Lektion 23

23.1. L'infinitiv (tumun)

Per exprimir en sànscrit qu’ina activitad vegnia exercida per l’emprim d’ina autra activitad (“per far”), po usar si per l’activitad, per la quala ella vegnia exercida, l’infinitiv (तुमुन्). L’infinitiv designescha en emprima lingia lo scop u l’intenziun:

रामो गुरुवचनं श्रोतुं गतः = "Rāma è ì, per audir il discurs dal magister."

Notai che l'infinitiv - cun quai ch'ins cumpetidas excepziuns - na po betg figurer sco subject u object d'in verbi:

"Er lernt tanzen" darf man also nicht mit dem Infinitiv ("tanzen") übersetzen, sondern muss ein Verbalnomen verwenden, z.B.: नर्तनमधीते (इ + अधि 2 Ā: "lernen").

L'infinitiv vegn er anuzà cun verbs e sustantivs en il significà «vesser» u «sperar», sche l'agens (कर्तृ) da l'infinitiv e dal verb èn identics:

रामो गुरुवचनं श्रोतुमिच्छति = «Rāma vulèl audir il discurs dal maister.»

L'infinitiv vegn adina puspè duvrà cun verbs en il significà « esser capable », « exister », « savair », « cumenzar »:

⟪साधुरधर्मंकर्तुंनशक्नोति = "In sanctus male facere non potest."
अस्ति भोक्तुमन्नम् = "Est cibus edendi" (भुज् 7: Ā: edere, P: regere)

L infinitiv vegn adina emprimà cun pleds en il significà «suficient», «capabel» e cun sustantivs en il significà «capacitad», «pussaivladad», «abilità»:

अस्त्यग्नेर्विभवः सर्वं दग्धुम् = "Il fieu ha la pussaivladad da brisar tut."

Anche cun paraulas en il significà «temp» po l'infinitiv vegnir adina en exprissiuns sco «È temp da ...»:

कालो भोजनं सेवितुम् = "È temp da s'occupar dal mangiar" = "È temp da mangiar"

L'infinitiv pozz' vegnir duvrà activamain e passivamain. In infinitiv passiv en tudestg vegn represchentà en il sanscrit cun il fatg che il verb (fitg spess शक् "esser abilità, pudair"), da il qual l'infinitiv dependa, vegn mess al passiv.

Riguardo a l'object, il infinitiv sa cumporta sco ina furma verbala, idest l'object direct (कर्मन्) sa chatta en l'accusativ (द्वितीया) u en il cas che il verb respectiv pretend; en il cas d'in infinitiv usà en passiv, sa chatta l'object direct en il nominativ.

p.ex.

साधुरधर्मं कर्तुं न शक्नोति = साधुनाधर्मः कर्तुं न शक्यते = "In sanctus male facere non potest."

**In la 2. persuna vegn अर्ह् + infinitiv adina puspè adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina adina ad

Quand l'infinitif dépend d'un nom, il ne doit pas être lié à celui-ci sous forme de composé. Sont exceptés les Bahuvrīhi, dont le second membre est काम ou मनस् :

वक्तुकामः = वक्तुं कामो यस्य सः = "in chel che vul dir; in chel che vul dir".

23.2. Furmaziun dal infinitiv (tumun)

oppure

u

raditscha auta + -i- + -tum

I consonants finalas da la radis vegnan midadas avant -tum secund las medemas regulas sco avant -ta dal PPP.

I verbs cun prefix formes l'infinitiv en la medema moda sco las radichs simplas.

Exempels:

दिश् : देष्टुम्
रुद् : रोदितुम्

Sutgar las utilisaziun dal vocal da colliament -i na pon betg vegnir stabilids reglas fixas. En il fundent correspunda la distribuziun dal vocal da colliament al infinitiv cun quella dal futur.

Trai las radis fin ussa emprendidas, èn ils suandants infinitivs specialmain da considerar:

गम् : गन्तुम्

प्रच्छ् : प्रष्टुम्

-ra- als Hochstufe zu -ṛ- haben im Infinitiv:

दृश् : द्रष्टुम्

सृज् : स्रष्टुम्

Die anderen Radisn mit -ṛ- an vorletzter Stelle haben fakultativ -ra- ni -ar-, wenn sie aniṭ sind.

