Lektion 56
56.1. L'Aorist reduplitgà
Educaziun:
Augment + radis reduplitgada + a + desinenza secundara tematica
La sillaba radicala po esser bassa u auta. Per radichas cun -i u -u è la regla la furma bassa.
-i, -u final vegn remplazzà tras -iy resp. -uv.
-ā final (per -e) svanescha.
Paradigma:
श्रि 1U "s'adressar a, s'appoggiar a"
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| 1. तृतीयः | अशिश्रियम् (अ-शि-श्रिय्-अम्) | अशिश्रियाम | अशिश्रिये | अशिश्रियामहि |
| 2. द्वितीयः | अशिश्रियस् | अशिश्रियत | अशिश्रियथास् | अशिश्रियध्वम् |
| 3. प्रथमः | अशिश्रियत् | अशिश्रियन् | अशिश्रियत | अशिश्रियन्त |
Questa forma dell’aoristo viene formata, tra gli altri, da:
- श्रि 1U «s’andar en»
- द्रु 1P «currir»
- कम् 1Ā «amar»: अचकमत / अचीकमत (vegi suttam!)
- पत् 1P «cadair»: अपप्तत् (a-pa-pt-a-t; pt = stadi bass a partir da pat)
- वच् 2P «dir»: अवोचत् (a-va + uc-a-t)
Tuttas las radis da la 10. classa da prezens, sco era tuttas las causativas, furman adina l'aorist reduplicà.
56.1.1. Furmaziun da l'aorist da las causativas e da las radischs da la 10. classa da prescha
Sillaba fundamentala:
Il punct da partenza è la furma dal stadi dal presens u dal stadi dal causativ, che quest ha suenter la spariziun da l'element da furmaziun -aya- (uschia stadi cun -p per causativs cun -paya-).
Il vocal da questa ciamada sillaba da tema determinescha en l’aorist suenter las suandantas reglas:
-ā- davant consonants simples vegn sutitgà cun -a-:
पॄ 3P: Caus. पारयति, Aor. अपिपरत्
द्रु 1P: Caus. द्रावयति, Aor. अदुद्रवत् / अदिद्रवत्
नी 1U: Caus. नाययति, Aor. अनीनयत्
ज्ञा 9U: Caus. ज्ञापयति, Aor. अजिज्ञपत्-ī-, -e-, -ai- davant consonant simplifit vegn sustituid cun -i-:
चित् 1P: Caus. चेतयति, Aor. (Ā) अचीचितत-u-, -o-, -au- davant consonant simpl è replaceà da -u-:
चुर् 10U: चोरयति, Aor. अचूचुरत्
Per quai radis èn las midadas fin qua nominadas opziunalas u ston restar:
- La vocala che preceda directamain la consonanta finala da la silba da la radis, substituìda per ṛ, ṝ, ḷ da ar, ār, īr, al, resta opcziunalmain senza midada u vegn sustituida cun ṛ resp. ḷ:
कॢप् 1Ā: Caus. कल्पयति, Aor. अचकल्पत् / अचीकॢपत्
कृष् 1P/6U: Caus. कर्षयति, Aor. अचकर्षत् / अचीकृषत्
Vocala da la silba da la reduplicaziun:
Post che las reglas mentinadas èn vegnidas applicadas sin la sillaba da la radis, duan las suandantas reglas per la vocal da la sillaba da la reduplicaziun vegnir observadas:
Il punct da partenza è la vocala da reduplicaziun regulara, c.a.d.
- a per a, ā, ṛ, ṝ, ḷ
- i per i, ī, e, ai
- u per u, ū, o, au
Quest vocal da reduplicaziun è suttamess a las suandantas midadas:
i, u vegnan sustituids da ī, ū, sche la sillaba da la radis cumenza cun mo in consonant ed è metricamain curta:
भिद् 7U: Caus. भेदयति, Aor. अबीभिदत्
तुद् 6U: Caus. तोदयति, Aor. अतूतुदत्a vegn suttat da ī, sche la sillaba da la radis è metricamain curta e cumenza cun mo in consonant. Sche la sillaba da la radis è metricamain curta e cumenza cun dapli che in consonant, vegn il a da la sillaba da la reduplicaziun suttat da i. Sche la sillaba da la radis è metricamain lunga, resta il a:
नी 1U: Caus. नाययति, sillaba da la radis da l’Aor. नय्, Aor. अनीनयत्
कृ 8U: Caus. कारयति, sillaba da la radis da l’Aor. कर्, Aor. अचीकरत्
त्यज् 1P: Caus. त्याजयति, sillaba da la radis da l’Aor. त्यज्, Aor. अतित्यजत्
भू 1P: Caus. भावयति, sillaba da la radis da l’Aor. भव्, Aor. अबीभवत्
Partikularitads da certas radichas tar Kielhorn, Grammatica § 435c ss.
