Lecziun 40

40.1. सुभाषितानि

विद्या ददाति विनयं
विनयाद्याति पात्रताम् ।
पात्रत्वाद्धनमाप्नोति
धनाद्धर्मं ततः सुखम् ॥१॥

सुखार्थी चेत्त्यजेद्विद्यां
विद्यार्थी चेत्त्यजेत्सुखम् ।
सुखार्थिनः कुतो विद्या
कुतो विद्यार्थिनः सुखम् ॥२॥

आचार्यात्पादमादत्ते
पादं शिष्यः स्वमेधया ।
पादं सब्रह्मचारिभ्यः
पादं कालक्रमेण च ॥३॥

Fig.: पादं सब्रह्मचारिभ्यः
(Fontana da l'imagina: Detagls)

40.2. La furmaziun da las formas verbalas da la emprima persuna dal Perfekt (लिट्)

Desinenzas da la emprim persuna (तृतीयः) en il perfetg (लिट्)

परस्मैपदम्	←	आत्मनेपदम्	←
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
-a	-ma	-e	-mahe

Notai che las desinenzas da la 1. persuna singulara P,Ā èn identicas cun quellas da la 3. persuna singulara. Perquai èn en tut ils tipps da perfetg, exceptà ils tipps III(a,b) e V(a,b,c), las furmas da la 1. singulara P resp. Ā adina identicas cun quellas da la 3. singulara P resp. Ā.

En il tip IV finischa la 1. pers. sg. pres. sco la 3. pers. sg. pres. cun -au.

Tar ils tipus da perfect III e V è la 1. singulara Ā identica cun la 3. singulara Ā.

Tar ils tipus da perfetg III e V èn la 1. persuna singulara P e la 3. persuna singulara P opziunalmain identicas: la 3.sg.P sto tar quests tipus da furmaziun adina esser en stadi da lungida, la 1.sg.P po esser opziunalmain en stadi da surschub o en stadi da lungida.

Davant desinenzas che cumenzan cun consonanta sa preschenta tar la maiur part dals radischels il vocal da giuntaziun -i-.

Furavant la desinenza -re, avant la quala sto adina -i-, il vocal da giunt n'appari mai avant desinenzas che cumenzan cun consonantas en otg radichs che fineschan cun -ṛ u -u, scilicet

1. कृ 8U (except संस्कृ)
2. भृ 1U
3. वृ 9U "scozar"
4. सृ 1P
5. द्रु 1p "currir"
6. श्रु 5P
7. स्तु 2U
8. स्रु 1P "fluir"

En radischas ⟨अनिट्⟨⟩-sogen. facultativas poa il vocal da giuntar vegnir intercalà u betg. (Enumeraziun da questas radischas en Kielhorn, Grammatik p. 92 § 298b,2,3)

40.2.1. Perfekt Tip I: nagina declinaziun dal stem

1.sg. = 3.sg.

Verben, die diesem Typ folgen:

• Konsonant-Langvokal-Konsonant
• Konsonant-Vokal-Konsonant-Konsonant
• a-Konsonant(-Konsonant)
• ā-Konsonant

बन्ध् 9P

• 1.sg.P बबन्ध
• 1.pl.P बबन्धिम

जीव् 1P

• 1.sg.P जिजीव
• 1.pl.P जिजिविम

अश् 5Ā

• 1.sg.Ā आनशे
• 1.pl.Ā आनशिमहे

अस् 2P und अस् 4P

• 1.sg.P आस
• 1.pl.P आसिम (a + as-i-ma)

40.2.2. Perfekti Tip II: stem fort, stem bass

Verben, die diesem Typ folgen:

• (Konsonant-)i/u/ṛ/ḷ-Konsonant

भिद् 7U

• 1.sg.P बिभेद

• 1.pl.P बिभिदिम

• 1.sg.Ā बिभिदे

• 1.pl.Ā बिभिदिमहे

मुह् 4P facultiv अनिट्

• 1.sg.P मुमोह

• 1.pl.P मुमुहिम । मुमुह्म

40.2.3. Perfekti Tip III: Forts stgir/forts lungir

1.sg.P a lè da sèlta u da lung

40.2.3.1. Tip da perfetg IIIa: radisch ferm cun nivel superiur/lungìr, radisch debel cun nivel inferior

Verben, die diesem Typ folgen:

• (Konsonant-)(Konsonant-)i/ī/u/ū
• (Konsonant-)-ṛ

इ 2P

• 1.sg.P इयाय । इयय (i+e+a)

• 1.pl.P ईयिम (i+iy+i+ma)

नी 1U

• 1.sg.P निनाय । निनय

• 1.pl.P निन्यिम (ni-nī + i + ma !!!)

