जं प्रतिनिवृत्त इति ज्ञायते ॥

सर्वान्राजकुमारान्प्रतिवृत्तान्विलोक्य को मे दुहितुर्भर्ता भविष्यतीति चिन्तापरो बभूव जनकः । अत्रान्तरे ऽयोध्याधिपतेर्दशरथस्य पुत्रः श्रीरामः सलक्ष्मणो विश्वामित्रेण तत्रानीयत । श्रीरामो महर्षेर्विश्वामित्रस्य वचनेन लीलयैव तद्धनुरुद्धृत्य यावत्तस्मिन्बाणमारोपयति तावत्तद्धनुर्द्वेधा भग्नं बभूव ॥

Abb.: धनुर्द्वेधा भग्नं बभूव
(Fontana da l'imagines: Detagls)

साधु साध्विति श्रीरामस्य वीर्यं प्रशशंसुर्जनाः ॥

जनकस्य राज्ञो हृदयं प्रहृष्टं बभूव । ततः स दशरथादीनानाय्य महता विभवेन सीतारामयोर्विवाहोत्सवं निरवर्तयन् ॥

(संस्कृतप्रथमादर्शे)

Explicaziun dals ruds exprimiuns

सीता f. num propriu: figlia dal re जनक da विदेह. Ella era sortida da la terra, cura che il re ina giada arava il champ, perquai ses num: सीता f. "arva"

Fig.: रामः, सीता, हनुमान्, लक्ष्मनः
(Sursa da l’imagines: Detagls)

मिथिला f. num propri: chapitala da विदेह

Fig.: मिथिला, विदेहः, अयोध्या, कोसलः
(Sursa da l’imagina: Detagls)

जनक m. num da persuna: re da विदेह

गुरुतर 3: Komparativ zu गुरु 3: pli ferm, assai ferm

धनुस् Nom.Akk.sg.n. zu धनुस् n. "Arc"

शतशस् Adv.: a chadasc

लङ्का f. Numens proprius: identificada cun l'odierna Sri Lanka (ශ්‍රී ලංකාව / இலංகை)

रावण m. num propriu; regent da लङ्का, regent da राक्षस.

Abb.: रावणः
(Quellbild: Details)

अयोध्या f. num da l’agen: chapitala da कोसल (vess la charta sura!)

दशरथ m. num propriu: règ da कोसल

राम m. num propriu: figl dal दशरथ

लक्ष्मन m. num propriu: figl dal दशरथ

विश्वामित्र m. num propriu: ऋषि, ha strit राम e लक्ष्मन per serrar demòns; per quai els duan da el armas magicas.

सीतारामयोस् Genitiv Lokativ Dual zu सीताराम

• Abb. lekt4201: अयं बोधयिता. (Sursa da l’imagina: Wikipedia. Domini public)
• Abb. lekt4202: माता, पिता, पुत्रकः. Il Diwan I Khas, u l’aula da audiencias privatas al Lal Qila (Fort Ross) a Delhi. (Sursa da l’imagina: Wen-Yan King. -- http://www.flickr.com/photos/medapt/430287982/. -- Access il 2009-01-04. -- Licenza Creative Commons (attribuziun, nagina utilisaziun commerziala, share alike))
• Abb. lekt4203: कृष्णस्तस्य लोकस्य पिता माता पितामहो धातास्ति. Tiruchchirappalli = தி௫ச்சிராப்பள்ளி, ca. 1825. (Sursa da l’imagina: Wikipedia. Domini public)
• Abb. lekt4204: अर्जुनो रथे सीदti । कृष्णो ऽस्य रथवाहो ऽस्ति । (रथ m. char). (Sursa da l’imagina: Wikipedia. Domini public)
• Abb. lekt4205: रामः, सीता, हनुमान्, लक्ष्मनः. 17. tschienten onns. (Sursa da l’imagina: Wikipedia. Domini public)
• Abb. lekt4206: Posiziun da मिथिला e विदेह, अयोध्या e कोसल. (Sursa da l’imagina: JIJITH NR / Wikipedia. Licenza GNU FD)
• Abb. lekt4207: रावणः. Mascara dal schanzi Yakṣagaṇa (ಯಕ್ಷಗಾನ), Karnataka (ಕರ್ನಾಟಕ). (Sursa da l’imagina: Manohara Upadhya / Wikipedia. Licenza GNU FD)
• Abb. lekt4208: धनुर्द्वेधा भग्नं बभूव. Imagina da राजा रवि वर्मा (1848 - 1906). (Sursa da l’imagina: Wikipedia. Domini public)