Le sillabas da stema cumenzantas cun vocala vegnan reduplicadas secundar las suandantas reglas:
- Su che la vocala iniciala è suandada mo da in singul consonant u da in grup da consonants, cun l'emprim element ni nasala ni d u r, alura è la sillaba da reduplicaziun:
Vokal - erster darauf folgender Konsonant (bzw. dessen in einer Reduplikationssilbe geforderter Vertreter) - i - alle Konsonanten
अश् 9P: Kaus. आशयति, silba reduplicada आशिश्, Aor. आशिशत्
इष् 6P: Kaus. एषयति, silba reduplicada एषिष्, Aor. ऐषिषत्
ईक्ष् 1Ā: Kaus. ईक्षयति, silba reduplicada ईचिक्ष्, Aor. ऐचिक्षत्
- Sucessiva a la vocal inicial, ina gruppa da consonantas cumenzanta cun in nasals u cun d u r, alura vegn la segunda consonanta dal grup (u sias sustituziun) inserida cun i suenter il schema suandant:
Vocal - prim consonant - secund consonant (sustituent) - i - secund consonant
अञ्ज् 7P: Caus. अञ्जयति, sillaba reduplicada अञ्जिज्, Aor. आञ्जिजत्
ऋ 1P: Caus. अर्पयति, sillaba reduplicada अर्पिप्, Aor. आर्पिपत्
अर्ह् 1P: Caus. अर्हयति, sillaba reduplicada अर्जिह्, Aor. आर्जिहत्
Questa furma da la reduplicaziun da stizzs derivads (causativs) cun cumenzament vocalic numnass ins "reduplicaziun attica".
56.2. L'Injunctiv
L’injuntiv è la forma senza augumento da formas con augumento, è a dir, las sias formas èn identicas cun las formas senza augumento dal indicativ imperfect u aorist. La grammatica indigena indiana n’ha betg reconuschì l’injuntiv sco ina categoria grammatica speciala.
Conformamain a la lavur fundamental:
Abb.:
Professor per lingvisticha comparativa, Universitad Erlangen-Nürnberg (1955 - 1983)
(Fontana da l’imagines: Detagls)
Hoffmann, Karl <1915 - 1996>: L'injuntiv en el Veda : in istigaziun funcziunala sincronica / da Karl Hoffmann. -- Heidelberg : Winter, 1967. -- 298 p. -- (Biblioteca indogermanica : 3. serie, investigaziuns)
ha l'injuntiv en il Veda las suandantas proprietads:
- el n'è betg rapportant, mabè menziunond
- el n'è senza temp
- l'injonctif present (senza augment) designa l'aspet incomplet
- l'injonctif aorist designa l'aspet complet.
En il sanscrit post-vedic, l’injunctiv sa presenta mozi sulet cun la particla da negaziun मा (+ injunctiv aorist) u मा स्म (+ injunctiv present u aorist), l’aspect divers na vegn mozi betg pli en avant.
(con aspet
- würde मा + Injunktiv Aorist in’na sentenz prohibitiva designare: “Ne incipias ad…!”, “Ne facias…!”
- würde मा स्म + Injunktiv Präsens in’na sentenz inhibitiva designare, id est, actus iam progressus vel status iam existens prohibetur: “Desine ad…!”, “Desiste ab…!”
Quest differenz vegn en il sanscrit classic per ordinari betg fatg.)
56.3. La sentenzia da proibiziun
Forma principala:
मा + Injunktiv Aorist
मा स्म + Injunktiv Aorist u Injunktiv Present
Ezempels:
मा कर्महेतुर्भूः "Devien betg in chei chei è motivà tras il fruct d'ina acziun!" (Injunktiv Aorist) (भगवद्गीता 2,47c)
क्लैब्यं मा स्म गमः "Na devien esser mascolin!" (Injunktiv Aorist) (भगवद्गीता 2,3a)
Abb.: क्लैब्यं मा स्म गमः
Poster (Ernesto Che Guevara) d'ina partida politica en Vallachira (വാല്ലചിര), Thrissur (തൃശ്ശൂര്). "La traduziun grossa da quai ch'è scrit sin el esser: Il martiri è ina experientscha fascinanta per in revolucionari. E ina resursa spaventusa per in viles. Che n'è betg in model per pusillanimus."