23.3. L'infinitiv (तुमुन्) a las ragischs gudidas fin qua

अद् 2P अत्तुम्
अश् 5Ā अशितुम् । अष्टुम्
अस् 2P —
अस् 4P असितुम्
आप् 5P आप्तुम्
आस् 2Ā आसितुम्
इ 2P एतुम्
इष् 6P एष्टुम् । एषितुम्
कुप् 4P कोपितुम्
कृ 8U कर्तुम्
कृष् 1P कर्ष्टुम् । क्राष्टुम्
कृष् 6U कर्ष्टुम् । क्राष्टुम्
क्रुध् 4P कोद्धुम्
खाद् 1P खादितुम्
गम् 1P गन्तुम्
जन् 4Ā जनितुम्
जि 1P जेतुम्
जीव् 1P जीवितुम्
तन् 8U तनितुम्
दह् 1P दग्धुम्
दिश् 6U देष्टुम्
दुष् 4P —
दुह् 2U दोग्धुम्
दृश् द्रष्टुम्
द्विष् 2U द्वेष्टुम्
नी 1U नेतुम्
नृत् 4P नर्तितुम्
पच् 1U पक्तुम्
पद् 4Ā पत्तुम्
पा 1P पातुम्
पा 2P पातुम्
प्रच्छ् 6P प्रष्टुम्
बुध् 1U, 4Ā बोधितुम् । बोद्धुम्
ब्रू 2U —
भज् 1U भक्तुम्
भू 1P भवितुम्
मन् 4Ā मन्तुम्
मुच् 6U मोक्तुम्
मुह् 4P मोहितुम् । मोग्धुम् । मोढुम्
मृ 4Ā मर्तुम्
यज् 1U यष्टुम्
युध् 4Ā योद्धुम्
रक्ष् 1P रक्षितुम्
रुद् 2P रोदितुम्
लभ् 1Ā लब्धुम्
लुभ् 4P लोभितुम्
वच् 2P वक्तुम्
वद् 1P वदितुम्
विश् 6P वेष्टुम्
वृत् 1Ā वर्तितुम्
श्रु 5P श्रोतुम्
सद् 1P सत्तुम्
सह् 1Ā सहितुम् । सोढुम्
सिच् 6U सेक्तुम्
सु 5U सोतुम्
सृज् 6P स्रष्टुम्
स्तु 2U स्तोतुम्
स्था 1P स्थातुम्
स्मृ 1P स्मर्तुम्
हन् 2P हन्तुम्

23.4. Glista da pleds

समान ३: equal

सामान्य n.: equalitad, concordanza

अधिक ३ : excessiv, addiziunal, pli grond, meglier, extraordinari

विशेष m.: particularitad, specificaziun, differentia specifica

23.5. Exercizi

A) Las suentas suvent il infinitiv senza vocala da ligaziun -i-. Formai l'infinitiv tenend cuntegnidas las midadas foneticas a:

1. आप्
2. इ
3. गम्
4. कृ
5. क्रुध्
6. जि
7. duh (दुह्)
8. दिश्
9. दह्
10. सृज्
11. द्विष्
12. नी
13. पद्
14. पा १
15. पा २
16. भज्
17. कृष्
18. सु
19. मन्
20. मुच्
21. मृ
22. यज्
23. युध्
24. वच्
25. विश्
26. श्रु
27. प्रच्छ्
28. सिच्
29. स्तु
30. स्था
31. स्मृ
32. हन्
33. लभ्
34. अद्
35. दृश्
36. पच्
37. सद्

B) Las suentas suenter cun la vocal da colaziun -i. Formai l'infinitiv per:

1. आस्
2. नृत्
3. रक्ष्
4. रुद्
5. वद्
6. वृत्
7. कुप्

C) Las suentas radichs cun u senza vocala da giuntaziun:

1. अश्
2. इष्
3. बुध्
4. मुह् (3 furmas!)
5. सह्

D) Traducì e resolver las cumposiziuns:

नराः स्वर्गं लब्धुं देवान्यज्ञैर्यष्टुमिच्छन्ति ॥१॥

महापुण्यं कृत्वा गतपापजनेन नरकं गन्तुं न शक्यते ॥२॥

फलवन्ति पुण्यानीति सज्जनो ऽधर्मं कर्तुं नेच्छति ॥३॥

Fig.: फलवन्ति पुण्यानीति
Fazer el mérito = पुण्यकरणम्, Tailândia = ประเทศไทย
(Fonte da imagem: Detalhes)

सुगतो लोकान्मोक्तुमार्यसत्यान्युपदिशति ॥४॥

Fig.: सुगतो लोकान्मोक्तुमार्यसत्यान्युपदिशति
Chiang Mai, Thailand = เชียงใหม่, ประเทศไทย
(Foto: Detagls)

शूद्रजनो ब्राह्मणेन सह अत्tuम (अत्तुम्) नार्हति ॥५॥

लोभसम्पन्ननरा नृत्यन्तीं सम्पन्नरूपदासीं द्रष्टुं गताः ॥६॥

शूद्रया संगत्य ब्राह्मणो यष्टुं नार्हति ॥७॥

धर्मं श्रोतुकामा ब्राह्मणी सपुत्रा गुरुं द्रष्टुं महानगरं गता ॥८॥

C) Tradurrez il suvent सुभाषितम्

आहारनिद्राभयमैथुनं च
सामान्यमेतत्पशुभिर्नराणाम् ।
धर्मे हि तेषामधिको विशेषो
धर्मेण हीनाः पशुभिः समानाः ॥

Explicaziun: हीन ३: PPP a हा 3: bandunar ; धर्मे = locativ singular "en il ..."

