Lecziun 25
A) Completai ils exempels da declinaziun da Lecziun 16 agiungent 4. Dativ (चतुर्थी) e 5. Ablativ (पञ्चमी).
१. सन्त् (essend, bun)
| Kasus | m. Singular | m. Plural | n. Singular | n. Plural |
|---|---|---|---|---|
| 1. Nom. | सन् | सन्तः | सत् | सन्ति |
| 2. Akk. | सन्तम् | सतः | सत् | सन्ति |
| 3. Instr. | सता | सद्भुः | सता | सद्भुः |
| 4. Dat. | सते | सद्भ्यः | सate | सद्भ्यः |
| 5. Abl. | सतः | सद्भ्यः | सतः | सद्भ्यः |
२. महान्त् (grand)
| Kasus | m. Singular | m. Plural | n. Singular | n. Plural |
|---|---|---|---|---|
| 1. Nom. | महान् | महान्तः | महत् | महान्ति |
| 2. Akk. | महान्तम् | महतः | महत् | महान्ति |
| 3. Instr. | महता | महद्भुः | महता | महद्भुः |
| 4. Dat. | महते | महद्भ्यः | महते | महद्भ्यः |
| 5. Abl. | महतः | महद्भ्यः | महतः | महद्भ्यः |
३. यद् (qual, qui)
| Kasus | m. Sg. | m. Pl. | n. Sg. | n. Pl. | f. Sg. | f. Pl. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. Nom. | यः | ये | यत् | यानि | या | याः |
| 2. Akk. | यम् | यान् | यत् | यानि | याम् | याः |
| 3. Instr. | येन | यैः | येन | यैः | यया | याभिः |
| 4. Dat. | यस्मै | येभ्यः | यस्मै | येभ्यः | यस्यै | याभ्यः |
| 5. Abl. | यस्मात् | येभ्यः | यस्मात् | येभ्यः | यस्याः | याभ्यः |
B) Traduschai e resolvai ils cumponiments en sanscrit:
१. गुर्वादेशाद्रामो ग्रामान्नगरं गत्वा साधुगृहं प्रविश्य साधुमुपस्थायालं क्रोधेनेति वक्ति ॥१॥
Suenter l'ordinaziun dal magister va Rama dal vitg en la citad, entra en la casa dal sant, sa preschenta reverentamain avant il sant e di: "Bastanza da la collera!"
२. गुरोरधर्मः श्रोतुं न शक्यत इति श्रुत्या च स्मृतिभिश्चोद्यते ॥२॥
Il Veda (śruti) e la tradiziun (smṛti) dischan ch'i na po betg udir in mal da in maister.
३. क्षत्रिया जनाञ्छत्रुभ्यो रक्षितुमर्हन्तीति क्षत्रियधर्मः ॥३॥
Il deber dals Kṣatriyas è che ils Kṣatriyas duessan proteger il pievel cunter ils inimis.
४. कृतयज्ञदोषत्वाद्ब्राह्मणो धनं लब्धुं नार्हti ॥४॥
Perquai ch'el ha cumettì in errur d'offert, na dastga il Brahman betg avair dan.
५. धनलाभहेतोस्ते वैश्या व्रतं कृत्वा ब्रह्मचर्यं चरन्ति ॥५॥
(धनस्य लाभाय)
Per vegnir rich, han quests Vaiśyas fatg in vow e s'astegnì sexualmain.
६. बुद्द्धाश्चार्हन्तश्च दुःखान्मुक्ताः । मुञ्चन्ती बुद्धिर्हि तैः प्राप्ता ॥६॥
Buddhas e Arhants èn liberads dal sufriment. El avain cuntanschì la vischnonza salvadora.
७. लोभen च क्रोधेन च मोहेन च जना दुष्यन्ति । ततः प्राप्तकाला नरकं पतन्ति ॥७॥
Per avidad, odi e stulteza perdan umans. Sche il temp è vegnì, chentan els en in infern.
Fig.: लोभेन च क्रोधेन च मोहेन च जना दुष्यन्ति
(Fontana da l'imagines: Detagls)
८. क्षत्रियो महानगरतः शत्रुग्रामं योद्धुं शूरयोधानानयति ॥८॥
Il Kṣatriya mena guerriers eroics da la citad gronda per combatter il vitg dals inimis.
