Lecziun 23
A) Las suandantas radischs furman l'infinitiv senza vocala da ligaziun -i-. Furmai l'infinitiv tenend endament las midadas foneticas a:
- आप् — आप्तुम्
- इ — एतुम्
- गम् — गन्तुम्
- कृ — कर्तुम्
- क्रुध् — क्रोद्धुम्
- जि — जेतुम्
- दुह् — दोग्धुम्
- दिश् — देष्टुम्
- दह् — दग्धुम्
- सृज् — स्रष्टुम्
- द्विष् — द्वेष्टुम्
- नी — नेतुम्
- पद् — पत्तुम्
- पा १ — पातुम्
- पा २ — पातुम्
- भज् — भक्तुम्
- कृष् — कर्ष्टुम् / क्रष्टुम्
- सु — सोतुम्
- मन् — मन्तुम्
- मुच् — मोक्तुम्
- मृ — मर्तुम्
- यज् — यष्टुम्
- युध् — योद्धुम्
- वच् — वक्तुम्
- विश् — वेष्टुम्
- श्रु — श्रोतुम्
- प्रच्छ् — प्रष्टुम्
- सिच् — सेक्तुम्
- स्तु — स्तोतुम्
- स्था — स्थातुम्
- स्मृ — स्मर्तुम्
- हन् — हन्तुम्
- लभ् — लब्धुम्
- अद् — अत्तुम्
- दृश् — द्रष्टुम्
- पच् — पक्तुम्
- सद् — सत्तुम्
B) Las suandantas radischs furman l'infinitiv cun vocala da ligaziun -i-. Furmai l'infinitiv a:
- आस् — आसितुम्
- नृत् — नर्तितुम्
- रक्ष् — रक्षितुम्
- रुद् — रोदितुम्
- वद् — वदितुम्
- वृत् — वर्तितुम्
- कुप् — कोपितुम्
C) Las suandantas radischs cun u senza vocala da ligaziun:
- अश् — अशितुम् / अष्टुम्
- इष् — एष्टुम् / एषितुम्
- बुध् — बोधितुम् / बोद्धुम्
- मुह् — मोहितुम् / मग्धुम् / मोढुम्
- सह् — सहितुम् / सोढुम्
D) Traduschai e resolvai ils cumposits:
१. नराः स्वर्गं लब्धुं देवान्यज्ञ्नैर्यष्टुमिच्छन्ति ॥१॥
Per cuntanscher in tschiel, vulan umans adorar ils deus cun sacrificis.
२. महापुण्यं कृत्वा गतपापजनेन नरकं गन्तुं न शक्यते ॥२॥
(महत्पुण्यम् । गतं पापं यस्य तेन जनेन)
Sch'insatgi ha fatg bler merit, na po in uman, ch'è liber dal mal, betg ir en in infern.
३. फलवन्ति पुण्यानीति सज्जनो ऽधर्मं कर्तुं नेच्छति ॥३॥
(सञ्जनः । न धर्मम्)
Perquai che las acziuns meritablas èn fructiferas, vul in bun uman betg far in mal.
४. सुगतो लोकान्मोक्तुमार्यसत्यान्युपदिशति ॥४॥
Per liberar ils munds, instruescha Buddha las noblas veritads.
५. शूद्रजनो ब्राह्मणेन सहात्tuं नार्हति ॥५॥
(शूद्राणां जनः)
Śūdras na dastgan betg mangiar ensemen cun in Brahman.
६. लोभसम्पन्ननरा नृत्यन्तीं सम्पन्नरूपदासीं द्रष्टुं गताः ॥६॥
(लोभेन सम्पन्ना नराः । सम्पन्नं रूपं यस्यास्ताम्)
Plen da cupidigia èn ils umns andads per vesair la bella serva ballar.
७. शूद्रया संगत्य ब्राह्मणो यष्टुं नार्हति ॥७॥
Wenn ein Brahmane mit einer Śūdra Geschlechtsverkehr hatte, darf er nicht opfert.
८. धर्मं श्रोतुकामा ब्राह्मणी सपुत्रा गुरुं द्रष्टुं महानगरं गता ॥८॥
(श्रोतुं कामो यस्याः सा । पुत्रेण सह । महन्नगरम्)
Per ch’ella vuleva udair dal dharma, la brahmana è ida cun sias figls en la citad gronda per s’incuntrar cun il maister.
Fragment scientific
आहारनिद्राभयमैथुनं च
सामान्यमेतत्पशुभिर्नराणाम् ।
धर्मे हि तेषा्मधिको विशेषो
धर्मेण हीनाः पशुभिः समानाः ॥
Mangiar, dormir, tema e sex èn communals als umens cun il bestgiam. La differenza che distinguescha ils umens sa chatta en il dharma. Senza dharma èn els equiparads al bestgiam.
Abb.: आहारनिद्राभयमैथुनं च
(Sursa da l’imaginescha: Detagls)
Exercizis supplementars
A) Tradusì en sanscrit:
1. Las tschintg (पञ्च) "patiments" èn: ignoranza, la falsa credenza en l’«io», affecziun, repulsziun ed attachament al corp.
अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्च क्लेशाः ।
2. La savida sa lascha acquistar tras obedienta envers in maister u tras daners multai u en intercambi cun savida. Ina quarta furma d’acquisiziun da savida n’exista betg.
गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या चतुर्थी नैव विद्यते ॥
3. In umil discurra, ma n’actescha betg; in bun um discurra betg, ma actescha mo.
निचो वदति न कुरुते वदति न साधुः करोत्येव ॥
4. Las scienzas auxiliaras dal Veda èn: doctrina da la pronunzia, ritualistica, gramatica, doctrina dal significà, metrica (छन्दस्) e doctrina dal calendari.
शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमङ्गानि ।
5. Yoga è la cessaziun dals agids dal organ da pensar.
योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥
6. Dretg gudogna, betg dretg; veritad gudogna, betg falsitad; pazienza gudogna, betg collera; Dieu gudogna, betg in dieu adversari. (Passiv)
धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयति नानृतम् । क्षमा जयति न क्रोधो देवो जयति नासुरः ॥
7. Il "stic" provi acquisiziun e possess segir da filosofia, Veda ed economia. La direcziun da quest stic è politica.
आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥
8. Sposa, figl e schiav, quels trais (त्रयस्) èn, tenor la tradiziun, senza possess. A tgei che quels vegnan, quai appartegna a quel, a cui quels (trais) appartegnan.
भार्या पुत्रश्च दासश्च त्रय एवाधनाः स्मृताः । यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥
9. Zanzaras vulan ina ferida, regents vulan possess, umils vulan cuntrasta, buns vulan pas.
मक्षिका व्रणमिच्छन्ति धनमिच्छन्ति पार्थिवाः । नीचाः कलहमिच्छन्ति शान्तिमिच्छन्ति साधवः ॥
10. Il deber specific d’in brahman è: studiar, instruir, offrir sco patrun d’offerta, offrir en num, donar e recepir; il d’in kṣatriya è: studiar, offrir sco patrun d’offerta, donar, sustegnair cun armas, proteger las creatiras; il d’in vaiśya: studiar, offrir sco patrun d’offerta, donar, agricultura, allevament da bestgiam e commerzi; il d’in śūdra: obedienta envers ils dus naschids, activitads economicas, activitads (कर्म) d’artgians e demonstraturs.
स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च । क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च । वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च । शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥
11. La schiarida dal cuschientscha succedia en base a la sviluppa meditativa da la buntad amiaivla, la compassion, la partenzialitad e l'equanimitad, che han sco object la feliicitad e il dolur, il bun e il mal.
मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥
12. Ils paurs han bls figls, anc che els na vulan betg. Ils riccs n'han nagin figl. Strusch è il moviment dal destin.
सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् । नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
13. Tgi na uccida betg in corp feminin (वपुस् n.) cun vita stretga, hips largs, labras cotschnas, egls nairs, ombelic curv, sustgas levadas.
तनुमध्यं पृथुश्रोणि रक्तौष्ठमसितेक्षणम् । नतनाभि वपुः स्त्रीणां कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
B) Declinai en tut ils casus che ti conuschas क्षत्रिया (f.):
| Kasus | Singular | Plural |
|---|---|---|
| 1. Nom. | क्षत्रिया | क्षत्रियास् (क्षत्रियाः) |
| 2. Akk. | क्षत्रियाम् | क्षत्रियास् (क्षत्रियाः) |
| 3. Instr. | क्षत्रियया | क्षत्रियाभिस् (क्षत्रियाभिः) |
| 6. Gen. | क्षत्रियायास् (क्षत्रियायाः) | क्षत्रियाणाम् |
C) Dat las formas da la radisch (significà, classa da prezens, modus, 3. sg. prezens indicativ, 3. sg. passiv, PPP, absolutivs, infinitiv) als suandants verbs:
१. सह् (1Ā, sustegnair)
| Form | Valur |
|---|---|
| Prez. Ind. | सहते |
| Passiv | सह्यते |
| PPP | सोढ |
| Absolutiv 1 | सोढ्वा / सहित्वा |
| Absolutiv 2 | -सह्य |
| Infinitiv | सोढुम् / सहितुम् |
२. पा (bair / custodir)
| Form | Bair (1P) | Custodir (2P) |
|---|---|---|
| Prez. Ind. | पिबति | पाति |
| Passiv | पीयते | पायते |
| PPP | पीत | पात |
| Absolutiv 1 | पीत्वा | पात्वा |
| Absolutiv 2 | -पाय | -पाय |
| Infinitiv | पातुम् | पातुम् |
३. वच् (2P, discurrer)
| Form | Valur |
|---|---|
| Prez. Ind. | वक्ति |
| Passiv | उच्यते |
| PPP | उक्त |
| Absolutiv 1 | उक्त्वा |
| Absolutiv 2 | -उच्य |
| Infinitiv | वक्तुम् |
४. हन् (2P, uccider)
| Form | Valur |
|---|---|
| Prez. Ind. | हन्ति / घन्ति |
| Passiv | हन्यते |
| PPP | हत |
| Absolutiv 1 | हत्वा |
| Absolutiv 2 | -हत्य |
| Infinitiv | हन्तुम् |
Abb.: बालाः पिबन्ति
(Sursa d'imagines: Detagls)
:::