🇨🇭 RM - Rumantsch
🇨🇭 RM - Rumantsch
Apparientscha
Lecziun 20
20.1. Possesivkomposita = बहुव्रीहि m.
Fig.: बहुव्रीहिः पुरुषः
Jodhpur = जोधपुर
(Sursa d'imagines: Detagls)
बहुव्रीहिः = बहवो व्रीहयो यस्य सः = "in ch'el posseda bler ris"
In cumpare cun in Tatpuruṣa, in bahuvrīhi designescha quai auter, sco quai ch'è exprimì tras ses elements: mentra बालपुत्रः sco Tatpuruṣa dissolvi "in giuven figl" significhescha, uschia quai ch'è exprimì tras l'ultim element dal cumponì (पुत्र), significhescha बालपुत्रः sco bahuvrīhi dissolvi "in ch'è cun in figl giuvèn", idest il designà n'è ni il figl (पुत्र) ni necessariamain giuvèn (बाल), mabain ina persuna diversa dal figl giuvèn, scilicet ses bab.
I composti possessivi son initialemain adjectivs, che ponan però esser substantivads. Perquai dependa il gener grammatical d’ina Bahuvrīhi da quai, a cui la Bahuvrīhi sa referescha, e betg dal gener da l’ultim element da la cumposiziun.
Schema per la dissoluziun d’in Bahuvrīhi:
1. element permainent en nominativ (प्रथमा) singular, dual u plural -- 2. element en nominativ singular, dual u plural -- pronom relativ en in auter cas che nominativ (permainent genitiv - षष्ठी) ed en gener e numer dal bahuvrīhi total -- pronom demonstrativ en numer, cas e gener dal bahuvrīhi total.
Egimpels:
गतपापः = गतं पापं यस्य सः = "in chel che ses stà" = "in chel ch'è liber da malfatgs"
Akk. sg. गतपापम् = गतं पापं यस्य तम्
Inst. sg. गतपापेन = गतं पापं यस्य तेन
Gen. sg. गतपापस्य = गतं पापं यस्य तस्य
Nom. pl. गतपापाः = गतानि पापानि yeषां ते
ecc.
अस्तमोहा = अस्तो मोहो यया सा = "ina femna che ha bandì l'ignoranza"
प्राप्तोदको ग्रामः = प्राप्तमुदकं यं s ग्रामः = "In village che l'aua è arrivà" = "in village minatsch da l'inaundaziun"
पुण्यवत्पुत्रः scoter sco Bahuvrīhi = पुण्यवान्पुत्रो यस्य सः, u: पुण्यवन्तः पुत्रा यस्य सः = "in ch'ha ha in figl ch'ha ha merit" u: "in ch'ha ha figls ch'ha ha merit"
Il rapport tra il membro anteriore e il membro posteriore può essere in un Bahuvrīhi:
- attributiv
- appositionell
- kasuell
- adverbial
Sicome cun il Tatpuruṣa stat il element pli detaglià per ordinari en la segunda posiziun.
Tradizionalmain distinghescha si:
समानाधिकरणबहुव्रीहिः : en विग्रहवाक्य statan il prim element ed il secund element en il medem cas
व्यधिकरणबहुव्रीहिः : in विग्रहवाक्य stà il segment avant e il segment posterior en differents cas
20.2. Bahuvrīhi mit attributivem Vorderglied
Schema:
Aggettiv -- Sostantiv
Esempel:
गुणवत्पुत्रो ब्राह्मणः = गुणवान्पुत्रो यस्य स ब्राह्मणः = "in brahman, cun ha figl / figls posseda / posedan qualitads bunas"
Molten vegn la determinaziun attributiva — rara tar Tatpuruṣa — tras in PPP. Il pronom relativ stat alura en la resolutiun per ordinari en l'instrumental (तृतीया) (pli raramain en il genitiv / षष्ठी).