(Sursa d'imagines: Detagls)
Ambdus exempels han in sens prohibitiv. L'Injunktiv Aorist è usà en ses significat original. (Il predomin dal Injunktiv Aorist en talas frasis s'explicia forsa dal predomin da frasis prohibitivas cunter frasis inhibitivas, ma questa dumonda duess anc vegnir examinada per il Sanscrit classic.)
Autras furmas da sentenzas da proibiziun:
**मा + (स्म) + Imperativ (rara) **
p.ex. मा ते सङ्गो ऽस्त्वकर्मणिअलम् u कृतम् = Instrumentalis en la frasa inhibitoria
p.ex. अलं विषादेन "Bastà cun la disperaziun! = Cess da esser disperà! = Alza la testa!"न + Gerundiv (Participi da la necessitad)
Dapertut existes anc ulteriuras, pli raras furmas da sentenzias da proibiziun, vesei per exempel
Speyer, Jacob S. (Jacob Samuel) <1849-1913>: Sanskrit sytax. -- Leyden : Brill, 1886. -- § 353.
Abb.: अलं विषादेन
(Bildquelle: Detagls)
56.4. स्म
स्म emfatizescha: "verameinamain, tutgei, certamain, exactamain"
Ulteriuram, la suandanta construcziun è fitg impurtanta:
स्म + l'indicativ present vegn aduprà per narrar en il passà, surtut per designar ina durada en il passà:
z.B. वसति स्म "es wohnte einmal" (स्म kann manchmal auch fehlen).
56.5. Exercizi
A) Determinar e traduscher senza agid (!) las suandantas furmas:
- अस्मत्
- अस्मात्
- दध्यौ
- लिल्यिरे
- अगामि
- आगामी
- अक्लिद्यत्
- अक्लिदत्
- अचिक्लिदत्
- स्त्रीघ्नाय
- नेद
- प्लवमान
- अकारि
- अद्य
- अतन्द्रिते
- अन्तरे
- महीक्षितम्
- आर्दिधाम
- आसम्
- आसाम्
- आसि
- अनूनुदत्
- जिघ्रति
- जाग्रति
- आस्थत्
- आस्थात्
- अबीभषम्
- अशुषः
- कपी
- आततायी
- महती
- इतरेतरेषाम्
- धेक्षि
- अश्यन्
- कन्ये
- सौमि
- आर्पिपन्
- परिव्राट्
- जेरिम
- अततर्पत
- तत्रिरे
- मात्रीकुरु
- आनीः
- मानुषाभ्याम्
- अजिघ्रपम्
- रते
- जातु
- जाती
- जाता
- अपरस्मै
- अदीपि
- अजूजुषाम
- नवानाम्
- अश्रुणोः
- पृथक्पृथक्
- असिष्णिहम्
- मन्मय्यः
- औजिहः
- अशिनट्
- पाप्यभूवन्
- शोत्स्यामः
- अदीर्यथाः
- भस्मसात्संपेदे
- नवधा
- अविनक्
- आन
- शान्तयोः
- वारीणि
- वारिणी
- वारिणि
- अद्भिः
- अदिध्मपन्
- अववर्जन्
- शितवत्यौ
- अहो
- एकशः
- अपप्तः
- अकस्मात्
- मित्रध्रुक्
- अवोचन्
lekt5601: Professor per lingvistica comparada, Universitad Erlangen-Nürnberg (1955 - 1983) [sursaint da l’immaige: http://titus.uni-frankfurt.de/personal/galeria/hoffma-k.htm. -- accès il 2009-02-27]
lekt5602: Plakat (Ernesto Che Guevara) d'ina partida politica en Vallachira (വാല്ലചിര), Thrissur (തൃശ്ശൂര്). «La traduziun simplifitgada dal text sin il plakat di: Il martiri è in'experientscha fascinanta per in revolucionari. E per in timid in mez disperà. Che n'è betg in model per timids.» [Sursaint d'imagina: Hari_Menon. -- http://www.flickr.com/photos/me_haridas/2282563515/. -- Access il 2009-02-27. -- Licenza Creative Commons (Nominaziun, nagina utilisaziun commerziala, share alike)]
lekt5603: [Sursa da l’imagines: Banca Mundiala / Curt Carnemark. -- http://www.flickr.com/photos/worldbank/2244549274/. -- Access il 2009-02-27. -- Licenza Creative Commons (Nominaziun, nagina utilizaziun cummerciala, nagina modificaziun)]