• 1.sg.Ā निन्ये

• 1.pl.Ā निन्यिमहे

स्तु 2U strict अनिट्

• 1.sg.P तुष्टाव । तुष्टव (tu-sto + a)

• 1.pl.P तुष्टुम

• 1.sg.Ā तुष्टुवे

• 1.pl.Ā तुष्टुमहे

कृ 8U strict अनिट्

• 1.sg.P चकार । चकर

• 1.pl.P चकृम

• 1.sg.Ā चक्रे

• 1.pl.Ā चकृमहे

40.2.3.2. Perfekt Tip IIIb: Stamm fort cots/lung, stem bler cots

Verben, die diesem Typ folgen:

• (Konsonant-)(Konsonant-)-ṝ
• Konsonant-Konsonant-ṛ

पॄ 3P

• 1.sg.P पपार । पपर

• 1.pl.P पपरिम

स्मृ 1P

• 1.sg.P सस्मार । सस्मर

• 1.pl.P सस्मरिम

संस्कृ 8U

• 1.sg.P सञ्चस्कार । सञ्चस्कर

• 1.pl.P सञ्चस्करिम

• 1.sg.Ā सञ्चस्करे

• 1.pl.Ā सञ्चस्करिमहे

40.2.4. Perfekt Tip IV: Radichas cun -ā / -ai

• Stamm fort:
  • Stamm fort:
• 1.,3. sg. Parasamaip.: -au
  • Stamm fiabel:
  • avant vocal: Tiefstufe-ø

दा 3U

• 1.sg.P ददौ

• 1.pl.P ददिम (da-d-i-ma)

• 1.sg.Ā ददे

• 1.pl.Ā ददिमहे

40.2.5. Tip da perfet: Consonant-a-Consonant

1.sg.P. alternativ altstufig o. dehnstufig

40.2.5.1. Perfekt Tip Va: Konsonant-a-Konsonant, stem debole livell bass

Verben, die diesem Typ folgen:

1. tra auters
2. han (»ghan) "frapdar"
3. tra auters
4. tra auters
5. tra auters
6. tra auters
7. tra auters

गम् 1P

• 1.sg.P जगाम । जगम

• 1.pl.P जग्मिम (ja-gm-i-ma)

हन् 2P

• 1.sg.P जघान । जघन

• 1.pl.P जघ्निम

जन् 4Ā

• 1.sg.Ā जज्ञे

• 1.pl.Ā जज्ञिमहे

वच् 2P

• 1.sg.P उवाच । उवच

• 1.pl.P ऊचिम (u + uc-ima)

वद् 1P (Ā)

• 1.sg.P उवाद । उवद

• 1.pl.P ऊदिम

• 1.sg.Ā ऊदे

• 1.pl.Ā ऊदिमहे

यज् 1U

• 1.sg.P इयाज । इयज

• 1.pl.P ईजिम

• 1.sg.Ā ईजे

• 1.pl.Ā ईजिमहे

40.2.5.2. Perfekti tip Vb: Konsonant-a-Konsonant, consonanta iniciala betg in guttural, aspirà, h, stem debel senza reduplicaziun, cun -e-

पच् 1U

• 1.sg.P पपाच । पपच

• 1.pl.P पेचिम

• 1.sg.Ā पेचे

• 1.pl.Ā पेचिमहे

40.2.5.3. Perfekti tip Vc: Konsonant-a-Konsonant, stem debole nivel alt

Verben, die diesem Typ folgen:

• Tut las autras radis cun -a- intermediar

क्रम् 1U

• 1.sg.P चक्राम । चक्रम

• 1.pl.P चक्रमिम

• 1.sg.Ā चक्रमे

• 1.pl.Ā चक्रमिमहे

40.2.6. Furmasas perficas spezialas

विद् 2P presentic perfect:

• 1.sg.P वेद (= 3.sg.P)

• 1.pl.P विद्म

अह् 1. Persuna betg comun

भू 1P

• 1.sg.P बभूव (= 3.sg.P)

• 1.pl.P बभूविम

जि 1P

• 1.sg.P जिगाय (= 3.sg.P) । जिगय

• 1.pl.P जिग्यिम (ji-gi + i + ma !)