Regla general:
- PPP - substantiv = peraula Bahuvrīhi
- Substantiv -- PPP = peraula Tatpuruṣa
Esempel:
कृतफल ३ = कृतं फलं yeन सः । यया सा । yeन तत् = "inà / ina / in chei ch'ha producì in resultà, quai / quilla / quai efektiv"
20.3. Bahuvrīhi cun element avant appusiunal
Schema:
Schema:
Ezempels:
शूरपुत्रो नरः = शूरा एव पुत्रा यस्य स नरः = "in umsch, ch'jè ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls" = "in umsch, ch'jè ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls" = "in umsch, ch'jè ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls" = "in umsch, ch'jè ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls" = "in umsch, ch'jè ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls" = "in umsch, ch'jè ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls" = "in umsch, ch'jè ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls" = "in umsch, ch'jè ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls ch'ls"
तदन्त ३ = सो ऽन्तो यस्य सः । यस्याः सा । यस्य तत् = "il / la / il, il cui fin è quest" = "finente cun quest"
Mol impurtants èn bahuvrīhi appoziziuns cun ils termins आदि । आदिक । आद्य "emprim, cumenzament", pli rars प्रभृति "cumenzament". Tals cumponiments correspundan al "e cetera":
Esempel:
देवा इन्द्रादयः = इन्द्र आदिर्येषां ते देवाः = "ils dieus, cun Indra sco cumenzament" = "ils dieus Indra e cunzettà" = "Indra e ils auters dieus"
Per exprimer "sulemain" po on avair bahuvrīhis cun मात्रा f. "mesira, cunfin" sco element posterior:
Esempel:
शब्दमात्रम् = शब्दो मात्रा यस्य तत् = "quai ch'ha mesira ina paraula" = "mo ina paraula"
मात्र suenter in PPP è da traduscher cun "tut lura sco":
Esempel:
जातमात्रं शत्रुं घ्नन्ति = जातं मात्रा यस्य तं शत्रुं घ्नन्ति = "els destruan in emprim, cunzèpt sco mesira" = "els destruan l'emprim, suenter ch'el è naschì"
Fig.: देवा यीश्वादयः
Gesù e las autras divinitads, Ahmedabad
(fonte da l'imaginescha: detagls)
20.4. Bahuvrīhi cun in avantglim casuvel
d.h. Bahuvrīhi, il cunponìnt avant represchenta in auter casus che il nominativ (प्रथमा).
Esempel:
देवरूपा = देवस्यैव रूपं यस्याः सा = "ina femna, cun ina furma sco ina divinitad" "ina femna cun ina apparenza divina"
Eccepziun a la regla general davart l'ordineg da las partidas da la composiziun:
La part casualla stat en segunda posiziun, sche ella designescha ina part dal corp (specialmain la maun):
Esempel:
दण्डहस्तः = दण्डो हस्ते (Lok. sg.) यस्य सः = "ina chadna d'ina stanga" = "in chelch che porta ina stanga."
Fig.: इन्द्रो वज्रपाणिः
Siemreap (ក្រុងសៀមរាប), Cambodgia, 9. tschienten onn suenter Crist.
(Sursa d'imaginas: Detagls)
20.5. Bahuvrīhi cun in element avant adverbial
En la part avantaja stat in avverb, ina preposiziun, in preverb u in auter indeclinabel; tals compostums èn en general नित्यसमास.
Ezempels:
अपुत्रो नरः = पुत्रो यस्य नास्ति स नरः = "in um, ch'el n'ha betg figls" = "in um senza figls"
दुर्बल ३ = "inutgì, debel" = "senza forza, debol"
सह "c" scoi da la prima part d'in Bahuvrīhi vegn savens sustitui da स.
Esempel:
सपुत्रः = सहपुत्रः = पुत्रेण सहितः । पुत्रेण सह् = "cun in figl", "cun in figl accompagnà"
Fig.: सपुत्रा
Madhya Pradesh
(Sursa da l'imagia: Detagls)
20.6. Flexiun dal segment final d'in Bahuvrīhi
Il segment final d'un Bahuvrīhi est déclina comme un adjectif à genre multiple, indépendamment de son genre original. Ainsi, si dans une composition le segment final a un genre différent de son genre original, il doit être un Bahuvrīhi, s'il n'est pas un Samāhāradvanva (Neutre sing.).
Dur la adjektivaziun vegnan
- -ā-stems en ils masculins e neuters vers stems -a
- -a-stems (m., n.) furman lur feminin sin -ā u -ī
- -ī-stems (f.) duan pigiar il suffix -ka, -kā, -ka (n.) a la fin da Bahuvrīhis; quest suffix po u duan era pigiar blers auters Bahuvrīhis
20.7. Eine andere Einteilung der Arten von Bahuvrīhis
Las exempels èn quai per la lavur subsequenta, per qualas èn la grammatica necessaria ed il vocabulari anc betg tractads.
