Lecziun 32

A) Determinai las suandantas furmas verbalas e crea las furmas da l'imperfet correspondentas en persuna, numer e genus verbi:

Presens / Futur	Imperfet
१. हरिष्यन्ते	अहरन्त
२. घातयति	अघातयत्
३. विहन्ति	व्यहन्
४. घ्नन्ति	अघ्नन्
५. विस्मर्यते	व्यस्मर्यत
६. प्रस्थास्यन्ते	प्रातिष्ठन्त
७. प्रस्तुते	प्रास्तुत
८. स्रक्ष्यन्ति	असृजन्
९. सेक्ष्यन्ति	असिञ्चन्
१०. श्रूयते	अश्रूयत
११. शक्नोति	अशक्नोत्
१२. वर्त्स्यन्ति	अवर्तन् (अवर्तन्त)
१३. वसते	अवसत
१४. वत्स्यन्ति	अवसन्
१५. वदति	अवदत्
१६. प्रवक्ति	प्रावक्
१७. वेशयन्ते	अवेशयन्त
१८. लुभ्यन्ति	अलुभ्यन्
१९. उपलप्स्यन्ते	उपालभन्त
२०. रुन्द्धे	अरुन्द्ध
२१. रोदिति	अरोदित्
२२. रक्षन्ति	अरक्षन्
२३. युध्यन्ते	अयुध्यन्त
२४. युञ्जते	अयुञ्जत
२५. यजन्ति	अयजन्
२६. म्रियते	अम्रियत
२७. विमोचयन्ति	व्यमोचयन्
२८. मंस्यन्ते	अमन्यन्त
२९. मोहिष्यति	अमुह्यत्
३०. भवति	अभवत्
३१. भुनक्ति	अभुनक्
३२. भिनत्ति	अभिनत्
३३. भञ्जन्ति	अभञ्जन्
३४. भजते	अभजत
३५. ब्रूते	अब्रूत
३६. विजेष्यन्ते	व्यजयन्त
३७. जायन्ते	अजायन्त
३८. छिन्त्ते	अछिन्त्त
३९. आचरन्ति	आचरन्
४०. चोर्यन्ते	अचोर्यन्त
४१. आगमिष्यन्ति	आगच्छन्
४२. कामयन्ते	अकामयन्त
४३. खादन्ति	अखादन्
४४. विक्रेष्यते	व्यक्रीणीत
४५. संस्करोति	समकरोत्
४६. क्रुध्यन्ति	अक्रुध्यन्
४७. एषयन्ति	ऐष्यन्
४८. संयन्ति	समायन्
४९. समास्ते	समास्त
५०. व्यङ्क्ते	व्याङ्क्त
५१. सन्ति	आसन्
५२. अस्यन्ति	आस्यन्
५३. अश्नाति	आश्नात्
५४. अश्नुते	आश्नुत
५५. प्राप्स्यन्ति	प्राप्नुवन्
५६. अदन्ति	आदन्
५७. प्रभोत्स्यन्ते	प्राभुध्यन्त
५८. बध्नाति	अबध्नात्
५९. प्रक्ष्यन्ति	अपृच्छन्
६०. पुनाति	अपुनात्
६१. पान्ति	अपान्
६२. पास्यन्ति	अपिबन् / अपान्
६३. पद्यते	अपद्यत
६४. पातयति	अपातयत्
६५. पक्ष्यन्ति	अपचन्
६६. नर्तिष्यति	अनृत्यत्
६७. आनेष्यन्ति	आनयन्
६८. द्वेष्टि	अद्वेट्
६९. द्रक्ष्यन्ति	अपश्यन्
७०. दूषयन्ति	अदूषयन्
७१. उपदेक्ष्यन्ति	उपादिशन्
७२. धक्ष्यति	अदहत्
७३. तनोति	अतनोत्
७४. प्रजानीते	प्राजानीत
७५. जीवन्ति	अजीवन्

B) Traduci e resolver ils cumponiments en sanscrit:

१. आसीत्क्षत्रिय उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवान् । स जनेन्द्राग्रे ऽतिष्ठत् । स देवानयजतारीनजयज्जनानपान्महापुण्यमकरोत् । तस्मान्मृत्वा देवलोके पुनर्भवमलभत ॥१॥
(जनस्य इन्द्रस्य अग्रे । महत्-पुण्यम् । देवानां लोके)
Ina giada existiva in prinzi, el aveva tut las qualitads desiderablas, da bella figura. El surpassava tut ils prinzis dals umans. El sacrificava als dieus, batteva ils inimis, protegiva il pievel e faceva bler merit; perquai è el naschì en in mund da dieus suenter sia mort.