40.3. Furmaziun dals verbs da la emprima persuna dal perfet perifrastich (अनुप्रयोगलिट्)

Il perfettu perifrastic vegn format da:

• derivads stemms verbal (causativ, desiderativ, frequentativ, denominativa), specialmain causativ
• radichs, che cumenzan cun vocal lungia (excetgà ā)
• radichs: vocal (excetgà a-) consonant-consonant
• quai auters
• tar quai radichs pon esser formats duas formas perfectas optionaivamain: uṣ "brusar", vid "savair", jāgṛ "veglir", daridrā "esser pauper"
• tar las suandantas radichs pon esser formats duas formas perfectas optionaivamain ed er il perfect perifrastic è reduplicà, e quai cun la sillaba da reduplicaziun dal stemms da present:
  • bhī "avair tema"
  • bhṛ "purter"
  • hu "sacrifitgar"
  • hrī "sentir vergogna"

ईक्ष् 1Ā

• 1.sg.Ā ईक्षां चक्रे । ईक्षामास । ईक्षां बभूव

• 1.pl.Ā ईक्षां चकृमहे । ईक्षामासिम । ईक्षां बभूविम

बन्ध् Causativum P: बन्धयति

• 1.sg.P बन्धयां चकर । बन्धयां चकार (= 3.sg.P) । बन्धयामास (= 3.sg.P) । बन्धयां बभूव (= 3.sg.P)

• 1.pl.P बन्धयां चकृम । बन्धयामासिम । बन्धयां बभूविम

40.4. Sintactic davon la emprima persuna (तृतीयः)

Perche inna frasa cun verb finit (verb conjugà) vegn l'agent (कर्तृ) expressà, na vegn il «jau», «nus» en frasa verbalas activas cun verb finit betg necessari da exprimer cun in pronom persunal.

40.5. Pronoms personals (पुरुषार्थकसर्वनाम) da la emprima persuna singulara e plurala

La furma dal pronom persunal (pronomen persunal) è la medema per tut ils genders.

	एकवचनम् "ich"	बहुवचनम् "wir"
प्रथमा	अहम्	वयम्
द्वितीया	माम् / मा	अस्मान् / नस्
तृतीया	मया	अस्माभिस्
चतुर्थी	मह्यम् / मे	अस्मभ्यम् / नस्
पञ्चमी	मत्	अस्मत्
षष्ठी	मम / मे	अस्माकम् / नस्
सप्तमी	मयि	अस्मासु

Las furmas pli curtas, che stattan a la secunda posiziun survart (मा, मे, नस्), na dastgan mai vegnir duvradas al cumenzament d'ina frasa u d'in vers.

Avant las particlas च, वा, एव na dastgan questas furmas encliticas blera giada era betg vegnir duvradas:

numnadamain: ... मां च ... "e mai"

Il cas genitiv (षष्ठी) dals pronom persunals vegn duvrà sco pronom possessiv:

मम । मे = "mi"

अस्माकम् । नस् = "noster"

En qual da prim da cumponids statan per quests pronomins ils stems:

• sg. मद्
• pl. अस्मद्

z.B. मत्पुस्तकम् "mein Buch" ; अस्मद्पुस्तकानि "unsere Bücher"

40.6. Glista da pleds

पात्र n.: Reverenziabel, Maister, Degno

मेधा f.: sapienza, intendiment, pensier

पुस्तक m.n.: Manuscript, liber

कॢप् 1Ā कल्पते : esser en correcta ordinaziun, correspunder (Lok.) ; sa furmar, sa constituir ; decider da, sa suttametter a (Dativ)

Perf. II चकॢपे facultativ अनिट्
Fut. कल्पिष्यते । कल्प्स्यते
Kaus. कल्पयति : ordinar, crear, formar en la fantasia, imaginar
PPP कॢप्त
Inf. कल्पितुम् । कल्प्तुम्

dai quai:

कल्पना f.: La furma en il pensament, l'acceptaziun da quai ch'è betg existent en la realitad, ficziun

कॢप् + वि Caus. विकल्पयति : (s'imaginar diversamain =) cuestionar, dubitar

davon:

विक्ल्प m.: Alternativa, dubgi

तुद् 6U तुदति : frapar

Perf. II तुतोद, तुतुदुर्
Fut. तोत्स्यति
Pass. तुद्यते
Kaus. तोदयति
PPP तुन्न (tud + na)
Inf. तोत्तुम्

तॄ 1P तरति : transitar, transgredir, salvar-se daquel (Ac. = transgredir quel)

Perf. IIIb ततार, ततरुर् । तेरुर्
Fut. तरिष्यति । तरीष्यति
Pass. तीर्यते
Kaus. तारयति
PPP तीर्ण
Inf. तरितुम् । तरीतुम्

dai quai:

तीर्थ n.: guada, plaz da bogn sacra, lieu da pelegrinadi

Abb.: हरिद्वारे तीर्थम्
(fonte da l’imagina: Detagls)

तीर्थङ्कर m. (da: तीर्थम्+ कृ): passader da la suferenza (surpassar il dolur) = ils 24 magisters dals Gaina

Fig.: तीर्थङ्करः
(font dal maletg: detagls)

अव prefix: giu, enbas, lunsch, a-

तॄ + अव 1P अवतरति : ab

davon:

अवतार m.: (descendider, dischender) incarnaziun d'in deus, spezialmain da Viṣṇu 10 incarnaziuns (vd. Basham, Wonder p. 304 - 309)

Fig.: विष्णोर्दशावताराः
(font da l'imagina: detagls)

स्वप् 2P स्वपिति,  स्वपन्ति : durmir, sa metter a durmir

Impf. ⟪अस्वपीत्⟫ ⟪।⟫ ⟪अस्वपत्⟫
Perf. ⟪सुष्वाप⟫, ⟪सुषुपुर्⟫
Fut. ⟪स्वप्स्यति⟫
Pass. ⟪सुप्यते⟫ (da *svp-ya-te)
Kaus. ⟪स्वापयति⟫
PPP ⟪सुप्त⟫
Inf. ⟪स्वप्तुम्⟫

dai quai:

स्वप्न m.: Sogn, Sogn

सुप्ति f. (da *svp-ti): sön, spezialmain sön profund

Abb.: स्वपन्ति
(fontana da l’imagina: detagls)

40.7. Exercizi

A) Traducì la सुभाषितानि al cumenzament da la lecziun.

B) Convertir las formas verbales siguientes en formas de perfecto correspondientes. En caso de haber múltiples posibilidades, indicar por favor todas las posibilidades.

(Zeichenerklärung: अ = अनिट्, इ = fakultativ अनिट्)

1. अश्नीमः
2. स्मः
3. स्रक्ष्यामि
4. स्तुमहे अ
5. वर्धामहे
6. आवर्ते
7. सेक्ष्यामि
8. अलुभ्याम
9. रुन्धे
10. रोदिमि
11. अयुध्यामहि
12. युञ्ज्मः
13. अजानीम
14. ददामि
15. अबिभयम्
16. वच्मः
17. कामये
18. वसामः
19. अभवाम
20. अस्यामि
21. अबिभ्रि अ
22. कल्पामहे इ
23. त्यज्यामि
24. अतरम्
25. चिन्मः
26. पृच्छामः
27. अनश्याम इ
28. चरामः
29. अवदाम
30. शोचयामः
31. दध्महे
32. पिबामि
33. धरामः
34. म्रिये
35. दूषयामः
36. मन्ये
37. स्वपिमः
38. पामि
39. शृणुमः अ
40. अतुदम्
41. अमिम
42. तिष्ठामि
43. अवहाम
44. अकुर्महि अ
45. जहीमः
46. अस्पृशम्
47. नेष्यामः
48. तन्महे
49. अक्रीणि
50. पुने
51. भुञ्ज्मः
52. स्मरिष्यामः
53. अभजाम (va per il tip Vb)
54. जेष्यामः
55. आसे (perifrast.)
56. विन्दामः
57. धक्ष्यामः
58. शक्नुमः
59. भिनद्मि
60. भोत्स्ये
61. लभे
62. नर्तिष्यामि
63. अगमयम्
64. द्विष्महे
65. चोरये
66. अजुहुम
67. अहनम्
68. पश्यामः
69. ईक्षे

40.8. Exercizi da repetiziun zur Formenlehre

1. ददे
2. ददते
3. पापे
4. आसे
5. एते
6. इते
7. इतः
8. यतः
9. यते
10. ईयते
11. यत्
12. यदा
13. अस्तुवि
14. अस्तुवति
15. अस्तवीत्
16. ब्रह्मिणः
17. ब्रह्मणः
18. ब्राह्मणः
19. लभे
20. लाभे
21. लेभे
22. लोभे
23. काश्चन
24. तन्त्रे
25. तत्र
26. मनौ
27. मेने
28. सत्स्यामि
29. वेत्स्यामः
30. कच्चित्
31. तत्त्यागः
32. तत्याज
33. विद्ये
34. विद्याम्
35. एनेन
36. ऐक्षे
37. आह
38. आहन्