- qualificativ en avant: qualificà en suvent: स्थिरचित्तः = स्थिरं चित्तं यस्य सः
- indeclinabla en avant: उच्चैःश्रवस्
- cumparencja en avant: कुशाग्रधीः = कुशाग्र इव धीर्यस्य सः
- cumparencja implicita: उष्ट्रमुखः = उष्ट्रस्य मुखमिव मुखं यस्य सः = "cun la vusch d'in camel" = ses gieu sco quai d'in camel
- numerala sco element suvent per in numer approximat: उपसशाः = दशानां समीपे ये सन्ति ते = "circa diesch"
- dus elements èn numerais: एकद्वाः = एको वा द्वौ वा = "in u dus"
- cun sa-/saha- en avant: सपुत्रः । सहपुत्रः
- cun sa- (= समान) en avant: सजनपदः = समानो जनपदो यस्य सः
- नञ्बहुव्रीहिः = cun a-/an- en avant: अपुत्रः = न विद्यते पुत्रो यस्य सः ; अनङ्गः = न विद्यते अङ्गं यस्य सः
- cun preposiziun u.s.v. en avant: प्रवातः =प्रकृष्टो वातो यस्मिन् सः ; निर्धनः = निर्गतं धनं यस्मात्सः ; सुबुद्धिः = सुष्ठु बुद्धिर्यस्य सः ; दुर्बुद्धिः = दुष्टा बुद्धिर्यस्य सः
- direcziuns per designar direcziuns intermedias: पुर्वोत्तरा "nord-ost"
- PPP sco element avant: कृतकटः = कृतः कटो येन सः
- ed autras
Imm.: कृतकटा
Chennai = சென்னை
(Sursa d’imagine: Detagls)
20.8. Relaziun tranter Bahuvrīhi e proposiziun relativa
Anche schei adina in Bahuvrīhi vegn dissolvià tras ina clausula relativa, na po betg mintga clausula relativa vegnir sustituida tras in Bahuvrīhi. Hermann Georg Jacobi (1850 - 1937), che ha examinà pli detagliadamain il rapport tranter ils dus (Compositum und Nebensatz, 1897), scriba:
«Quand on traduit de l'allemand ou d'une autre langue mnine vers le sanskrit, tous les subordonnés ne peuvent pas être rendus par des composés, mais seulement ceux qui sont ornements et descriptifs; ceux qui contiennent une détermination conceptuellement nécessaire ou importante apparaissent également en sanskrit comme des propositions relatives.»
Fig. : Hermann Jacobi
(Source de l'image : Détails)
Cela peut être vrai. Cependant, les Indiens considèrent alors beaucoup de choses comme ornementales et descriptives, ce que nous considérerions comme « conceptuellement nécessaire ou important ».
20.9. Glista da pleds
वा : u
आश्रम, m., n.: eremita, stadi da vita, fase da vita (numadamain sco ब्रह्मचरिन्, गृहस्थ, वनप्रस्थ e eventualmain sco सन्न्यासिन् ; vesair Basham, Wonder p. 159s.)
Imag.: आश्रमः
Rishikesh = ऋषिकेश. «Quai chessa fa part dal Ashram en Rishikesh nua che ils Beatles han restà. Quai spezial n’era betg là cura ch’els eran là, ma el para fresg.»