९. पुत्रलाभकारणाद्ब्राह्मणी व्रतं चरति ॥९॥
Per avair in figl, fa la Brahmanin in vow (i.e. ella fa digiun).
१०. लब्धपुत्रत्वाद्द्विजेन महासुखमाप्तम् ॥१०॥
Perquai ch'el ha avì in figl, surpiglia il Duvoltsnà grond success.
११. विष्णुर्भक्तान्मरणात्पाति ॥११॥
Viṣṇu protegia ses devots cunter la mort.
१२. रामाद्विना = रामं विना = रामेण विना ॥१२॥
Ohne Rāma.
१३. साधोः शिक्षा गुणाय संपद्यते नासाधोः ॥१३॥
L'instrucziun d'in sant è virtus, betg quella d'in peccà.
१४. रामः कृष्णाय तिष्ठति ॥१४॥
Rāma wartet auf Kṛṣṇa.
१५. सुखेन गच्छति ॥१५॥
I va facil (felic).
१६. अलं भयेन ॥१६॥
Stessa cun la spaventa!
१७. लोकादधिको हरिः ॥१७॥
(Hari = Viṣṇu / Kṛṣṇa) Mai grond che il mund è Hari.
Frags da la scienza
यतो यतो निवर्तते ततस्ततो विमुच्यते ।
निवर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति दुःखमण्वपि ॥ १ ॥
Quai da cui ti ti retires, da quai vegns ti liberà. Sche ti ti retiras da tut, alura conuschas ti nagin dolur, anc sche quai è uschè pitschen sco in atom.
मानाद्वा यदि वा लोभात् क्रोधाद्वा यदि वा भयात् ।
यो न्यायमन्यथा ब्रूते स याति नरकं नरः ॥ २ ॥
Sch'ina persuna per superbia, avidad, angeria u spaventa in fals giudicament, alura vegn ella en in infern.
भवन्ति नरकाः पापात् पापं दारिद्र्यसंभवम् ।
दारिद्र्यमप्रदानेन ॥ ३ ॥
Infern naschan per il mal, il mal nascha da la paupertà, la paupertà nascha da betg donar.
Fig.: भवन्ति नरकाः पापात्
(Fontana da l'imagines: Detagls)
शासनाद्वा विमोक्षाद्वा स्तेनः स्तेयाद्विमुच्यते ।
अशासित्वा तु तं राजा स्तेनस्याप्नोति किल्बिषम् ॥ मनुस्मृति ८.३१६ ॥ ॥ ४ ॥
In lad è liberà da la culpa dal ladainà per puniziun u per liberaziun. Sche il regiun però na punescha el, alura surpiglia el la culpa dal lad.
Frags da la scienza politica (Arthaśāstra)
१. वार्त्ता धान्यपुशुहिरण्यकुप्यविष्टिप्रदानादौपकारिकी ॥ (AS 1.4.1)
L'economia è utila, perquai ch'ella prodücescha chastias, animals, aur, metals e lavur.
Fig.: वार्त्ता धान्यपुशुहिरण्यकुप्यविष्टिप्रदानादौपकारिकी
(Fontana da l'imagines: Detagls)
२. तस्माद्दण्डमूलास्तिस्रो विद्याः ॥ (AS 1.5)
Perquai han las trais scienzas il bastun (daṇḍa) sco fundaziun. Il bastun, che è la fundaziun dal bun comportament, dat als animals acquisiziun e possess segir. Il bun comportament è lavurà u naschì. Activitad instruescha in material adäquat, betg in inadäquat. Savida instruescha in spirit, che è vegnì a la veritad tras obedientad, audiziun, comprension, reflexiun e meditaziun, betg in auter. ... Da quai ch'è udì nascha la cogniziun, da la cogniziun la pratica, da la pratica l'autopossess; uschia correspundan las scienzas a lur scop. Savida e bun comportament èn la causa per la victoria cunter ils sens. Quai è necessari per depone la lüsternadad, l'odis, l'avidad, l'orgoglia, l'ebrietad e l'excitaziun.