२. ब्राह्मणो महानगरे ऽवसत् । स पुत्रमागमय्यावक् । ब्राह्मणपुत्रो वेदं गुरावधीयीतेति ॥२॥
(ब्राह्मणस्य पुत्रः । गुरोः गृहे)
Ina citada la gronda ha in brahman vivì. El ha fatg vegnir sias uffants e ha ditg: «In uffant da brahman duai studiar il Veda apud in maister.» Cun quellas paraulas è l'uffant ì ad in maister per studiar. El ha entrà en la chasa dal maister e sa preschentà cun respect avant il maister. Il maister ha dumandà davart il brahman. Alura ha el dà a quel uffant da mangiar.

३. राम आचर्यमुपसंगम्य वचनमब्रवीत् ॥३॥
Rama è ì al magister e ha ditg (las paraulas).

४. ब्राह्मणा वेदमध्यैयत चाध्यापयंश्च देवांश्चायजन्नयजन्त च क्षत्रियाः श्रुतिमध्यैयत जनानरक्षन्महीमभुञ्जन्देवानयजन्त वैश्या वेदमध्यैयत देवानयजन्ताक्रीणन्व्यक्रीणत च द्विजदासास्तु शूद्रा आसन् ॥४॥
(द्विजानां दासाः)
Brahman han studiat ed instrui il Veda, han sacrificà sco patruns da sacrifici als deus e per incumbensa estera. Kṣatriyas han studiat il Veda, han protegì la populaziun, gaudì da la terra e sacrificà als deus sco patruns da sacrifici. Vaiśyas han studiat il Veda, han sacrificà als deus sco patruns da sacrifici, cumprà e vendì. Śūdras eran però servs dals dus naschids.

५. बुद्धपुत्राः सत्यमजानन्दुःखमरुन्धन्मोक्षं प्राप्नुवन् । बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते ॥५॥
(बुद्धस्य पुत्राः)
Uffants da Buddha han reconuschì la veritad, han fermà il sufriment ed cuntanschì la liberaziun. In monac vegn numnà «uffant da Buddha», sche el va la via da Buddha.

Abb.: सम्पन्नरूपा
(sursa da l'imagines: detagls)

---

Determinaziun da la furma da la paraula

Determinar e traduscher las suandantas paraulas:

Furma da la paraula	Determinaziun	Significaziun
१. देवस्य	Gen. sg. m.	dal deus
२. उषितायाः	Abl./Gen. sg. f. PPP	(da) la abitada
३. लप्स्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	els mantegnan
४. गुरौ	Lok. sg. m.	apud il magister
५. भाव्यते	3. sg. Ind. Präs. Kaus. Passiv	el vegn producì
६. अग्नye	Dat. sg. m.	al fieu
७. मोक्तुम्	Inf.	per liberar
८. वितत्य	Absol.	suenter ch'el ha stendì
९. स्मृत्यै	Dat. sg. f.	per la represchentaziun
१०. देवताः	Nom./Akk. pl. f.	las divinitads
११. ब्रवीति	3. sg. P. Ind. Präs.	el di
१२. प्रक्ष्यन्ति	3. pl. P. Fut.	els dumandaran
१३. पततः	Gen. sg. m./n. Part. Präs.	dal chaschondent
१४. पत्स्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	els avanzan
१५. आसते	3. pl. Ā. Ind. Präs.	els s'assidan
१६. महान्ति	Nom./Akk. pl. n.	ils gronds
१७. घ्नता	Instr. sg. m./n. Part. Präs.	tras il mortgondent
१८. आययन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	els mandon / fan vegnir
१९. एषिता	Nom. sg. f. Kaus. PPP	la desiderada fatga
२०. आनाय्य	Absol. Kaus.	suenter ch'el ha fatg vegnir
२१. अनृताय	Dat. sg. n.	per la lie
२२. पूजया	Instr. sg. f.	tras l'adoraziun
२३. प्रश्नेभ्यः	Dat./Abl. pl. m.	(da) las dumondas
२४. धक्ष्यन्ति	3. pl. P. Fut.	els arderan
२५. मृगान्	Akk. pl. m.	las feras
२६. बोधिम्	Akk. sg. f.	la perspicacia
२७. गुणैः	Instr. pl. m.	tras qualitads
२८. सन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	els èn / ils veritabls
२९. यन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	els van
३०. क्रियते	3. sg. Ind. Präs. Pass.	el vegn fatg
३१. विगत्य	Absol.	suenter ch'el è passà
३२. चरित्वा	Absol.	suenter ch'el ha pascì
३३. पीते	Lok. sg. m./n. PPP	en il gudgà
३४. अन्नानि	Nom./Akk. pl. n.	ils pasts
३५. जलम्	Nom./Akk. sg. n.	l'aua
३६. वक्ति	3. sg. P. Ind. Präs.	el di
३७. उक्तिः	Nom. sg. f.	la sentenzia
३८. अर्धात्	Abl. sg. m./n.	dal mez
३९. अर्थेन	Instr. sg. m.	tras il finamira
४०. स्तूयन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	els vegnan laudads
४१. श्रोष्यति	3. sg. P. Fut.	el udirà
४२. स्रष्टुम्	Inf.	per tscherner
४३. पशुम्	Akk. sg. m.	l'animal
४४. स्तुतीः	Akk. pl. f.	las laudaziuns
४५. अरयः	Nom. pl. m.	ils inimis
४६. जात्या	Instr. sg. f.	tras la naschientscha
४७. जाताम्	Akk. sg. f. PPP	la naschida
४८. देक्ष्यति	3. sg. P. Fut.	el mussarà
४९. दर्शितः	Nom. sg. m. Kaus. PPP	il mussà
५०. दुष्टाः	Nom. pl. m. PPP	corrompids
५१. द्विजातीन्	Akk. pl. m.	ils naschids duas giadas
५२. मृत्योः	Abl./Gen. sg. m.	da la mort
५३. दुग्धानाम्	Gen. pl. PPP	las muntadas
५४. दिष्टिभिः	Instr. pl. f.	tras instruiziuns
५५. मात्रायाम्	Lok. sg. f.	en la mesira
५६. अत्ति	3. sg. P. Ind. Präs.	el mangia
५७. जायन्ते	3. pl. Ā. Ind. Präs.	els naschan
५८. जीयन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	els vegnan sconfigids
५९. जयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	els vinchan
६०. जनयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	els engendreschan
६१. प्रभृतेः	Abl./Gen. sg. f.	dal cumenzament
६२. उपतिष्ठन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	els sa posan avant
६३. स्थित्याम्	Lok. sg. f.	en la fixaziun
६४. भिक्षुषु	Lok. pl. m.	tar ils monigs
६५. पक्त्वा	Absol.	suenter ch'el ha cuocì
६६. योद्धुम्	Inf.	per combatter
६७. मारयित्वा	Absol. Kaus.	suenter ch'el ha uccì
६८. धेन्वा	Instr. sg. f.	tras la vacca da latg
६९. मंस्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	els pensan
७०. इज्यते	3. sg. Ind. Präs. Pass.	el vegn sacrificà
७१. प्रोद्य	Absol.	suenter ch'el ha annunzià
७२. लम्भयति	3. sg. Ind. Präs. Kaus.	el fa conservar
७३. स्थापिताभिः	Instr. pl. f. Kaus. PPP	tras las posadas
७४. शक्तिभ्यः	Dat./Abl. pl. f.	(da) las forzas
७५. अलम्	Adv.	ussàivlamainda
७६. हेतून्	Akk. pl. m.	las ragiuns
७७. प्रतिमासु	Lok. pl. f.	tar las represchentaziuns
७८. यस्याः	Gen. sg. f. Rel.	da la quala
७९. हि	Konj.	perquai, enavos
८०. तस्मिन्	Lok. sg. m./n. Dem.	en quest
८१. ह्रियन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	els vegnan prendids
८२. अधिकृतेषु	Lok. pl. m./n. PPP	tar ils incumbensads
८३. अध्यापयति	3. sg. P. Ind. Präs. Kaus.	el instruescha
८४. वाचयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	els laschan leger

Abb.: किमयं रथो बालान् सुखतां वहति
(Sursa da l’imaginescha: Detagls)

---

Exercizi davart il Sandhi

Mettai en las sentenzias suventantas las paraulas en las parentesis e resguardai las reglas dal Sandhi:

१. रामो ग्रामात् ... गच्छति । (नगर । आर्यग्राम । महानगर । शत्रुग्राम । जयनगर । कविगृह)

• रामो ग्रामान्नगरं गच्छति ।
• रामो ग्रामादार्यग्रामं गच्छति ।
• रामो ग्रामान्महानगरं गच्छति ।
• रामो ग्रामाच्छत्रुग्रामं गच्छति ।
• रामो ग्रामाज्जयनगरं गच्छति ।
• रामो ग्रामात्कविगृहं गच्छति ।

२. जयन् ... अरीन्हन्ति । (इन्द्रशत्रु । शत्रु । जितशत्रुक्षत्रिय । लोकेश्वर । तद्गुणशूर । देवता)