(Sursa da l’imaginescha: Detagls)
कर ३ f. करी । करा : fa, producend, causond
कर m.: maun (a कृ 8)
कर m.: contrib, tribut, imposta (non da कृ, ma probabile prestito dal tamil - தமிழ்)
क्रिया f.: acțiune, acțiune sacră, acțiune de sacrificiu, ceremonie (la कृ 8)
अधि Preverb: sur, sin, en, cun relaziun a
गम् +अधि 1 P अधिगच्छति : chattar, vegnir a, cuntanscher
तनूकृ 8 U तनूकरोति : reducir, debilitar
दायक ३ f.: दायिका : donond, donond
नृप m.: "protetgar dals umans" = re
प्रणिधान n.: applicaziun, sforsa, attenziun cunter, servetschusadad, meditaziun, vart
बाधना f.: anguscha, plaga, dolur
भार्या f.: "quai ch'è da mantegnair" = muglier
भावना f.: svāminī bhāva (a भू causativo)
मही f.: terra, fundament
लक्षण n.: caracteristica, sign, attribut
विप्र m.: "tremulant" = poèt, chantader, sacerdot, brahman
विषय m.: territori, champ, object, object sensorial
अपवर्ग m.: fin, liberaziun
नि Präverb: ned, giu, en, indriret
वृत् + नि 1 Ā निवर्तते : umkehren, zurückkehren
सद् 1 P सीदति (!) Pass. सद्यते PPP सन्न : s'assire, stabilir
सद् + प्र 1 P प्रसीदति : s'assiret, esser assì (en sens figurà) = daventar calm, tranqill, serèn; esser indulgent envers inqualchidà (Genitiv षष्ठी)
समाधि m.: concentraziun interna, attenziun maximala, "immersiun" meditativa
स्वाध्याय m.: "Autostudio", Recitaziun (specialmain dal Veda), studio dal Veda
परलौकिक ३ : quai che pertutg il mund da suenter, transmundan
तनु ३ : magir
मध्य ३ : meser; n. mez
पृथु ३ (पृथ्वी) : vast, larg, grond
श्रोणि । श्रोणी f.: anca
रक्त ३ : colurà, raud
ओष्ठ m.: Labra
असित ३ : scur, nair
ईक्ष् 1 Ā ईक्षते Pass. ईक्ष्यते PPP ईक्षित : ves
नम् 1 P नमति Pass. नम्यते PPP नत : curvar
उद् Präverb: su, sù, fòra, ora, ora-
नाभि f.: Navel
वपुस् n.: bellezza, forma del corpo (per la declinazione, vedere più avanti)
स्त्री f.: femna
स्तन m.: pet
दरैद्र ३ : bratsch
ऋध् 5 P ऋध्नोति Pass. ऋध्यते PPP ऋद्ध : cres
ऋध् + सम् : prosperar; PPP: reussì, ric
विचित्र ३ : varià, divers, bel, mirabel, strania
विधि m.(!): disposiziun, lescha, prescripziun; creaziun, destins
चेष्ट् 1 Ā चेष्टते Pass. चेष्ट्यते PPP चेष्टित : s'agitar
20.10. Exercizi 1
Solvìt las suentas cumposiziuns sco Bahuvrīhi e/u Dvandva e/u Tatpuruṣa en tut las furmas che Vus pensais ch’èssan pussaivlas en sânscrit (excepziun: cumposiziuns cun in element avant adverbial). Tradusìt questas cumposiziuns diversamain sblididas en tudestg, e dond il gender, il cas e il numer dal cumposìt total.
- इन्द्रशत्रवः
- दुष्कुलायाः
- जातिमात्रस्य
- प्राप्तोदकाः
- सुनीतिभिः
- मृतपुत्रः
- गतपुण्येन
- आर्यरूपम्
- मुक्तासनया
- तद्रूपः
- कृतफलानाम्
- व्याघ्रबलाः
- प्राप्तकाला
- शूरपुत्राम्
- कृताभिषेकः
- शूरबलान्
- वीतमोहः
- द्ण्डहस्तस्य
- गतमात्रम्
- इन्द्रपुत्रा
- तद्गुणाः
- उपल्ब्धसुखैः
- प्राप्तप्रभावः
- तन्मात्राणि
- प्रभूतरूपा
- कृतोपनयनाः
- विगतनयनम्
- बुद्धमार्गेण
- विजयफलान्
- दुर्गमः
- समयकारः
- सम्पन्नरूपाम्
- रूपसम्पन्नाम्
- अपुण्यानाम्
- मृतगृहाणि
- अजनस्य
- तद्देवतैः
- जातपुत्राः
- दुरन्ताभिः
- भूतसर्गेण
- मतिदर्शनम्
- मुक्तहस्ता
- तदन्तः
- जातिमात्रम्
- तज्जयेन
- लब्धधनानाम्
- सुदर्शः
- सकारणः
- तनादयः
- जातमात्राम्
- दुर्जातयः
- हतपुत्रः
- दुरासितम्
- इष्टदेवतया
- कृतपुण्याभिः
- श्रुत्युदितम्
- गतपापैः
- जितारिणा
- जातकोपा
- जातिधर्मः
- तत्प्रभृतयः
- सुदुर्जयः
- जितक्रोधेन
- दुरुपदेशम्
- लब्धलाभा
- बुद्धदासः
- मुक्तबुद्धिः
- यज्ञकालम्
- जितशत्रून्
- शत्रुजितान्
- तत्फलः
- सुगुणा
- जातक्रोधः
- दृष्टमात्रः
- भूतकालः
- सुनेत्राः
- तदादीनाम्
- जातिस्मरणम्
- सफलम्
- अकरुणस्य
- सोढदुःखाः
20.11. Exercizi 2
A) Tradusci e resòlv las composiziuns en sanscrit:
इन्द्रशत्र्वनार्या देवेन्द्रेण जीयन्ते ॥१॥
शूरबलक्षत्रिययोधः शूरपुत्रमिच्छति ॥२॥
सुदुर्गममार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकमार्गः ॥३॥
मृतपुत्रब्राह्मणी रोदिति ॥४॥
वीतमोहब्राह्मणः सम्पन्नरूपामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥५॥
सुनीतिपुत्रः प्राप्तमतिदर्शनसाधुं गच्छति ॥६॥
प्राप्तप्रभावक्षत्रिया दृष्टमात्राञ्छत्रून्घ्नन्ति ॥७॥
जितशत्रुयोधाः शत्रुजितान्मुञ्चन्ति ॥८॥
कृतोपनयनबालः शिवादिदेवपूजां करोति ॥९॥
बुद्धगता दुःखादिसत्यानि शृण्वन्ति ॥१०॥
B) Tradusci suttasch da usar da cumponids en Sanscrit:
1. In Kṣatriya, che na mantena il bastun en la maun, protegia il pievel betg.
2. Kālidāsa ed ils ulteriurs poetas èn ils magisters en sanscrit.
3. In Kṣatriya gudagna sesa sias cun armas.
4. Anca las femnas śūdra han sco dharma la non-violenza, la veridicitad, la puritad, il betg mormurar, il betg esser malivolent ed il patienza.
20.12. Exercizi da translaziun
मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥योगसूत्र १.३३॥
Explicaziun: भाव्नातस् = भावना + suffix -tas, che ha ina significaziun ablativa. Translatai: "pervia da..." u sumegliant.
तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥योगसूत्र २.१॥
समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥योगसूत्र २.२॥
Explicaziun: तपस् n. (declinaziun pli tard): brasa, calur, torment; brasa da l'ascet, penitenza
Fig.: तपस्
Budha sco ascet avant sia visiun salvadora, Gandhara, 2./3. tschientaner.
(Sursa da l'imaginescha: Detagls)
त्रिविधदुःखात्यन्तनिवृत्तिरत्यनपुरुषार्थः ॥सांख्यसूत्र १.१॥ (Per il sistem da Sāṃkhya vesair Basham, Miracul p. 324s.)
Explicaziun: त्रिविध ३ : "trif"
Definiziun da la liberaziun suenter il sistem dal Nyāya:
बाधनालक्षणं दुःखम् ॥न्यायसूत्र १.२१॥
तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥न्यायसूत्र १.२२॥
Discurs dals materialists suenter il सर्वदर्शनसंग्रह :
न स्वर्गो नापवर्गो वा नैवात्मा पारलौकिकः ।
नैव वर्णाश्रमादीnaं क्रियाश्च फलदायिकाः ॥
Explicaziun: अत्मा = Nom.sg. masc. tar आत्मन् m. "sasez, olma; l'Assolut, en tant ch'el vegn realisà en in individi"
Ein सुभाषितम् :
देवानां करदा विप्रा
विप्राणां करदा नृपाः ।
नृपाणां करदा लोका
लोकानां करदा मही ॥
Explicaziun: -da a la fin d'in cumpositum: "dant"
Fig.: लोकानां करदा मही
Karnataka
(Font dal maletg: Details)
Davart relaziuns da possess:
भार्या पुत्रश्च दासश्च
त्रय एवाधनाः स्मृताः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति
यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥मनुस्मृति ८.४१६॥
Explicaziun: त्रयस् = Nom. masc. pl. a त्रि "três"
In सुभाषितम् davart bellezza feminina:
तनुमध्यं पृथुश्रोणि
रक्तौष्ठमसितेक्षणम् ।
नतनाभि वपुः स्त्रीणां
कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
Explicaziun: tut las furmas, excetgà कं e स्त्रीणाम्, èn nominativ singular neutral e sa refereschan a वपुस्.
Fig.: तनुमध्यं पृथुश्रोणि
Sanchi = सांची
(Sursa da l’imaginescha: Detagls)
Anc in सुभाषितम् :
सन्ति पुत्राः सुबहवो
दरिद्राणामनिच्छताम् ।
नास्ति पुत्रः समृद्धानां
विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
Explicaziun: इच्छताम् = gen. Pl. Part Präs. P a इष् : da quel che vesa