Fig.: आहारनिद्राभयमैथुनं च
Chittorgarh = चित्तौडगढ
(Sursa d’imagines: Detagls)

23.6. Exercizi da repetiziun

Per plaschair, na utisar midels!

A) Traducì in sanscrit:

1. Ils (पञ्च) "patiments" èn: l'ignoranza, la falsa credenza en l'«io», l'amur, la repulsziun e l'aderenza al corp.

2. Savair è per obedienta envers in magister u per daners blers u en cumpensa cun savair. In quart mod da gudognar savair n'exista betg.

3. In bass di, ma na fa; in bun na di, ma fa sulet.

4. Las scienzas auxiliarias dal Veda èn: la doctrina da la pronunzia, la ritualistica, la grammatica, la doctrina dal significà, la metrica (छन्दस्) e la doctrina dal calendari.

5. Lo ioga è la fermada dals actiuns dal organ da pensar.

6. La dretg vegn vinchenta, betg il malsatg; la veritad vegn vinchenta, betg la falsitad; la pazienza vegn vinchenta, betg l'ira; Dieu vegn vinchenta, betg in deus adversari. (Passiv)

7. Il "stic" provëia acqüist e possess segür da filusufia, Veda ed economia. La guida da quest stic è politica.

Fig.: दण्डनीतिः
Manmohan Singh = ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ = मनमोहन सिंह, Primminister da l'India = भारत के प्रधानमन्त्री, dapi 2004
(fontana dal dumber: Detagls)

8. glieud, figl e schi, quels trais (त्रयस्) èn, tenor la tradiziun, senza possess. A tge che quels vegnan, quai apartegna a quel, a cui quels (trais) apartegnan.

9. I zinzalas vulan ina ferida, regents vulan possessiun, bass vulan discordia, bun vulan pas.

10. Il devere speficic d'in Brahman è: studiar, instruir, offrir sco patrun dal sacrifici, offrir en num d'auters, dar e ricever; il d'in Kṣatriya è: studiar, offrir sco patrun dal sacrifici, dar, gudagnar il sustent cun armas, proteger las creatiras; il d'in Vaiśya: studiar, offrir sco patrun dal sacrifici, dar, agricultura, allevament da bestgiam e commerzi; il d'in Śūdra: obedient envers ils naschids duas giadas, activitad economica, activitad (कर्म) d'artgians e demonstraturs.

12. Povers han blers figls, ancà ch’els na vulan betg. Rics n’han nagin figl. Strusch è il moviment dal destin.

12. Ils povers han blers figls, malgrà ch'els na vulan betg. Ils riccs n'han nagin figl. Stransch è il moviment dal destin.

13. Cun na mortga betg in corp da femna (वपुस् n.) cun vita stretga, coschlas largias, labras rubias, egls neris, ombelich curvà, mamellas levadas.

B) Declinai en tut ils cas che ti conuschas क्षत्रिया f.

C) Fornì las formas da la radis (significà, classa da present, modi, 3. pers. sing. present indicativ, 3. pers. sing. passiv, PPP, absolutivs, infinitiv) als suandants verbs:

१. सह्

२. पा (2x)

३. वच्

४. हन् ॥

lekt2301: Chiang Mai, Thailand = เชียงใหม่, ประเทศไทย [Fontana da Wikipedia. Licenza GNU FD]

lekt2302: Chittorgarh = चित्तौडगढ [fonte da l’imagina: da zz77. -- http://www.flickr.com/photos/zz77/2256200876/. -- accès il 2008-12-13. -- licenza Creative Commons (attribuziun, nagina utisaziun cummerciala, nagina modificaziun)]

lekt2303: far nà l'è पुण्यकरणम्, Thailand = ประเทศไทย [surs da l'imagia: Y-Not ?. -- http://www.flickr.com/photos/36716657@N00/519798246/. -- accès il 2008-12-13. -- Licenza Creative Commons (attribuziun, nagina modificaziun)]

lekt2304: Manmohan Singh = मनमोहन सिंह, Primminister da l'India = भारत के प्रधानमन्त्री, dapi 2004 [sursainta da l'imagines: Wikipedia, domin public]