• जयन्निन्द्रशत्रुररीन्हन्ति ।
• जयञ्शत्रुररीन्हन्ति ।
• जयञ्जितशत्रुक्षत्रियो ऽरीन्हन्ति ।
• जयंल्लोकेश्वरो ऽरीन्हन्ति ।
• जयंस्तद्गुणशूरो ऽरीन्हन्ति ।
• जयन्ती देवतारीन्हन्ति ।

३. न हि पुण्यवन्तस्ते ... । (अरि । आर्यशत्रु)

• न हि पुण्यवन्तस्ते ऽरयः ।
• न हि पुण्यवन्तस्त आर्यशत्रवः ।

४. देवतया ... आद्यते । (ऋषि । इन्द्रदेवी)

• देवतर्षिणाद्यते । (Plural: देवतर्षिभिराद्यते ।)
• देवतेन्द्रदेव्याद्यते ।

५. ब्राह्मणस् ... एति । (नगर)

• ब्राह्मणो नगर एति । (Plural: ब्राह्मणो नगरेष्वेति ।)

---

Traduziuns supplementaras dal Sanscrit

1. Suenter che il figl è naschì, manda la brahmanina in servitur al brahmana.
पुत्रे जाते ब्राह्मणी दासं ब्राह्मणं गमयति ।

2. Il sant ha sustegnì il mal che li è vegnì fatg.
साधुना कृतं पापं सोढम् ॥

3. La moralitad è l’ornament da l’um.
शीलं नरस्य भूषणम् ॥

4. Ils guerriers pussants èn ids en il vitg da brahmanes.
बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः ॥

5. La uffanta plenta.
बाला रोदिति ॥

6. Nagina malsogna è sümiglia a la lussuria, nagin inimì sco la confusiun, nagin fieu sco l’ira, nagina glisch sco la cognientscha.
नास्ति कामसमो व्याधिर्नास्ति मोहसमो रिपुः ।
नास्ति क्रोधसमो वह्निर्नास्ति ज्ञानसमं सुखम् ॥

7. In um, che la dea protegia, è feliç.
यं नरं देवी रक्षति स सुखवान् ॥

8. Cun tge vent che ina nischia laschi cadair aua, cun quest vent mova in erudit ses ombrel.
येन येन च वातेन वारिदो वारिं मुञ्चति ।
तेन तेन च वातेन छत्रं वहति पण्डितः ॥

9. Il circul da renaSchidas n'ha nagin cumenzament.
अनादिकालिकः संसारः ॥

10. Benvegnida da la regina!
स्वागतं देव्यै ॥

11. Per l'amur dal tschiel fan ils umans acziuns meritablas.
स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कुर्वते ॥

12. Adi!
पुनर्दर्शनाय ॥

Abb.: पुनर्दर्शनाय
(Sursa da l'imaginescha: Detagls)

---

Fragment academic (Stotra)

शत्रूनगमयत्स्वर्गं वेदार्थं स्वानवेदयत् ।
आशयच्चामृतं देवान्वेदमध्यापयद्विधिम् ।
आसयत्सलिले पृथ्वीं यः स मे श्रीहरिर्गतिः ॥
L'alt sulegl Hari è mia protecziun, el che ha manà ses inimis en il tschiel, ha fatg savair als sieus ils sens dal Veda, ha dà a las divinitads Amṛta per mangiar, ha instrui il creatur dal Veda e fixà la terra en l'aua.

Abb.: श्रीगङ्गाधराय नमः
(Sursa da l'imaginescha: Detagls)

---

Istorgia: Il vegl e las scimmias (Sanskrit-Bālādarśa)

एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामान्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो ऽभवत् । अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलमगच्छत् ॥ तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त । वृद्धस्य तेषु स्पृहा जाती । परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं नाशक्नोत् ॥ दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः स्थिताः । तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं गतः । स किमकरोत् । स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्राक्षिपत् । वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्राक्षिपन् । वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं गतः ॥ अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥

Traducziun:
Ina giada è in vegl viagià en in autra vischnanca ed è daventà stgir sutvia. Per pudair reposar, è el sa dirigì vers il pied da l'arbust da mangia sin la via. Surlur pendevan fruits maturs. Al vegl èn daventads ils fruits, ma el n'ha pudì betg surlur per recullar els. Per fortuna eran sin l'arbust qualchidina scimmias, che mangiavan fruits. Cun quai ha il vegl vis, è el cuntentà. Co ha el agì? El ha prendì qualchidina pitschnas stailas, ha visà sin las scimmias e las ha lantschà. Las scimmias èn daventadas arrabiadas, han recullà qualchidina fruits e las ha lantschà sin il vegl. Il vegl ha prendì cuntentamain ils fruits ed è cuntinuà ses viadi. Magnific è il senn dal vegl!

Abb.: वानरः कुपितः
(Sursa da l'imaginescha: Detagls)